در حال ویرایش پرده کعبه

{{کعبه عمودی}}
'''پرده کعبه''' یا '''کسوه کعبه''' پوشش پارچه‌ای سیاه رنگی است که دیوارهای [[کعبه]] را با آن می‌پوشانند. پرده پوشاندن به کعبه نشانه احترام بدان تلقی شده است. پوشاندن کعبه با پارچه‌هایی به رنگ‌ها و جنس‌های مختلف تاریخی کهن دارد و به پیش از ظهور اسلام باز می‌گردد. رویدادهای مرتبط به تهیه و نصب پرده کعبه در منابع تاریخی ثبت شده است. همچنین پرده کعبه موضوع برخی احکام فقهی نیز قرار گرفته است.  

امروزه پرده در کارگاه مخصوصی در [[مکه]] بافته می‌شود و شامل پنج تکه است که هر یک از دیوارهای کعبه را می‌پوشاند و یک قطعه نیز به [[در کعبه]] اختصاص دارد. 

== واژه‌ و مفهوم شناسی ==
ترکیب عربی «کِسوَة الکعبه» در فارسی پرده کعبه یا پیراهن کعبه و یا جامه کعبه نامیده می‌شود.<ref>لغت‌نامه، ج5، ص7642، «حجاب البیت». </ref><ref>کعبه و جامه آن، ص91؛ حج از میقات تا میعاد، ص127.</ref>این پوشش سیاه رنگ، ساختمان [[کعبه]] را جز بخش [[حجرالاسود]] می‌پوشاند.<ref>نک: معجم مقاییس اللغه، ج3، ص132، «ستر». </ref><ref>شفاء الغرام، ج1، ص122.</ref>پرده کعبه، نشانه احترام<ref>تحفة الکرام، ص159-160.</ref>و ارزش و اعتبار خانه خدا است و تاریخچه آن بخشی از تاریخ کعبه به‌شمار می‌آید.<ref>نک: کشف النور، ص14؛ التوحید و الشرک، ص210.</ref>نیز شغلی خاص برای تولیت امور پرده از گذشته تاکنون وجود داشته که به [[حجابت]] یا پرده‌داری شهرت دارد.{{نیازمند منبع|date=مارس ۲۰۲۵}}

همچنین پرده کعبه موضوع برخی احکام فقهی قرار گرفته که مهم‌ترین موارد آن‌ها عبارتند از: جواز پوشاندن کعبه با حریر (ابریشم)،<ref>تحریر الاحکام، ج4، ص363؛ وفاء الوفاء، ج2، ص140؛ کشاف القناع، ج3، ص180.</ref> جایز نبودن کندن و قطع و خرید و فروش پرده کعبه نزد [[شیعه]] و نیز برخی [[شافعیان]] بر خلاف دیدگاه رایج [[اهل سنت]]،<ref>تذکرة الفقهاء، ج7، ص380؛ فتح العزیز، ج7، ص513.</ref> جواز یا عدم جواز تزئین آن با طلا و نقره،<ref>حواشی الشروانی، ج1، ص121؛ السیرة الحلبیه، ج1، ص280.</ref> جواز داخل شدن پشت پرده برای دعا.<ref>اعانة الطالبین، ج2، ص95.</ref>

==پیشینه پوشش کعبه==
{{اصلی|تاریخ پرده کعبه|کارگاه پرده‌بافی}}
درباره این‌که چه کسی نخستین بار کعبه را پوشانیده است، اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی روایت‌ها این کار را به حضرت آدم نسبت داده اند<ref>من لا یحضره الفقیه، ج2، ص235؛ وسائل الشیعه، ج13، ص208.</ref> و برخی گزارش‌های تاریخی یکی از [[حمیریان|پادشاهان حمیری]] [[یمن]] را نخستین کسی دانسته‌اند که کعبه را در سال 190 یا 220 قبل از بعثت پرده پوشانید.<ref>فتح الباری، ج3، ص365-366؛ السیرة الحلبیه، ج1، ص280؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص291؛ اخبار مکه، فاکهی، ج5، ص230-231.</ref> 

بافت پرده‌های نو برای کعبه توسط [[قریش]] و پس از اسلام توسط [[حضرت محمد (ص)|پیامبر]] و خلفای او ادامه یافت. این کار در دوره‌هایی از [[بنی‌عباس|عصر عباسی]] رونق زیادی داشت و گاهی جامه کعبه سه بار در سال تعویض می‌شد.<ref>السیرة الحلبیه، ج1، ص281؛ فی رحاب البیت العتیق، ج1، ص211؛ کشف الارتیاب، ص360.</ref> پادشاهان سایر سرزمین‌های اسلامی<ref>البدایة و النهایه، ج13، ص200.</ref> و برخی از ثروتمندان نیز گاهی پرده کعبه را تهیه و به مکه ارسال می‌کردند.<ref>تاریخ ابن خلدون، ج3، ص513؛ الکامل، ج11، ص65؛ نهایة الارب، ج23، ص284.</ref> 

=== بافت پرده کعبه در مصر ===
{{بیشتر|کارگاه پرده‌بافی|تاریخ پرده کعبه}}
پس از انقراض عباسیان (659ق.) فراهم کردن پوشش کعبه از سال661ق. به انحصار حاکمان [[مصر]] درآمد.<ref>کشف الارتیاب، ص360.</ref> در عصر [[حکومت عثمانی]] نیز بافت پرده در مصر انجام می‌شد.<ref>الضوء اللامع، ج4، ص26؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص320.</ref>در مصر از زمان [[ممالیک]] موقوفات و کارگاهی ویژه برای تهیه مخارج بافت پارچه اختصاص داده شده بود.<ref>التحفة اللطیفه، ج2، ص107؛ شفاء الغرام، ج1، ص123؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص317.</ref> <ref>فی رحاب البیت العتیق، ص216؛ موسوعة المفاهیم، ج1، ص553، «باب الکعبه».</ref>

=== کارگاه پرده‌بافی در مکه ===
{{بیشتر|کارگاه پرده‌بافی|تاریخ پرده کعبه}}
با استقرار دولت [[آل سعود]] کارگاهی در مکه به بافت پرده اختصاص یافت.<ref>الکعبة و الکسوه، ص172؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص347.</ref> این کار تا سال 1358 ادامه داشت. تا این‌که دولت مصر از عبدالعزیز خواست اجازه دهد که پوشش دیگر بار از مصر حمل شود. عبدالعزیز این درخواست را پذیرفت و آن کارگاه تعطیل شد و پرده بار دیگر از مصر آمد. این کار تا سال 1382 که بار دیگر ارسال کعبه از مصر به دلیل اختلاف این کشور با عربستان متوقف شد و از آن پس بافت پرده کعبه در مکه در [[کارگاه پرده‌بافی|کارگاه پرده‌باقی]] ادامه یافت.<ref>فی رحاب البیت العتیق، ج1، ص215؛ نک: تاریخ الکعبة المعظمه، ص331-332؛ الکعبة و الکسوه، ص175-178.</ref>

==اندازه و وزن پرده کعبه ==

پرده کعبه از پنج قسمت اصلی تشکیل شده که هر قسمت یک طرف [[کعبه]] را می‌پوشاند. قطعه پنجم [[در کعبه]] را در بر می‌گیرد که به آن [[برقع]] می‌گویند. جامه کعبه در مجموع از 54 قطعه تشکیل شده که طول هر قطعه آن 14 متر و پهنای آن 95 سانتی‌متر است و مساحت آن به 2650 متر و وزن آن به دو تن می‌رسد.<ref name=":0" />

بسیاری از قطعات و نوشته‌ها و شکل‌های روی پرده کعبه طلاکاری شده است.<ref>میقات حج، ش55، ص133، «پرده کعبه در گذر زمان». </ref> 

== کمربند دور پرده کعبه ==
{{اصلی|حزام}}
'''حِزام''' به کمربند و نوار دور [[پرده کعبه]] گفته می‌شود. حزام از پارچه ابریشمی به رنگ سیاه تولید شده و دارای نقوش و آیات قرآنی به خط ثلث مرکب است حزام از 16 قطعه ترکیب یافته و محیط آن 47 متر و پهنای آن 95 سانتی‌متر است. آیات قرآنی روی نوار کمربند نوشته شده و در فاصله‌های معین، عبارات {{قلم رنگ|سبز|﴿یا حی یا قیوم﴾}}، {{قلم رنگ|سبز|﴿یا رحمن یا رحیم﴾}} و {{قلم رنگ|سبز|﴿الحمد لله رب العالمین﴾}} با رنگ طلایی نقش بسته است.<ref name=":0">فی رحاب البیت العتیق، ج1، ص215؛ نک: تاریخ الکعبة المعظمه، ص474.</ref>

== پرده در کعبه ==
{{اصلی|برقع}}
پرده [[در کعبه|دروازه کعبه]] که «برقع» نام دارد، از پارچه ابریشمی سیاه، ساخته شده و روی آن آیات [[قرآن کریم]] و تزئینات اسلامی با طلا و نقره، نگارش یافته است. نیز [[سوره حمد]] از سه‌جهت بر آن نوشته شده است. برقع از جنس حریر و به ارتفاع 5/7 متر و عرض چهار متر است.<ref>صبح الاعشی، ج4، ص282؛ اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص258؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص358.</ref>

== آیاتی که بر پرده است ==
آیاتی که بر پرده کعبه و [[حزام]] نقش بسته، از این قرار است: پرده در کعبه (به ترتیب از بالا به پایین): {{قلم رنگ|سبز|﴿قَدْ نَرَی تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاء فَلَنُوَلِّینَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا﴾}} (سوره بقره، آیه144)؛ {{قلم رنگ|سبز|﴿بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ* رَبِّ اَدْخِلْنی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ اَخْرِجْنی‏ مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصیراً﴾}}. نیز برخی آیات و سوره‌ها و جز آن نوشته شده است.<ref>تاریخ الکعبة المعظمه، ص311، 352؛ الموسوعة العربیة العالمیه، ج19، ص319؛ آثار اسلامی، ص89.</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[تاریخ پرده کعبه]]
*  [[کارگاه پرده‌بافی]]
* [[حزام]]

==پانویس==

{{پانویس}}

==منابع==

{{منابع}}

{{دانشنامه

 | آدرس = http://hzrc.ac.ir/post/7561

 | عنوان = پرده کعبه

 | نویسنده = زینب بهرامی، زهرا محمودی

}}

* '''آثار اسلامی مکه و مدینه''': رسول جعفریان، قم، مشعر، ۱۳۸۶ش.
* '''اخبار مکه''': الازرقی (درگذشت ۲۴۸ق)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، ۱۴۱۵ق.
* '''اخبار مکه''': الفاکهی (درگذشت ۲۷۹ق)، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
* '''اعانة الطالبین''': السید البکری الدمیاطی (درگذشت ۱۳۱۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۸ق.
* '''البدایة و النهایه''': ابن کثیر (درگذشت ۷۷۴ق)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
* '''تاریخ ابن خلدون''': ابن خلدون (درگذشت ۸۰۸ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۱ق.
* '''تاریخ الکعبة المعظمه''': حسین عبدالله باسلامه، به کوشش یوسف الثقفی، ریاض، دار ملک عبدالعزیز، ۱۴۱۹ق.
* '''تحفة الکرام''': محمد مهدی بحر العلوم (درگذشت ۱۲۱۲ق)، به کوشش جلالی و غفوری، تهران، مشعر، ۱۴۲۵ق.
* '''التحفة اللطیفه''': شمس الدین السخاوی (درگذشت ۹۰۲ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.
* '''تذکرة الفقهاء''': العلامة الحلی (درگذشت ۷۲۶ق)، قم، آل البیت: ۱۴۱۴ق.
* '''التوحید و الشرک''': السبحانی، بیروت، دار التعارف.
* '''حج از میقات تا میعاد''': احمد صادقی اردستانی، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
* '''السیرة الحلبیه''': الحلبی (درگذشت ۱۰۴۴ق)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.
* '''شفاء الغرام''': محمد الفاسی (درگذشت ۸۳۲ق)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
* '''صبح الاعشی''': احمد القلقشندی (درگذشت ۸۲۱ق)، به کوشش زکار، دمشق، وزارة الثقافه، ۱۹۸۱م.
* '''الضوء اللامع''': شمس الدین السخاوی (درگذشت ۹۰۲ق)، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
* '''فتح الباری''': ابن حجر العسقلانی (درگذشت ۸۵۲ق)، بیروت، دار المعرفه.
* '''فتح العزیز''': عبدالکریم بن محمد الرافعی (درگذشت ۶۲۳ق)، دار الفکر.
* '''فی رحاب البیت العتیق''': محیی الدین احمد امام، اندلس، دار قرطبه.
* '''کشف النور''': عبدالغنی النابلسی (درگذشت ۱۱۴۳ق)، استانبول، مکتبة الحقیقه، ۱۴۰۶ق.
* '''کعبه و جامه آن''': محمد الدقن، ترجمه: انصاری، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
* '''کشاف القناع''': منصور البهوتی (درگذشت ۱۰۵۱ق)، به کوشش محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
* '''کشف الارتیاب''': سید محسن الامین (درگذشت ۱۳۷۱ق)، به کوشش امین، مکتبة الحریس، ۱۳۸۲ق.
* '''لغت‌نامه''': دهخدا (درگذشت ۱۳۳۴ش) و دیگران، مؤسسه لغت‌نامه و دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش.
* '''معجم مقاییس اللغه''': ابن فارس (درگذشت ۳۹۵ق)، به کوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۰۴ق.
* '''من لا یحضره الفقیه''': الصدوق (درگذشت ۳۸۱ق)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق.
* '''الموسوعة العربیة العالمیه''': مؤسسة اعمال الموسوعة للنشر، ریاض، ۱۴۱۹ق.
* '''نهایة الارب''': احمد النویری (درگذشت ۷۳۳ق)، قاهره، وزارة الثقافة و الارشاد القومی، ۱۴۱۲ق.
* '''وسائل الشیعه''': الحر العاملی (درگذشت ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت: ۱۴۱۲ق.
* '''وفاء الوفاء''': السمهودی (درگذشت ۹۱۱ق)، به کوشش خالد عبدالغنی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.
{{پایان}}

==مقاله‌های مرتبط==
{{کعبه}}

[[رده:کعبه]]
[[رده:هنر اسلامی]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
[[رده:تزیینات پارچه‌ای زیارتگاه‌ها]]
[[en: The Ka'ba's curtain]]