در حال ویرایش بدرالدین لؤلؤ

{{جعبه اطلاعات اشخاص
|عنوان             = بدرالدین لؤلؤ
|تصویر             = سکه بدرالدین لولو.webp
|عرض تصویر         = 
|توضیح تصویر       = ضرب سکه به نام بدرالدین لؤلؤ، آغاز پادشاهی او در [[موصل]]
|نام کامل          = بدرالدین ابوالفضایل لؤلؤ اتابکی نوری
|کنیه              = 
|لقب               = مَلِک رحیم
|نسب               = از ممالیک ارمنی
|زادروز            = 
|کشور تولد         = 
|شهر تولد          = 
|محل زندگی         = موصل
|مهاجر/انصار       = 
|نام همسر          = 
|فرزندان           = 
|خویشاوندان سرشناس = 
|دین               = [[اسلام]]
|مذهب              = [[شیعه]]
|پیشه              = 
|مناصب             = حاکم دولت آل زنگی در موصل
|نحوه درگذشت/شهادت = 
|تاریخ درگذشت      =  657ق.
|شهر درگذشت        =  <!-- تهران -->
|کشور درگذشت       =  <!-- ایران -->
|آرامگاه           = 

|زمان اسلام آوردن   = 
|نحوه اسلام آوردن   = 
|حضور در جنگ‌ها     = 
|هجرت به           = 
|دلیل شهرت         = 
|نقش‌های برجسته     = ساخت زیارت‌گاه‌های شیعی
|دیگر فعالیت‌ها     = 

|نام زیارتگاه      = 
|سمت               = 
|خدمت              = 
|محل اقدام         = 
|سفر               = 
|نوشته‌ها           = 
|موقوفات           = 
|بناهای ساخته شده  = زیارتگاه‌های یحیی بن قاسم؛ عون‌الدین بن حسن؛زینت صغری در موصل
|مقام علمی         = 

|پس از             =
|پیش از            =

|اساتید            = 
|محل تحصیل         = 
|اجازه روایت از    = 
|اجازه اجتهاد از   = 
|شاگردان           = 
|اجازه روایت به    = 
|اجازه اجتهاد به   = 
|تالیفات           = 

|فعالیت سیاسی      = 
|فعالیت اجتماعی    = 
|فعالیت مذهبی      = 

|وبگاه رسمی        = 
|امضا              =  <!-- sign.jpg -->
}}
'''بَدْرُالدین لُؤْلُؤ'''، از حاکمان شیعی [[آل زنگی]] یا اتابکان موصل است. او در شمال [[عراق]] و [[موصل]]، مشاهدی منتسب به فرزندان ائمه را بنا نهاده است. شاخص ترین این مشاهد، مزار [[یحیی بن قاسم بن حسن(ع)]]، [[عون الدین بن حسن(ع)]] و مزار [[زینب بنت علی(ع)]] هستند که در سال‌های اخیر این مزارها به دست [[داعش]] تخریب شده‌اند. 

بدرالدین لؤلؤ به مشاهد [[آستان مقدس امام علی(ع)|علوی]] و [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حسینی]] نیز توجه ویژه‌ای داشت و هرسال قندیل‌های طلا و شمعدان‌های طلا و نقره‌کوب به [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]]، می‌فرستاد و نیز گزارشی از سنگفرش کردن [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] به دستور بدرالدین لؤلؤ موجود است.

بدرالدین لؤلؤ حاکمی دوستدار علم بود و مدارسی دینی را نیز بنا نهاد، که مدرسه بدریه از مهمترین مدارس دینی در موصل به‌شمار می‌رفت. همچنین نویسندگان و مورخانی، به دلیل توجه بدرالدین لؤلؤ به مشاهد شیعی کتب خود را به نام وی نگاشته‌اند. همچنین بدرالدین لؤلؤ نویسندگان و مورخانی را برای نگاشتن صفات [[اهل بیت]] و نیز مصائب شهادت [[امام حسین(ع)]] مکلف کرده بود.

==زندگی‌نامه==
بدرالدین ابوالفضایل لؤلؤ اتابکی نوری، مشهور به الملک‌الرحیم، غلامی اصالتاً [[ارمنی]] بود که در دستگاه نورالدین ارسلان شاه (حکومت:589-607ق) از پادشاهان [[آل زنگی]] موصل خدمت کرد و ارتقای مرتبه و قدرت زیادی یافت.<ref>البدایه والنهایه، ج17، ص 383</ref> بدرالدین لؤلؤ پس از درگذشت ارسلان شاه، در دوره حکومت فرزندش ملک قاهر عزالدین مسعود (607-615ق) نیز اداره امور را در اختیار داشت. پس از درگذشت این پادشاه نیز دو فرزند وی را یکی پس از دیگری به پادشاهی گماشت؛ اما سرانجام از سال 630 قمری خود را پادشاه مطلق اعلام کرد.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ج14، ص 864-865</ref>

بیشتر تاریخ‌نگاران سال درگذشت بدرالدین لؤلؤ را 657قمری تعیین کرده‌اند؛<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ج14، ص 864-866، نزهه الانام فی تاریخ الاسلام، ص 257</ref> اما برخی از منابع نیز 565قمری گفته‌اند.<ref>البدایه و النهایه، ج17، ص 382</ref> درباره محل دفن وی نیز منابع اختلاف نظر دارند. برخی محل دفن را ابتدا در [[موصل]] و سپس در مدرسه بدریه ذکره کرده<ref>مجمع الآداب فی معجم الالقاب، حوادث سال 656ق</ref> و عده‌ای نیز محل دفن را ابتدا در موصل و سپس دفن در [[حرم امام علی(ع)]] دانسته‌اند.<ref>نزهه الانام فی تاریخ الاسلام، ص 257</ref>

=== علاقه به علم و ساخت مدارس ===
بدالدین لؤلؤ را شخصیتی دوستدار علم و علاقمند به تقرب جستن به علما توصیف کرده‌اند.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ص 78</ref> ساختن مدارس دینی نیز از جلوه‌های این علاقه به‌شمار می‌رود. مدرسه بدریه از مهمترین مدارس دینی ساخته شده به‌دست بدرالدین لؤلؤ در موصل است که دارای جایگاه علمی و آموزشی بالایی بود. منابع نام علمایی چون عمادالدین ابن باطیش(د.640ق)، فقیه [[شافعی]] را در زمره علمای مشغول در این مدسه ذکر کرده‌اند.<ref>مجمع الآداب فی معجم الالقاب، ج2، ص43</ref>

==رسیدگی به زیارتگاه‌های امامان==
گفته شده بدرالدین لؤلؤ تا پایان عمر خود، هر سال یک قندیل طلا به ارزش هزار دینار و یک شمعدان طلا و نقره کوب به [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] ارسال می‌کرد؛ به‌گونه‌ای که پس از مرگ او شمار قندیل‌ها و شمعدان‌هایی که نام وی بر آن‌ها بود به چهل می‌رسید.<ref>نزهه الانام فی تاریخ الاسلام، ص258</ref> او از محدث [[حنبلی]]، عزالدین عبدالرزاق موصلی (درگذشت: 660ق)، خواسته‌ بود که احادیث فضیلت امام علی(ع) را استخراج کند و دستور داد این احادیث را بر شمعدان‌های ارسالی به حرم آن حضرت بنویسند.<ref>کشف الغمه فی معرفه الائمه، ج1، ص 75</ref>

همچنین بنابر گزارشی به سنگفرش کردن [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] در سال 646 یا 647ق به دستور بدرالدین لؤلؤ اشاره شده است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 56</ref>

==ساخت زیارتگاه‌های منسوب به فرزندان ائمه==
[[پرونده:مزار یحیی بن قاسم در موصل.jpg|300px|thumb|left|مزار یحیی بن قاسم در موصل]]
بدرالدین لؤلؤ  اهتمام ویژه‌ای در ساخت آثار معماری و یادمان‌های شیعی داشته است؛ از جمله [[مزار یحیی بن قاسم]]<ref>الموصل فی العهد الاتابکی، ص 147</ref> و [[عون‌الدین بن حسن(ع)]]<ref>الموصل فی العهد الاتابکی، ص 167</ref> در [[موصل]] و مزار [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار.<ref>مدینه سنجار من الفتح العربی الاسلامی حتی الفتح العثمانی، ص333</ref>

گفته شده انتساب این اماکن از نظر شواهد و مستندات تاریخی قابل پذیرش نیست و حتی برخی از شخصیت‌هایی که این مشاهد به ‌آنها منسوب شده‌اند، همچون یحیی بن قاسم بن حسن(ع) و عون‌الدین بن حسن(ع) وجود خارجی ندارند. برخی دیگر از این امامزادگان نیز همچون [[محسن بن علی(ع)]] و [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار، از نظر تاریخی امکان اثبات دفن آنها در این مزارها وجود ندارد.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 58</ref> برخی منابع بر این باورند که بیشتر این [[مشهد|مشاهد]] در محل بناهای قدیمی‌تری شکل گرفته‌اند و درواقع تغییر کاربری یافته از مدارس دینی و مقابر اهل سنت از دوره‌های قبلی بوده‌اند.<ref>الموصل فی العهد الاتابکی، ص 134</ref> 

این آرامگاه‌ها در سال‌های اخیر به‌دست [[داعش]] تخریب شده است.<ref>گزارشی مستند از تخریب زیارتگاه‌های اسلامی در استان نینوا به دست داعش، ص 155، 156</ref> امروزه برخی از این بناها بازسازی شده؛ اما برخی تغییر نام یافته‌اند، چنان‌که مزار زینب بنت علی(ع)، پس از بازسازی به [[زینب صغری]] دختر [[امام سجاد(ع)|امام زین‌العابدین(ع)]]، منتسب شده است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 66</ref>

=== شاخصه معماری بناها ===
یادمان‌های شیعی دوره حکمرانی بدرالدین لؤلؤ معمولا از عناصر و ویژگی‌های معماری مشترکی برخوردار بوده است؛ عناصری همچون [[گنبد]] مخروطی شیاردار، صندوق‌های چوبی با تزیینات گیاهی و اسلیمی و کتیبه‌‌های متعدد به خط کوفی و نسخ روی قبور. همچنین در کتیبه‌نگاری داخل این بناها و نیز روی صندوق‌های قبور، به‌طور گسترده آیات قرآنی و گاه شعارهای دینی [[شیعه|شیعی]]، همچون [[صلوات]] بر [[چهارده معصوم]]، به‌کار رفته است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 70</ref>

==حمایت از کتاب‌های شیعی==
بدرالدین، عزالدین عبدالرزاق موصلی را مکلف به نگارش کتابی درباب مقتل [[امام حسین (ع)|امام حسین(ع)]] نمود و عزالدین عبدالرزاق، کتاب «مصرع الحسین» را به رشته نگارش درآورد.<ref>اهل البیت فی المکتبه العربیه، ص 547-548</ref>

کتابی دیگر که به نام بدرالدین و درباب فضایل [[اهل بیت]] نوشته شده، «النعیم المقیم لعتره النبأ العظیم» اثر عمربن محمد موصلی (درگذشت: 678ق) است که در آن به شرح مناقب و فضایل [[دوازده امام]] پرداخته است.<ref>مناقب آل محمد المسمی بالنعیم المقیم لعتره النبأالعظیم، ص15-16</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{منابع}}
{{برگرفتگی
 | پیش از لینک = 
 | منبع = بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، احمد خامه یار، فصلنامه فرهنگ زیارت، سال 14، ش57، 1402ش
 | لینک = https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_247487.html
 | توضیحات منبع = 
}}
*'''البدایه والنهایه'''، اسماعیل بن عمر، ابن کثیر، تحقیق:عبدالله بن عبدالمحسن الترکی، جیزه، دار هجر، 1419ق/1998م.

*'''الموصل فی العهد الاتابکی'''، سعید، دیوه‌جی، بغداد، وزارة المعارف العامة، 1958م.

*'''اهل بیت فی المکتبه العربیه'''، السید عبدالعزیز، محقق طباطبایی، قم، مؤسسه آل البیت لإحیاءالتراث، 1417ق.

*'''تاریخ الاسلام ووفیات المشاهیر والاعلام'''، شمس الدین محمدبن احمد، ذهبی، تحقیق: بشار عواد معروف، بیروت، دارالغرب الاسلامی، 1424ق/2003م.

*'''کشف الغمه فی معرفه الائمه'''، علی بن عیسی، اربلی، بیروت، دارالاضواء، 1405ق/1985م.

*'''گزارشی مستند از تخریب زیارتگاه‌های اسلامی در استان نینوا به دست داعش'''، تحلیلی بر جریان بعثی تکفیری داعش(گزارش راهبردی شماره 5)،احمد، خامه یار، قم و تهران، مجمع جهانی اهل بیت، 1393ش.

*'''مدینه سنجار من الفتح العربی الاسلامی حتی الفتح العثمانی،''' حسن، شمیسانی، بیروت، دارالآفاق الجدیده، 1403ق/1983م.

*'''مجمع الآداب فی معجم الالقاب'''، عبدالرزاق بن احمد، ابن قوطی، تحقیق: محمد الکاظم، طهران، وزارة الثقافه والارشاد الاسلامی، مؤسسه الطباعه و النشر، 1416ق.

*'''مناقب آل محمد المسمی بالنعیم المقیم لعتره النبأالعظیم'''، عمربن محمد، موصلی، تحقیق: علی عاشور، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 2003م.

*'''نزهه الانام فی تاریخ الاسلام'''، ابراهیم بن محمد، ابن دقماق، تحقیق: سمیر طباره، بیروت، المکتبه العصریه، 1420ق/1999م.

*'''بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق'''، احمد خامه یار، فصلنامه فرهنگ زیارت، سال 14، ش57، 1402ش.

[[رده:حاکمان شیعه]]
[[رده:افراد تاثیرگذار بر زیارت]]
[[رده:آبادکنندگان زیارتگاه‌ها]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]