در حال ویرایش بدرالدین لؤلؤ

|عنوان            = بدرالدین لوءلوء

|تصویر            =  

|توضیح تصویر      =  

|نام کامل          =  

|لقب              =  

|نسب              =  

|دین              = اسلام

|مذهب              = شیعه

|بناهای ساخته شده  =  

'''بدرالدین لؤلؤ'''، از حاکمان [[شیعه|شیعی]] [[آل زنگی]] یا [[اتابکان موصل]] است. او در شمال [[عراق]] و [[موصل]]، مشاهدی منتسب به فرزندان ائمه را بنا نهاده است. شاخص ترین این مشاهد، مزار [[یحیی بن قاسم بن حسن(ع)]]، [[عون الدین بن حسن(ع)]] و مزار [[زینب بنت علی(ع)]] هستند که در سال‌های اخیر این مزارها به دست [[داعش]] تخریب شده‌اند.  

بدرالدین لؤلؤ حاکمی دوستدار علم بود و مدارسی دینی را نیز بنا نهاد، که مدرسه بدریه از مهمترین مدارس دینی در موصل به‌شمار می‌رفت. همچنین نویسندگان و مورخانی، به دلیل توجه بدرالدین لؤلؤ به مشاهد شیعی کتب خود را به نام وی نگاشته‌اند. همچنین بدرالدین لؤلؤ نویسندگان و مورخانی را برای نگاشتن صفات [[اهل بیت]] و نیز مصایب شهادت [[امام حسین(ع)]] مکلف کرده بود.

بدرالدین ابوالفضایل لؤلؤ اتابکی نوری، مشهور به«الملک‌الرحیم»، غلامی اصالتا [[ارمنی]] بود که در دستگاه [[نورالدین ارسلان شاه بن عزالدین مسعود]] (حکومت:589-607ق) از ملوک [[آل زنگی]] موصل خدمت کرد و ارتقای مرتبه و قدرت زیادی یافت.<ref>البدایه والنهایه، ج17، ص 383</ref> بدرالدین لؤلؤ پس از درگذشت ارسلان شاه، در دوره حکومت فرزندش [[ملک قاهر عزالدین مسعود]](607-615ق) نیز اداره امور را در اختیار داشت. پس از درگذشت این پادشاه نیز دو فرزند وی را یکی پس از دیگری به پادشاهی گماشت، اما سرانجام از سال 630 قمری خود را پادشاه مطلق اعلام کرد.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ج14، ص 864-865</ref>

بیشتر مورخان سال درگذشت بدرالدین لؤلؤ را 657قمری تعیین کرده‌اند<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ج14، ص 864-866، نزهه الانام فی تاریخ الاسلام، ص 257</ref> اما برخی از منابع نیز 565قمری گفته‌اند<ref>البدایه و النهایه، ج17، ص 382</ref>. درباره محل دفن وی نیز منابع اختلاف نظر دارند، برخی محل دفن را ابتدا در موصل و سپس در مدرسه بدریه ذکره کرده<ref>مجمع الآداب فی معجم الالقاب، حوادث سال 656ق</ref> و عده ای نیز محل دفن را ابتدا در موصل و سپس دفن در [[حرم امام علی(ع)]] دانسته‌اند.<ref>نزهه الانام فی تاریخ الاسلام، ص 257</ref>

برخی منابع بدالدین لؤلؤ را شخصیتی دوستدار علم و علاقمند به تقرب جستن به علما توصیف کرده‌اند.<ref>تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر والاعلام، ص 78</ref> ساختن مدارس دینی نیز از جلوه‌های این علاقه به‌شمار می‌رود. مدرسه بدریه از مهمترین مدارس دینی ساخته شده به‌دست بدرالدین لؤلؤ در موصل است که دارای جایگاه علمی و آموزشی بالایی بوده‌است. منابع نام علمایی چون [[عمادالدین ابن باطیش]](د.640ق)، فقیه [[شافعی]] را در زمره علمای مشغول در این مدسه ذکر کرده‌اند.<ref>مجمع الآداب فی معجم الالقاب، ج2، ص43</ref>

گفته شده بدرالدین لؤلؤ تا پایان عمر خود، هر سال یک قندیل طلا به ارزش هزار دینار و یک شمعدان طلا و نقره کوب به [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] ارسال می‌کرد؛ به‌گونه‌ای که پس از مرگ او شمار قندیل‌ها و شمعدان‌هایی که نام وی بر آن‌ها بود به چهل می‌رسید.<ref>نزهه الانام فی تاریخ الاسلام، ص258</ref> او از محدث [[حنبلی]]، عزالدین عبدالرزاق بن رزق‌الله رسعنی موصلی(مقتول در 660ق) خواسته‌ بود که احادیث فضیلت امام علی(ع) را استخراج کند و دستور داد این احادیث را بر شمعدان‌های ارسالی به حرم آن حضرت بنویسند.<ref>کشف الغمه فی معرفه الائمه، ج1، ص 75</ref>

همچنین بنابر گزارشی به سنگفرش کردن به سنگفرش کردن [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] در سال 646 یا 647ق به دستور بدرالدین لؤلؤ اشاره شده است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 56</ref>

بدرالدین لؤلؤ  اهتمام ویژه‌ای در ساخت آثار معماری و یادمان‌های شیعی داشته است. از میان این آثار، سه اثر شاخص، شامل [[مزار یحیی بن قاسم]] <ref>الموصل فی العهد الاتابکی، ص 147</ref>و [[عون‌الدین بن حسن(ع)]] <ref>الموصل فی العهد الاتابکی، ص 167</ref>در [[موصل]] و مزار [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار را می‌توان نام برد.<ref>مدینه سنجار من الفتح العربی الاسلامی حتی الفتح العثمانی، ص333</ref>

گفته شده انتساب این اماکن از نظر شواهد و مستندات تاریخی قابل پذیرش نیست و حتی برخی از شخصیت‌هایی که این مشاهد به ‌آن‌ها منسوب شده‌اند، همچون یحیی بن قاسم بن حسن(ع) و عون‌الدین بن حسن(ع) وجود خارجی ندارند. برخی دیگر از این امامزادگان نیز همچون [[محسن بن علی(ع)]] و [[زینب بنت علی(ع)]] در سنجار، از نظر تاریخی امکان اثبات دفن آن‌ها در این مزارها وجود ندارد.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 58</ref> برخی منابع بر این باورند که بیشتر این مشاهد در محل بناهای قدیمی‌تری شکل گرفته‌اند و درواقع تغییر کاربری یافته از مدارس دینی و مقابر اهل سنت از دوره‌های قبلی بوده‌اند.<ref>الموصل فی العهد الاتابکی، ص 134</ref>  

این مشاهد در سال‌های اخیر به‌دست [[داعش]] تخریب شده است.<ref>گزارشی مستند از تخریب زیارتگاه‌های اسلامی در استان نینوا به دست داعش، ص 155، 156</ref> امروزه برخی از این بناها بازسازی شده اما برخی تغییر نام یافته‌اند، چنان‌که مزار زینب بنت علی(ع)، پس از بازسازی به [[زینب صغری]] دختر [[امام سجاد(ع)|امام زین‌العابدین(ع)]]، منتسب شده است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 66</ref>

یادمان‌های شیعی دوره حکمرانی بدرالدین لؤلؤ معمولا از عناصر و ویژگی‌های معماری مشترکی برخوردار بوده است؛ عناصری همچون [[گنبد]]<nowiki/>های رُک چند ترک یا مخروطی شیاردار، صندوق‌های چوبی فاخر با تزیینات گیاهی و اسلیمی و کتیبه‌‌های متعدد به خط کوفی و نسخ روی قبور. همچنین در کتیبه‌نگاری داخل این بناها و نیز روی صندوق‌های قبور، به‌طور گسترده آیات قرآنی و گاه شعارهای دینی [[شیعه|شیعی]]، همچون [[صلوات]] بر [[چهارده معصوم]]، به‌کار رفته است.<ref>بدرالدین لؤلؤ و نقش وی در ساخت مشاهد شیعی در موصل و شمال عراق، ص 70</ref>

بدرالدین، [[عزالدین عبدارزاق حنبلی]] (مقتول در 660ق) را مکلف به نگارش کتابی درباب مقتل امام حسین نمود و عزالدین عبدالرزاق، کتاب «مصرع الحسین» را به رشته نگارش درآورد.<ref>اهل البیت فی المکتبه العربیه، ص 547-548</ref>

کتابی دیگر که به نام بدرالدین و درباب فضایل [[اهل بیت]] نوشته شده، کتاب «النعیم المقیم لعتره النبأ العظیم»، اثر [[عمربن محمد بن عبدالواحد موصلی]](678ق) است که در این کتاب به شرح مناقب و فضایل [[دوازده امام]] پرداخته است.<ref>مناقب آل محمد المسمی بالنعیم المقیم لعتره النبأالعظیم، ص15-16</ref>