غربت بقیع (کتاب)

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو
غربت بقیع (کتاب)
جلد غربت بقیع.jpg
پدید آورندگان
نویسنده سید علی قاضی عسکر
محتوا
موضوع

تخریب و بازسازی بقیع

به روایت اسناد
زبان فارسی
نشر
تعداد صفحات 544
قطع وزیری
ناشر مشعر
وب‌سایت ناشر http://mashar.hajj.ir/shop
محل نشر تهران
تاریخ نشر 1399
شابک 9789645409249
رده‌بندی کنگره BP262/7
رده‌بندی دیویی 297/7635

غربت بقیع از آثار پژوهشی پژوهشکده حج و زیارت نوشته سید علی قاضی عسکر است. آل سعود در سال ۱۳۰۴ بر مدینه غلبه یافت و در سال ۱۳۰۵ بنا‌های ساخته شده بر قبرهای قبرستان بقیع را تخریب کرد. این وقایع واکنش‌های گسترده‌ای در بین مسلمانان و شیعیان در کشورهای مختلف داشت. این کتاب مجموعه‌ای از اسناد حاکی از این واکنش‌ها را در خود گرد آورده است و در ادامه به تلاش‌های کشورهای مسلمان بخصوص ایرانیان برای بازسازی قبرستان بقیع پرداخته است. وقایع تاریخی بر اساس اسناد روایت شده است و در پایان کتاب تصویر اصل سندها به چاپ رسیده است. این کتاب در سال ۱۳۹۹ در ۵۴۴ صفحه توسط نشر مشعر منتشر شد.

پیشینه بقیع و آل سعود[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در فصل اول کتاب نویسنده به تاریخ بقیع و معرفی مدفونان مشهور در این قبرستان پرداخته است.[۱] فصل دوم کتاب نیز اختصاص به تاریخ مختصری از وهابیت و دولت‌ آل سعود یافته است.[۲]

واکنش‌ها به حمله وهابیان به مدینه و تخریب بقیع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

فصل سوم با گزارش واکنش ورود وهابیان به مدینه در میان ایرانیان آغاز شده است. در شهریور ماه سال ۱۳۰۴ که مدینه به دست آل سعود تصرف شد، اخباری حاکی از تخریب گنبد مسجد پیامبر اکرم(ص) به دست وهابیان در ایران منتشر شد که واکنش شخصیت‌های مذهبی و سیاسی و نیز تجمع مردم ایران را در پی داشت.

در روز ۱۴ شهریور سال ۱۳۰۴ بازار تهران و ادارات به اعتراض به این اقدام تعطیل شدند.[۳] و تعطیلی در روزهای بعدی به سراسر کشور رسید.[۴] نویسنده در این بخش از کتاب خود نمونه‌ای از واکنش مسلمانان دیگر کشورهای اسلامی را نیز بر پایه اسناد به جا مانده گزارش کرده است.[۵]

حبیب الله هویدا و گزارش او از تصرف مدینه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

دولت ایران در پی اخبار واصله از مدینه، حبیب الله هویدا را که از کارگزاران وزارت خارجه در شام بود، برای تهیه گزارشی از ما وقع به حجاز رفت. او در ۲۴ مهر ۱۳۰۴ به جده رسید و با عبدالعزیز سعودی دیدار کرد و به مدینه سفر کرد و گزارش کرد که هیچ آسیبی به قبر رسول الله وارد نشده و تنها چند گلوله به گنبد اصابت کرده است. در تاریخ بازدید هویدا از مدینه، هنوز قبرهای قبرستان بقیع تخریب نشده بود.

نویسنده کتاب، حبیب الله هویدا را که بعدا کاردار و وزیر مختار ایران در جده شد، متهم به اهمال‌ کاری درباره اقدامات آل سعود کرده است. به نظر نویسنده، او با انگیزه‌های شخصی، سعی داشته وضعیت مدینه را عادی جلوه دهد در حالی که با توجه به سابقه وهابیان می‌توانسته تخریب زود هنگام قبور مدینه را پیش‌بینی کند.[۶]

تخریب بقیع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

وهابی‌ها در روز ۸ شوال سال ۱۳۴۴ برابر با ۳۱ فروزدین سال ۱۳۰۵ بنای قبور قبرستان بقیع را تخریب کردند. انتشار اخبار تخریب کامل قبور بقیع اعتراضات متعددی را در ایران و عراق و دیگر کشورهای اسلامی در پی داشت. گزارشی از این اعتراضات در این بخش از کتاب آمده است. [۷]

تلاش‌ها برای بازسازی بقیع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

فصل چهارم کتاب تاریخچه‌ای از تلاش‌های صورت گرفته برای بازسازی بقیع از همان سال‌های نخست تخریب بقیع تا دهه چهل شمسی را روایت می‌کند. این فصل شامل نامه‌ها، بیانیه‌ها، مذاکراتی و تلاش‌های دیپلماتیک ایرانیان و برخی از مسلمانان دیگر کشورهای اسلامی برای بهبود وضعیت زیارت در بقیع و یا بازسازی قبور امامان(ع)است.

از جمله این کوشش‌ها، اقدامات آیت الله عبدالرحیم حائری برای مرزبندی و سنگچین کردن محدوده بقیع و قبور امامان(ع) [۸]و تلاش‌های مظفر اعلم نماینده دولت ایران در جده در دهه ۳۰ شمسی برای برای ساخت بنایی در بقیع بوده[۹] به تفصیل مورد بحث قرار گرفته و اسناد آن در متن کتاب آمده است.

بقیع در سفرنامه‌های قاجار[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در فصل پنجم کتاب متن قسمت‌هایی از برخی سفرنامه‌های قاجاری که توصیفی از بقیع ارائه کرده اند، آورده شده است.[۱۰] همچنین در گفتار کوتاهی به موانع بازسازی بقیع در دوره عثمانی اشاره شده است.[۱۱]

اسناد و تصاویر[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در پایان کتاب تصویر ۶۰ سند که محتوای آن‌ها در متن کتاب منعکس شده است به چاپ رسیده است. همچنین تصاویر قدیمی بقیع قبل از تخریب بناها و گنبدها و تصاویری از قبرستان بعد از تخریب منتشر شده است.

اطلاعات نشر[ویرایش | ویرایش مبدأ]

کتاب غربت بقیع در سال ۱۳۹۹ در ۵۴۴ صفحه توسط نشر مشعر منتشر شده است.

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. غربت بقیع، ص23-71
  2. غربت بقیع، ص 77-116
  3. غربت بقیع، ص 129
  4. غربت بقیع، ص 131
  5. غربت بقیع، ص 132، 135،‌138
  6. غربت بقیع، ص 180-204
  7. غربت بقیع، ص ۱۴۹-۱۸۰
  8. غربت بقیع، ص 289-292
  9. غربت بقیع، ص 306-335
  10. غربت بقیع، ص353-380
  11. غربت بقیع، ص 382