پرده کعبه

از ویکی حج
کعبه
کعبه۲.jpeg
کعبه
نام‌ها
بیت العتیقبیت اللهبیت الحرامبیت المحرمبیت المعمور
ارکان
رکن عراقیرکن شامیرکن حجرالاسودرکن یمانی
اجزا
باب الکعبهباب التوبهپلکان کعبهناودان کعبهپرده کعبهپرده درون کعبه‌ستون‌های کعبهپلکان درون کعبهسقف کعبهبرقعحزامآویزه‌های کعبهشاذروانملتزممستجار
پیشینه
بازسازی کعبهتاریخ بازسازی درِ کعبهمولد علی(ع)
متولیان
ابوخفاد اسدیابوطالبعبدالله بن عبدالعزیتمیم بن مر
مرتبط
طوافحجر الاسودحطیمحجر اسماعیلمقام ابراهیمحجابتبیت الضراحخط آغاز طوافکارگاه پرده‌بافیشستشوی کعبهابرقازلاماستقسام

پرده کعبه یا کسوه کعبه پوشش پارچه‌ای سیاه رنگی است که دیوارهای کعبه را با آن می‌پوشانند. پرده پوشاندن به کعبه نشانه احترام بدان تلقی شده است. پوشاندن کعبه با پارچه‌هایی به رنگ‌ها و جنس‌های مختلف تاریخی کهن دارد و به پیش از ظهور اسلام باز می‌گردد. رویدادهای مرتبط به تهیه و نصب پرده کعبه در منابع تاریخی ثبت شده است. همچنین پرده کعبه موضوع برخی احکام فقهی نیز قرار گرفته است.

امروزه پرده در کارگاه مخصوصی در مکه بافته می‌شود و شامل پنج تکه است که هر یک یکی از دیوارهای کعبه را می‌پوشاند و یک قطعه نیز به در کعبه اختصاص دارد.

واژه‌ و مفهوم شناسی

ترکیب عربی «کِسوَة الکعبه» در فارسی پرده کعبه یا پیراهن کعبه و یا جامه کعبه نامیده می‌شود.[۱][۲][۳]این پوشش سیاه رنگ، ساختمان کعبه را جز بخش حجرالاسود می‌پوشاند.[۴][۵]پرده کعبه، نشانه احترام[۶]و ارزش و اعتبار خانه خدا است و تاریخچه آن بخشی از تاریخ کعبه به‌شمار می‌آید.[۷]نیز شغلی خاص برای تولیت امور پرده از گذشته تاکنون وجود داشته که به حجابت یا پرده‌داری شهرت دارد.

همچنین پرده کعبه موضوع برخی احکام فقهی نیز قرار گرفته که مهم‌ترین موارد آن‌ها عبارتند از: جواز پوشاندن کعبه با حریر (ابریشم)،[۸] جایز نبودن کندن و قطع و خرید و فروش پرده کعبه نزد شیعه و نیز برخی شافعیان بر خلاف دیدگاه رایج اهل سنت،[۹] جواز یا عدم جواز تزئین آن با طلا و نقره،[۱۰] جواز داخل شدن پشت پرده برای دعا.[۱۱]

پیشینه پوشش کعبه

درباره این‌که چه کسی نخستین بار کعبه را پوشانیده است، اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی روایت‌ها این کار را به حضرت آدم نسبت داده اند[۱۲] و برخی گزارش‌های تاریخی یکی از پادشاهان حمیری یمن را نخستین کسی دانسته‌اند که کعبه را در سال 190 یا 220 قبل از بعثت پرده پوشانید.[۱۳] بافت پرده‌های نو برای کعبه توسط قریش و پس از اسلام توسط پیامبر و خلفای او ادامه یافت. این کار در دوره‌هایی از عصر عباسی رونق زیادی داشت و گاهی جامه کعبه سه بار در سال تعویض می‌شد.[۱۴] پادشاهان سایر سرزمین‌های اسلامی[۱۵] و برخی از ثروتمندان نیز گاهی پرده کعبه را تهیه و به مکه ارسال می‌کردند.[۱۶]

بافت پرده کعبه در مصر

پس از انقراض عباسیان (659ق.) فراهم کردن پوشش کعبه از سال661ق. به انحصار حاکمان مصر درآمد.[۱۷] در عصر حکومت عثمانی نیز بافت پرده در مصر انجام می‌شد.[۱۸]در مصر از زمان ممالیک موقوفاتی برای تهیه مخارج بافت پارچه اختصاص داده شده بود.[۱۹] گزارش‌هایی از مکان کارگاه بافت پرده کعبه در مصر از عصر ممالیک در دست است.[۲۰]

کارگاه پرده‌بافی در مکه

با استقرار دولت آل سعود کارگاهی در مکه به بافت پرده اختصاص یافت.[۲۱] این کار تا سال 1358 ادامه داشت. تا این‌که دولت مصر از عبدالعزیز خواست اجازه دهد که پوشش دیگر بار از مصر حمل شود. عبدالعزیز این درخواست را پذیرفت و آن کارگاه تعطیل شد و پرده بار دیگر از مصر آمد. این کار تا سال 1382 که بار دیگر ارسال کعبه از مصر به دلیل اختلاف این کشور با عربستان متوقف شد و از آن پس بافت پرده کعبه در مکه ادامه یافت.[۲۲]کارگاه پرده‌بافی در مدخل مکه در زمینی به مساحت 150 هزار متر مربع قرار دارد و دارای ابزارهای نساجی و بافندگی دستی و نیز دستگاه‌های جدید است.[۲۳]

اندازه و وزن پرده کعبه

پرده کعبه از پنج قسمت اصلی تشکیل شده که هر قسمت یک طرف کعبه را می‌پوشاند. قطعه پنجم در کعبه را در بر می‌گیرد که به آن برقع می‌گویند. جامه کعبه در مجموع از 54 قطعه تشکیل شده که طول هر قطعه آن 14 متر و پهنای آن 95 سانتی‌متر است و مساحت آن به 2650 متر و وزن آن به دو تن می‌رسد.[۲۴]

کمربند دور پرده کعبه

حِزام به کمربند و نوار دور پرده کعبه گفته می‌شود. حزام از پارچه ابریشمی به رنگ سیاه تولید شده و دارای نقوش و آیات قرآنی به خط ثلث مرکب است که با نخ‌های نقره‌ای زراندود گلدوزی شده است. حزام از 16 قطعه ترکیب یافته و محیط آن 47 متر و پهنای آن 95 سانتی‌متر است. آیات قرآنی روی نوار کمربند نوشته شده و در فاصله‌های معین، عبارات ﴿یا حی یا قیوم﴾، ﴿یا رحمن یا رحیم﴾ و ﴿الحمد لله رب العالمین﴾ با رنگ طلایی نقش بسته است.[۲۴]

طلاکاری‌ها

به گزارشی از سال 1395 قمری قطعاتی از پرده کعبه که طلاکاری شده بود به این شرح است: کمربند (16 قسمت)، بخش زیر کمربند (3 قسمت)، طرح‌های فانوس‌مانند (8 قسمت)، چهار رکن، بیانیه اهداکننده، و «برقع». به سال 1405 قمری بخش‌های طلافام با‌اندکی تغییر به این صورت درآمد: کمربند (16 قسمت)، زیر کمربند (6 قسمت)، طرح‌های فانوس‌مانند، چهار رکن، بیانیه اهدا کننده، و برقع. سه بخش زیر کمربند و سه طرح فانوس‌مانند که حدود پنج تا هجده درصد است، به میزان تولید افزوده شده است. سپس نقوش فانوس‌مانند به 12 عدد افزایش یافت که به این ترتیب، بخش تذهیب شده تکمیل گشت و به 36 متر رسید.[۲۵]

پرده در کعبه

پرده دروازه کعبه که «برقع» نام دارد، از پارچه ابریشمی سیاه، ساخته شده و روی آن آیات قرآن کریم و تزئینات اسلامی با طلا و نقره، نگارش یافته است. نیز سوره حمد از سه‌جهت بر آن نوشته شده است. برقع از جنس حریر و به ارتفاع 5/7 متر و عرض چهار متر است.[۲۶]

آیاتی که بر پرده است

آیاتی که بر پرده کعبه و حزام نقش بسته، از این قرار است: پرده در کعبه (به ترتیب از بالا به پایین): ﴿قَدْ نَرَی تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاء فَلَنُوَلِّینَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا﴾ (سوره بقره، آیه144)؛ ﴿بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ* رَبِّ اَدْخِلْنی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ اَخْرِجْنی‏ مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصیراً﴾. نیز برخی آیات و سوره‌ها و جز آن نوشته شده است.[۲۷]

هزینه بافت پرده

ساخت پرده خانه کعبه حدود 17 میلیون ریال سعودی هزینه در بر دارد که شامل خرید مواد خام، دستمزد کارگران، و دیگر هزینه‌ها است..[۲۸]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. لغت‌نامه، ج5، ص7642، «حجاب البیت».
  2. ج12، ص18341، «کسوة».
  3. کعبه و جامه آن، ص91؛ حج از میقات تا میعاد، ص127.
  4. نک: معجم مقاییس اللغه، ج3، ص132، «ستر».
  5. شفاء الغرام، ج1، ص122.
  6. تحفة الکرام، ص159-160.
  7. نک: کشف النور، ص14؛ التوحید و الشرک، ص210.
  8. تحریر الاحکام، ج4، ص363؛ وفاء الوفاء، ج2، ص140؛ کشاف القناع، ج3، ص180.
  9. تذکرة الفقهاء، ج7، ص380؛ فتح العزیز، ج7، ص513.
  10. حواشی الشروانی، ج1، ص121؛ السیرة الحلبیه، ج1، ص280.
  11. اعانة الطالبین، ج2، ص95.
  12. من لا یحضره الفقیه، ج2، ص235؛ وسائل الشیعه، ج13، ص208.
  13. فتح الباری، ج3، ص365-366؛ السیرة الحلبیه، ج1، ص280؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص291؛ اخبار مکه، فاکهی، ج5، ص230-231.
  14. السیرة الحلبیه، ج1، ص281؛ فی رحاب البیت العتیق، ج1، ص211؛ کشف الارتیاب، ص360.
  15. البدایة و النهایه، ج13، ص200.
  16. تاریخ ابن خلدون، ج3، ص513؛ الکامل، ج11، ص65؛ نهایة الارب، ج23، ص284.
  17. کشف الارتیاب، ص360.
  18. الضوء اللامع، ج4، ص26؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص320.
  19. التحفة اللطیفه، ج2، ص107؛ شفاء الغرام، ج1، ص123؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص317.
  20. فی رحاب البیت العتیق، ص216؛ موسوعة المفاهیم، ج1، ص553، «باب الکعبه».
  21. الکعبة و الکسوه، ص172؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص347.
  22. فی رحاب البیت العتیق، ج1، ص215؛ نک: تاریخ الکعبة المعظمه، ص331-332؛ الکعبة و الکسوه، ص175-178.
  23. نک: تاریخ الکعبة المعظمه، ص359-360؛ الکعبة و الکسوه، ص172؛ آثار اسلامی، ص86.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ فی رحاب البیت العتیق، ج1، ص215؛ نک: تاریخ الکعبة المعظمه، ص474.
  25. میقات حج، ش55، ص133، «پرده کعبه در گذر زمان».
  26. صبح الاعشی، ج4، ص282؛ اخبار مکه، ازرقی، ج1، ص258؛ تاریخ الکعبة المعظمه، ص358.
  27. تاریخ الکعبة المعظمه، ص311، 352؛ الموسوعة العربیة العالمیه، ج19، ص319؛ آثار اسلامی، ص89.
  28. میقات حج، ش55، ص108، «پرده کعبه در گذر زمان».

منابع

Links.pngمحتوای این مقاله برگرفته شده از: دانشنامه حج و حرمین شریفین مدخل پرده کعبه.
  • آثار اسلامی مکه و مدینه: رسول جعفریان، قم، مشعر، ۱۳۸۶ش.
  • اخبار مکه: الازرقی (درگذشت ۲۴۸ق)، به کوشش رشدی الصالح، مکه، مکتبة الثقافه، ۱۴۱۵ق.
  • اخبار مکه: الفاکهی (درگذشت ۲۷۹ق)، به کوشش ابن دهیش، بیروت، دار خضر، ۱۴۱۴ق.
  • اعانة الطالبین: السید البکری الدمیاطی (درگذشت ۱۳۱۰ق)، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۸ق.
  • البدایة و النهایه: ابن کثیر (درگذشت ۷۷۴ق)، به کوشش علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
  • تاریخ ابن خلدون: ابن خلدون (درگذشت ۸۰۸ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۱ق.
  • تاریخ الکعبة المعظمه: حسین عبدالله باسلامه، به کوشش یوسف الثقفی، ریاض، دار ملک عبدالعزیز، ۱۴۱۹ق.
  • تحفة الکرام: محمد مهدی بحر العلوم (درگذشت ۱۲۱۲ق)، به کوشش جلالی و غفوری، تهران، مشعر، ۱۴۲۵ق.
  • التحفة اللطیفه: شمس الدین السخاوی (درگذشت ۹۰۲ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۴ق.
  • تذکرة الفقهاء: العلامة الحلی (درگذشت ۷۲۶ق)، قم، آل البیت: ۱۴۱۴ق.
  • التوحید و الشرک: السبحانی، بیروت، دار التعارف.
  • حج از میقات تا میعاد: احمد صادقی اردستانی، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
  • السیرة الحلبیه: الحلبی (درگذشت ۱۰۴۴ق)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.
  • شفاء الغرام: محمد الفاسی (درگذشت ۸۳۲ق)، به کوشش گروهی از علما، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
  • صبح الاعشی: احمد القلقشندی (درگذشت ۸۲۱ق)، به کوشش زکار، دمشق، وزارة الثقافه، ۱۹۸۱م.
  • الضوء اللامع: شمس الدین السخاوی (درگذشت ۹۰۲ق)، بیروت، دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
  • فتح الباری: ابن حجر العسقلانی (درگذشت ۸۵۲ق)، بیروت، دار المعرفه.
  • فتح العزیز: عبدالکریم بن محمد الرافعی (درگذشت ۶۲۳ق)، دار الفکر.
  • فی رحاب البیت العتیق: محیی الدین احمد امام، اندلس، دار قرطبه.
  • کشف النور: عبدالغنی النابلسی (درگذشت ۱۱۴۳ق)، استانبول، مکتبة الحقیقه، ۱۴۰۶ق.
  • کعبه و جامه آن: محمد الدقن، ترجمه: انصاری، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
  • کشاف القناع: منصور البهوتی (درگذشت ۱۰۵۱ق)، به کوشش محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
  • کشف الارتیاب: سید محسن الامین (درگذشت ۱۳۷۱ق)، به کوشش امین، مکتبة الحریس، ۱۳۸۲ق.
  • لغت‌نامه: دهخدا (درگذشت ۱۳۳۴ش) و دیگران، مؤسسه لغت‌نامه و دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش.
  • معجم مقاییس اللغه: ابن فارس (درگذشت ۳۹۵ق)، به کوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۰۴ق.
  • من لا یحضره الفقیه: الصدوق (درگذشت ۳۸۱ق)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق.
  • الموسوعة العربیة العالمیه: مؤسسة اعمال الموسوعة للنشر، ریاض، ۱۴۱۹ق.
  • نهایة الارب: احمد النویری (درگذشت ۷۳۳ق)، قاهره، وزارة الثقافة و الارشاد القومی، ۱۴۱۲ق.
  • وسائل الشیعه: الحر العاملی (درگذشت ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت: ۱۴۱۲ق.
  • وفاء الوفاء: السمهودی (درگذشت ۹۱۱ق)، به کوشش خالد عبدالغنی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۲۰۰۶م.

مقاله‌های مرتبط