| نسخهٔ فعلی |
متن شما |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه اطلاعات کتاب
| | '''اِخبار الکرام بأخبار المسجدالحرام'''، کتابی در تاریخ محلی [[مکه]]، نوشته احمد بن محمد اسدی شافعی مکی (1035ـ1066ق). نویسنده کتاب شاعر، تاریخنگار و فقیهی [[مذهب شافعی|شافعیمذهب]] بوده و در مکه سکونت داشته است. وی در ۳۲ سالگی پیش از نگارش کامل کتاب فوت میکند و پسر او کار ا تکمیل میکند. [[کعبه]] و فضایل و نامهای آن، [[حجرالاسود]] و فضیلت آن، [[رکن یمانی]]،[[مقام ابراهیم]]، [[حجر اسماعیل |حِجر اسماعیل]] و کرامات کعبه از موضوعات مطرح در این کتاب است. اخبار الکرام، برپایه دو نسخه خطی از آن، تصحیح شده و به چاپ رسیده است. |
| | عنوان =إخبار الکرام
| |
| | عنوان اصلی =إخبار الکرام بأخبار المسجدالحرام
| |
| | تصویر =کتاب إخبار الکرام.jpg
| |
| | اندازه تصویر =
| |
| | توضیح_تصویر =
| |
| | نویسنده =احمد بن محمد اسدی مکی
| |
| | برگرداننده =
| |
| | ویراستار =
| |
| | به تصحیح =حافظ غلام مصطفی
| |
| | تحقیق =حافظ غلام مصطفی
| |
| | به کوشش =
| |
| | تاریخ نگارش =قرن ۱۱ قمری
| |
| | تصویرگر =
| |
| | طراح جلد =
| |
| | موضوع =تاریخ [[مکه]]؛ [[کعبه]] و فضایل و نامهای آن، [[حجرالاسود]] و فضیلت آن، [[رکن یمانی]]، [[مقام ابراهیم]]، [[حجر اسماعیل|حِجر اسماعیل]]
| |
| | سبک =
| |
| | زبان =عربی
| |
| | تعداد جلد =۱
| |
| | صفحه =۲۶۶
| |
| | قطع =
| |
| | ناشر =دارالصحوة
| |
| | وبسایت ناشر =
| |
| | محل انتشارات =قاهره، مصر
| |
| | تاریخ نشر =۱۴۰۵ق/ ۱۹۸۵م
| |
| | ترجمه به =
| |
| | مجموعه =
| |
| | شابک =
| |
| }}
| |
|
| |
|
| '''اِخبار الکرام بأخبار المسجدالحرام'''، کتابی در تاریخ محلی [[مکه]]، نوشته [[احمد بن محمد اسدی]] (۱۰۳۵۱۰۶۶ق). نویسنده کتاب شاعر، تاریخنگار و فقیهی [[مذهب شافعی|شافعیمذهب]] بوده و در مکه سکونت داشته است. وی در ۳۲ سالگی پیش از نگارش کامل کتاب فوت میکند و پسر او کار را تکمیل میکند. [[کعبه]] و فضایل و نامهای آن، [[حجرالاسود]] و فضیلت آن، [[رکن یمانی]]، [[مقام ابراهیم]]، [[حجر اسماعیل|حِجر اسماعیل]] و کرامات کعبه از موضوعات مطرح در این کتاب است. اخبار الکرام، برپایه دو نسخه خطی از آن، تصحیح شده و به چاپ رسیده است.
| | ==موضوع کتاب== |
| | اِخبار الکرام بأخبار المسجدالحرام از منابع مختصر تاریخ محلی [[مکه]] است که نویسنده در آن، افزون بر آگاهیهای منابع پیشین، اطلاعات و دیدههای شخصی خود در سده 11ق را گرد آورده است. |
|
| |
|
| == موضوع کتاب == | | ==نویسنده== |
| اِخبار الکرام بأخبار المسجدالحرام از منابع مختصر تاریخ محلی [[مکه]] است که نویسنده در آن، افزون بر آگاهیهای منابع پیشین، اطلاعات و دیدههای شخصی خود در سده ۱۱ق را گرد آورده است.
| | احمد بن محمد اسدی، تاریخنگار، فقیه [[مذهب شافعی|شافعیمذهب]]، مدرّس قرائت در [[مسجدالحرام]]، نحوی و شاعر،<ref>نک: خلاصة الاثر، ج1، ص325؛ المختصر، ص72-73؛ معجم المؤلفین، ج2، ص81.</ref> از خاندانی با اصالت [[یمن|یمنی]]، در [[مکه]] زاده شد. گویا نخست بار، پدربزرگش که او نیز احمد نام داشته، از یمن به [[حجاز]] هجرت کرده و نسبت «یمنی» که به آنان دادهاند، از همین رو است. از زمان، چگونگی و سبب این هجرت، اطلاعی در دست نیست. احمد بن محمد و پدرانش را «اسدی» نیز خواندهاند؛ زیرا به اسد بن عامر (م.188ق.) نسب میبرند. او بخشی از تحصیلات خویش را نزد پدرش، محمد بن احمد اسدی عریشی (م.1060ق.) گذراند و نزد استادانی مانند محمد بن علان (م.1075ق.)<ref>نک: ایضاح المکنون، ج1، ص15، 82، 100، 107، 114، 128، 189، 247، 388؛ التاریخ و المورخون، ص314ـ330.</ref> و علی بن عبدالقادر طبری (م.1070ق.) از مکهشناسان سرشناس آن دوره و صاحبان آثار گوناگون در این زمینه، دانش آموخت.<ref>خلاصة الاثر، ج4، ص33.</ref> |
|
| |
|
| == نویسنده ==
| | افزون بر اِخبار الکرام، آثاری دیگر نیز به احمد اسدی نسبت دادهاند؛<ref>نک: معجم المؤلفین، ج2، ص81؛ هدیة العارفین، ج1، ص160.</ref> از جمله إتحاف الکرام بفضائل الکعبة الغَرّاء و البلد الحرام<ref>نک: التاریخ و المورخون، ص334-335.</ref> که گویا اِخبار الکرام تفصیل همان کتاب است. |
| {{اصلی|احمد بن محمد اسدی}}
| |
| احمد بن محمد اسدی، تاریخنگار، فقیه [[مذهب شافعی|شافعیمذهب]]، مدرّس قرائت در [[مسجدالحرام]]، نحوی و شاعر،<ref>نک: خلاصة الاثر، ج۱، ص۳۲۵؛ المختصر، ص۷۲–۷۳؛ معجم المؤلفین، ج۲، ص۸۱.</ref> از خاندانی با اصالت [[یمن|یمنی]]، در [[مکه]] زاده شد. گویا نخست بار، پدربزرگش که او نیز احمد نام داشته، از یمن به[[حجاز]] هجرت کرده و نسبت «یمنی» که به آنان دادهاند، از همین رو است. از زمان، چگونگی و سبب این هجرت، اطلاعی در دست نیست. احمد بن محمد و پدرانش را «اسدی» نیز خواندهاند؛ زیرا به اسد بن عامر (درگذشت ۱۸۸ق) نسب میبرند. او بخشی از تحصیلات خویش را نزد پدرش، محمد بن احمد اسدی عریشی (درگذشت ۱۰۶۰ق) گذراند و نزد استادانی مانند محمد بن علان (درگذشت ۱۰۷۵ق)<ref>نک: ایضاح المکنون، ج۱، ص۱۵، ۸۲، ۱۰۰، ۱۰۷، ۱۱۴، ۱۲۸، ۱۸۹، ۲۴۷، ۳۸۸؛ التاریخ و المورخون، ص۳۱۴۳۳۰.</ref> و علی بن عبدالقادر طبری (درگذشت ۱۰۷۰ق) از مکهشناسان سرشناس آن دوره و صاحبان آثار گوناگون در این زمینه، دانش آموخت.<ref>خلاصة الاثر، ج۴، ص۳۳.</ref>
| |
|
| |
|
| افزون بر اِخبار الکرام، آثاری دیگر نیز به احمد اسدی نسبت دادهاند؛<ref>نک: معجم المؤلفین، ج۲، ص۸۱؛ هدیة العارفین، ج۱، ص۱۶۰.</ref> از جمله [[إتحاف الکرام بفضائل الکعبة الغَرّاء و البلد الحرام]]<ref>نک: التاریخ و المورخون، ص۳۳۴–۳۳۵.</ref> که گویا اِخبار الکرام تفصیل همان کتاب است.
| | احمد اسدی در حدود 32 سالگی درگذشت. از مقدمه کتاب به قلم پسر او برمیآید که اِخبارالکرام آخرین کتابش بوده و فرصت نیافته آن را کامل کند و پس از مرگ او پسرش بدین کار همت گمارده است. (ص38ـ39) نام و مشخصات پسر او دانسته نیست. گویا وی مدتی پس از مرگ پدر به تکمیل این کتاب پرداخته؛ زیرا منابع معاصر نویسنده و اندکی پس از او مانند خلاصة الاثر نوشته محمد امین محبّی (م.1111ق.) که شرح احوال و آثار او را آوردهاند، از این کتاب یاد نکردهاند. |
|
| |
|
| احمد اسدی در حدود ۳۲ سالگی درگذشت. از مقدمه کتاب به قلم پسر او برمیآید که اِخبارالکرام آخرین کتابش بوده و فرصت نیافته آن را کامل کند و پس از مرگ او پسرش بدین کار همت گمارده است. (ص۳۸۳۹) نام و مشخصات پسر او دانسته نیست. گویا وی مدتی پس از مرگ پدر به تکمیل این کتاب پرداخته؛ زیرا منابع معاصر نویسنده و اندکی پس از او مانند خلاصة الاثر نوشته محمد امین محبّی (درگذشت ۱۱۱۱ق) که شرح احوال و آثار او را آوردهاند، از این کتاب یاد نکردهاند.
| | ==منابع کتاب== |
| | منابع کتاب بیش از 70 اثر مکتوب هستند که برخی اکنون موجود و بعضی مفقودند. نویسنده به ترتیب، از آثار ازرقی (برای نمونه: ص47، 51، 81)، فأسی (برای نمونه: ص147، 172، 181)، عزّ بن جماعه (برای نمونه: ص45، 61، 79) و محمد جار الله بن ظَهیره (برای نمونه: ص57، 99) بیش از آثار دیگران سود جسته است. برخی منابع مانند اِفادة الاَنام نوشته عبدالله بن محمد غازی (م.1365ق.) بدین کتاب استناد کردهاند.<ref>نک: افادة الانام، ج1، ص139.</ref> |
|
| |
|
| == منابع کتاب ==
| | نویسنده برای رعایت اختصار (نک: ص254ـ255) سند روایتها را نیاورده و آن چه را از دیگر منابع نقل کرده، با تلخیص یاد نموده است. |
| منابع کتاب بیش از ۷۰ اثر مکتوب هستند که برخی اکنون موجود و بعضی مفقودند. نویسنده به ترتیب، از آثار [[ازرقی]] (برای نمونه: ص۴۷، ۵۱، ۸۱)، [[تقی الدین فاسی|فاسی]] (برای نمونه: ص۱۴۷، ۱۷۲، ۱۸۱)، [[عز بن جماعه|عزّ بن جماعه]] (برای نمونه: ص۴۵، ۶۱، ۷۹) و [[محمد جار الله بن ظهیره|محمد جار الله بن ظَهیره]] (برای نمونه: ص۵۷، ۹۹) بیش از آثار دیگران سود جسته است. برخی منابع مانند [[افادة الاَنام|اِفادة الاَنام]] نوشته [[عبدالله بن محمد غازی]] (درگذشت ۱۳۶۵ق) بدین کتاب استناد کردهاند.<ref>نک: افادة الانام، ج۱، ص۱۳۹.</ref>
| |
|
| |
|
| نویسنده برای رعایت اختصار (نک: ص۲۵۴۲۵۵) سند [[روایت]]ها را نیاورده و آنچه را از دیگر منابع نقل کرده، با تلخیص یاد نموده است.
| | ==محتوا== |
| | کتاب عنوانبندی ندارد و عناوین کتاب را مصحح به سلیقه خویش برنهاده است. (ص25) موضوعات کتاب بیشتر همان موضوعات کتابهای تاریخ محلی [[مکه|مکهاند]]: [[کعبه]] و فضیلت و نامها و [[طواف]] آن (ص40ـ73)، [[حجرالاسود]] و فضیلت آن و مباحثی درباره آن (ص73ـ74)، [[رکن یمانی]] (ص75ـ80)، [[ملتزم]] (ص80ـ82)، [[مقام ابراهیم]] (ص82ـ83)، [[حجر اسماعیل |حِجر اسماعیل]] (ص85ـ89)، کرامات کعبه (ص89ـ114)، نوسازی و بازسازی کعبه (ص115ـ158)، پوشش، معطرسازی و اشیاء کعبه (ص158ـ172)، مسجدالحرام و توسعهها و عمرانهای آن (ص173ـ188)، منارهها و قًبهها و برخی مباحث درباره [[مسجدالحرام]] (ص188ـ202)، شهر مکه و [[حرم مکی|حرم]] (ص203ـ246) و گفتارهای مربوط به آن مانند علت حرمت حرم (ص210ـ211)، [[انصاب حرم |اَنصاب حرم]] (ص211ـ212)، خانههای مکه (ص225ـ227)، [[مسجد|مساجد]] و کوهها (ص227ـ232) و آرامگاههای مکه (ص233ـ236) و مکانها، مساجد و مقبرههای نزدیک حرم. (ص247ـ255) |
|
| |
|
| == محتوا ==
| | افزون بر آگاهیهای منابع پیشین، نویسنده برخی اطلاعات دوره خود را افزوده است؛ مانند ویژگیهای اشیاء درون [[کعبه]] در روزگار او (ص172)، شماره منارههای [[مسجدالحرام]] در آن دوره که بر پایه گزارش او هفت مناره بوده است (ص188ـ189)، چگونگی مقامات ائمه چهارگانه در مسجدالحرام و نمازگزاردن آنها در آن دوره (ص194ـ198)، سیل سال 1040ق و بازسازی مهم و معروف کعبه در روزگار سلطان مراد (درگذشت 1049ق). نویسنده در این سالها کودک بوده و از این رو، شرح بازسازی را از رساله استادش شیخ محمد بن علی بن علان گزارش کرده است؛(ص148) گرچه نام این رساله را یاد نکرده است. با توجه به محتوای گزارش شده، آن کتاب انباء المؤید الجلیل مراد ببناء بیت الوهّاب الجواد است که هنوز چاپ نشده است.<ref>نک: التاریخ و المورخون، ص321.</ref> در منابع تاریخ محلی [[مکه]]، درباره بازسازی کعبه به دست [[عبدالله بن زبیر]] آوردهاند که او کعبه را به طور کامل بازسازی کرده است؛<ref>نک: اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص205-206؛ اخبار مکه، فاکهی، ج1، ص358؛ شفاء الغرام، ج1، ص100-101.</ref> اما به تصریح احمد اسدی، ماوردی (درگذشت 450ق) در الاحکام السلطانیه (ص282ـ283) این مطلب را یاد نموده و به پشتوانه نظر استادش محمد بن علان و او نیز با اتکا به استاد خود محمد حجاز شعراوی (م.1035ق.) این سخن را رد کرده است. بر پایه دیدگاه آنان که دلیلی برای آن نیاوردهاند، عبدالله بن زبیر همه ارکان، جز رکن حجر را بازسازی کرده است. (ص140ـ141) |
| کتاب عنوانبندی ندارد و عناوین کتاب را مصحح به سلیقه خویش برنهاده است. (ص۲۵) موضوعات کتاب بیشتر همان موضوعات کتابهای تاریخ محلی [[مکه|مکهاند]]: [[کعبه]] و فضیلت و نامها و [[طواف]] آن (ص۴۰۷۳)، [[حجرالاسود]] و فضیلت آن و مباحثی درباره آن (ص۷۳۷۴)، [[رکن یمانی]] (ص۷۵۸۰)، [[ملتزم]] (ص۸۰۸۲)، [[مقام ابراهیم]] (ص۸۲۸۳)، [[حجر اسماعیل|حِجر اسماعیل]] (ص۸۵۸۹)، کرامات کعبه (ص۸۹۱۱۴)، نوسازی و بازسازی کعبه (ص۱۱۵۱۵۸)، پوشش، معطرسازی و اشیاء کعبه (ص۱۵۸۱۷۲)، مسجدالحرام و توسعهها و عمرانهای آن (ص۱۷۳۱۸۸)، منارهها و قًبهها و برخی مباحث درباره [[مسجدالحرام]] (ص۱۸۸۲۰۲)، شهر مکه و [[حرم مکی|حرم]] (ص۲۰۳۲۴۶) و گفتارهای مربوط به آن مانند علت حرمت حرم (ص۲۱۰۲۱۱)، [[انصاب حرم|اَنصاب حرم]] (ص۲۱۱۲۱۲)، خانههای مکه (ص۲۲۵۲۲۷)، [[مسجد|مساجد]] و کوهها (ص۲۲۷۲۳۲) و آرامگاههای مکه (ص۲۳۳۲۳۶) و مکانها، مساجد و مقبرههای نزدیک حرم. (ص۲۴۷۲۵۵)
| |
|
| |
|
| افزون بر آگاهیهای منابع پیشین، نویسنده برخی اطلاعات دوره خود را افزوده است؛ مانند ویژگیهای اشیاء درون [[کعبه]] در روزگار او (ص۱۷۲)، شماره منارههای [[مسجدالحرام]] در آن دوره که بر پایه گزارش او هفت مناره بوده است (ص۱۸۸۱۸۹)، چگونگی مقامات ائمه چهارگانه در مسجدالحرام و نمازگزاردن آنها در آن دوره (ص۱۹۴۱۹۸)، سیل سال ۱۰۴۰ق و بازسازی مهم و معروف کعبه در روزگار سلطان مراد (درگذشت ۱۰۴۹ق). نویسنده در این سالها کودک بوده و از این رو، شرح بازسازی را از رساله استادش شیخ [[محمد بن علی بن علان]] گزارش کرده است؛ (ص۱۴۸) گرچه نام این رساله را یاد نکرده است. با توجه به محتوای گزارش شده، آن کتاب [[انباء المؤید الجلیل مراد ببناء بیت الوهّاب الجوا]]د است که هنوز چاپ نشده است.<ref>نک: التاریخ و المورخون، ص۳۲۱.</ref> در منابع تاریخ محلی [[مکه]]، درباره بازسازی کعبه به دست [[عبدالله بن زبیر]] آوردهاند که او کعبه را بهطور کامل بازسازی کرده است؛<ref>نک: اخبار مکه، ازرقی، ج۱، ص۲۰۵–۲۰۶؛ اخبار مکه، فاکهی، ج۱، ص۳۵۸؛ شفاء الغرام، ج۱، ص۱۰۰–۱۰۱.</ref> اما به تصریح احمد اسدی، [[ماوردی]] (درگذشت ۴۵۰ق) در [[الاحکام السلطانیه]] (ص۲۸۲۲۸۳) این مطلب را یاد نموده و به پشتوانه نظر استادش محمد بن علان و او نیز با اتکا به استاد خود [[محمد حجاز شعراوی]] (درگذشت ۱۰۳۵ق) این سخن را رد کرده است. بر پایه دیدگاه آنان که دلیلی برای آن نیاوردهاند، عبدالله بن زبیر همه ارکان، جز رکن حجر را بازسازی کرده است. (ص۱۴۰۱۴۱)
| | در برخی گفتارهای کتاب، نکتههایی با عنوان «فائده» و «فرع» به مسائل [[فقه|فقهی]] (ص59، 164ـ166) و [[کلام|کلامی]] (ص63) و توضیح معنای [[روایت|روایتها]] (ص67) اختصاص یافته است. (برای نمونه: ص62ـ63، 164، 166) |
|
| |
|
| در برخی گفتارهای کتاب، نکتههایی با عنوان «فائده» و «فرع» به مسائل [[فقه|فقهی]] (ص۵۹، ۱۶۴۱۶۶) و [[کلام|کلامی]] (ص۶۳) و توضیح معنای [[روایت]]ها (ص۶۷) اختصاص یافته است. (برای نمونه: ص۶۲۶۳، ۱۶۴، ۱۶۶)
| | ==چاپها== |
| | حافظ غلام مصطفی، نخستین بار اخبار الکرام را با استفاده از دو نسخه خطی تصحیح کرده و به سال 1985م. در انتشارات دار الصحوه [[قاهره]] در قطع جیبی و 266 صفحه به چاپ رسانده است. او در مقدمه، با آوردن زندگینامهای از نویسنده، مزایای کتاب را بازگفته و نسخههای خطی یادشده را معرفی کرده است. |
|
| |
|
| == چاپها ==
| | ==پانویس== |
| حافظ غلام مصطفی، نخستین بار اخبار الکرام را با استفاده از دو نسخه خطی تصحیح کرده و به سال ۱۹۸۵م. در انتشارات دار الصحوه [[قاهره]] در قطع جیبی و ۲۶۶ صفحه به چاپ رسانده است. او در مقدمه، با آوردن زندگینامهای از نویسنده، مزایای کتاب را بازگفته و نسخههای خطی یادشده را معرفی کرده است.
| |
| | |
| == پانویس == | |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| == منابع == | | ==منابع== |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| {{دانشنامه | | {{دانشنامه |
| | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/9265 | | | آدرس = http://phz.hajj.ir/422/9265 |
| | عنوان = اخبار الکرام | | | عنوان = اخبار الکرام |
| |نویسنده = ابراهیم احمدیان | | |نویسنده = ابراهیم احمدیان |
| }} | | }} |
| * '''اخبار مکه''': الفاکهی (درگذشت ۲۷۹ق)، به کوشش ابن دهیش، مکه، النهضة الحدیثه، ۱۴۰۷ق.
| |
| * ''' اخبار مکه''': الازرقی (درگذشت ۲۴۸ق)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، ۱۴۱۵ق.
| |
| * ''' افادة الانام''': عبدالله بن محمد الغازی (درگذشت ۱۳۶۵ق)، به کوشش ابن دهیش، مکه، مکتبة الاسدی، ۱۴۳۰ق.
| |
| * ''' ایضاح المکنون''': اسماعیل پاشا البغدادی (درگذشت ۱۳۳۹ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
| |
| * ''' التاریخ و المورخون''': محمد الحبیب الهیله، مکه، مؤسسة الفرقان، ۱۹۹۴م.
| |
| * ''' خلاصة الاثر''': محمد امین المحبی (درگذشت ۱۱۱۱ق)، بیروت، دار صادر.
| |
| * ''' شفاء الغرام''': محمد الفاسی (درگذشت ۸۳۲ق)، به کوشش مصطفی محمد، مکه، النهضة الحدیثه، ۱۹۹۹م.
| |
| * ''' المختصر من کتاب نشر النور و الزهر''': عبدالله مراد ابوالخیر (درگذشت ۱۳۴۳ق)، به کوشش محمد سعید و احمد علی، جده، عالم المعرفه، ۱۴۰۶ق.
| |
| * ''' معجم المؤلفین''': عمر کحّاله، بیروت، دار احیاء التراث العربی مکتبة المثنی.
| |
| * ''' هدیة العارفین''': اسماعیل پاشا (درگذشت ۱۳۳۹ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
| |
| {{پایان}}
| |
| {{کتابهای مرتبط با حج}}
| |
| <onlyinclude>{{تکمیل مقاله
| |
| | شناسه = شد
| |
| | جعبه اطلاعات = <!--شد، -->
| |
| | عنوانبندی = شد
| |
| | ویرایش = شد
| |
| | لینکدهی = شد
| |
| | عکس = <!--شد، -->
| |
| | جعبه نقل قول = <!--شد، -->
| |
| | پیوند به بیرون = <!--شد، -->
| |
| | مطالعه بیشتر = <!--شد، -->
| |
| | پانویس و منابع = شد
| |
| | ناوبری = شد
| |
| | رده = شد
| |
| | تغییر مسیر = شد
| |
| }}<onlyinclude>
| |
|
| |
|
| [[رده:مقالههای تکمیلشده]] | | *'''اخبار مکه''': الفاکهی (م.279ق.)، به کوشش ابن دهیش، مکه، النهضة الحدیثه، 1407ق. |
| [[رده:کتابهای قرن یازدهم قمری]] | | *''' اخبار مکه''': الازرقی (م.248ق.)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، 1415ق. |
| | *''' افادة الانام''': عبدالله بن محمد الغازی (م.1365ق.)، به کوشش ابن دهیش، مکه، مکتبة الاسدی، 1430ق. |
| | *''' ایضاح المکنون''': اسماعیل پاشا البغدادی (م.1339ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی. |
| | *''' التاریخ و المورخون''': محمد الحبیب الهیله، مکه، مؤسسة الفرقان، 1994م. |
| | *''' خلاصة الاثر''': محمد امین المحبی (م.1111ق.)، بیروت، دار صادر. |
| | *''' شفاء الغرام''': محمد الفأسی (م.832ق.)، به کوشش مصطفی محمد، مکه، النهضة الحدیثه، 1999م. |
| | *''' المختصر من کتاب نشر النور و الزهر''': عبدالله مراد ابوالخیر (م.1343ق.)، به کوشش محمد سعید و احمد علی، جده، عالم المعرفه، 1406ق. |
| | *''' معجم المؤلفین''': عمر کحّاله، بیروت، دار احیاء التراث العربی ـ مکتبة المثنی. |
| | *''' هدیة العارفین''': اسماعیل پاشا (م.1339ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی. |
| | |
| | [[رده:کتابهای درباره مدینه]] |
| | [[رده:کتابهای قرن 11 قمری]] |
| [[رده:کتابهای احمد بن محمد اسدی]] | | [[رده:کتابهای احمد بن محمد اسدی]] |
| [[رده:کتابهای تاریخ مکه]]
| |
