| نسخهٔ فعلی |
متن شما |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| == وحدت افزایی == | | ==محل سکونت یهودیان در یثرب== |
| حج به عنوان یک فریضه دینی، مسلمانانی از اقصی نقاط دنیا را با نژادها، زبانها و فرهنگهای مختلف گرد هم میآورد و فرصتی برای تقویت همبستگی بین المللی فراهم میکند. از این رو برخی از محققان بر نقش حج در کاهش تنشها، تفرقهها و ایجاد زمینهای برای تقویت انسجام امت اسلامی تأکید کردهاند. آنها معتقدند که حضور مسلمانان در کنار یکدیگر در مناسک حج، میتواند فضایی برای تعامل و همکاری فرهنگی و دینی ایجاد کند که بر وحدت مسلمانان تأثیر مثبتی خواهد داشت. )سجادی، ،1396 ص53(
| | یهودیانی که به یثرب رفتند، 25 قبیله بودند که در سه منطقه از یثرب فرود آمدند. البته از همة آنها اطلاعات وجود ندارد و از برخی از آنها نام برده و به آطام و حصونشان اشاره شده است که به آنها خواهیم پرداخت (قائدان، 1386ش، ص۲۱۰). |
|
| |
|
| == فرصت دیپلماسی ==
| | سه قبیلة مهم و معروف ساکن در مدینه، بنیقریظه، بنیقینقاع و بنینضیر نام داشتند و یازده قبیلة غیر معروف دیگر نیز در این شهر حضور داشتند که نامشان موجود است. اما از قبایل دیگر اطلاعی در دست نیست. |
| حج همچنین به مثابه فرصتی برای گفتگوی سیاسی میان رهبران مسلمان از کشورها دیده ارزیابی شده است. در بسیاری از کشورها دولتمردان و مقامات ارشد سیاسی به طور غیر رسمی و در حین مراسم حج به تبادل نظر و ایجاد توافقات سیاسی میپردازند. ازاینرو برخی پژوهشگران بر این باورند که حج میتواند به عنوان ابزاری برای تسهیل حل و فصل اختالفات سیاسی و تقویت همکاریهای مشترک میان کشورهای اسالمی عمل کند. )حسینی، ،1398 ص90(
| |
|
| |
|
| == ترویج برابری و عدالت == | | ==بنیقَینُقاع== |
| برخی مطالعات بر این نکته تأ کید کردهاند که حج فرصتی است برای مسلمانان از اقشار مختلف اجتماعی تا در کنار یکدیگر قرار گیرند و از اصول برابری و عدالت اسلامی پیرو ی کنند. این اصل میتواند در بلندمدت به اصالح ساختارهای اجتماعی در جوامع اسالمی و تقویت اعتماد به نفس اجتماعی کمک کند. )محمدی، 1394ص112( | | دربارۀ منشأ بنیقینقاع اطلاع دقیق و درستی در دست نیست. برخی آنان را از جمله عربهایی میدانند که یهودی شدند. بعضی نیز احتمال میدهند ایشان از یهودیانی باشند که بین سالهای ۷۰ تا ۱۳۵ میلادی به یثرب مهاجرت کردهاند (موسوی بجنوردی، 1383ش، ج۱۲، ص۶۸۲). برخی نیز در یهودیتبار بودن اعضای این قبیله تردید کرده و آنان را از نسل عیسو (ادوم)، برادر یعقوب، دانستهاند (واقدی، 1409ق، ج۱، ص۱۷۹ ؛ بلاذری، 1417ق، ج۱، ص۳۰۹). |
|
| |
|
| == مقابله با افراطگرایی ==
| | بنوقینقاع در جنوب غربی مدینه و در منطقة الصاغه زندگی میکردند. بازاری نیز به نام سوقالصاغه بر پا کردند و منازل عالی و زیبای آنان در شمال غربی ماشجونیه ساخته شد و این سخن که آنها در مرکز مدینه ساکن بودند، نظر درستی نیست (خیاری، 1419ق، ص۲۸). شغل آنان نیز زرگری، کفشگری و آهنگری بود (بلعمی، 1378ش،ج۳، ص۱۵۱). از جمله قلعههای آنان اطم مریح در انتهای جسر بطحان از عوالی جنوب شرقی مدینه واقع شده است (حازمی، بیتا، ص۲۰۹ ؛ ابن عبدالحق بغدادی، 1412ق، ج۳، ص۱۲۶۲؛ سمهودی، 2006م، ج۴، ص۱۴۵؛ خیاری، 1419ق، ص۴۱ ؛ علی، 1375ش، ص۳۸۷ ؛ شراب، 1411ق، ص۲۵۱ ؛ کعکی، 1419ق، ج۳، ص۱۰۲). این منطقه اکنون به الشریبات معروف است (کعکی، 1419ق، ج۳، ص۱۰۲). اطم حبره که در حشّاشین، در زمینی که به آن حبره گفته میشود، واقع شده است (اسکندری، ج۱، ص۴۰۸ ؛ حازمی، بیتا، ص۷۲ ؛ سمهودی، 2006م، ج۴، ص۵۳ ؛ خیاری، 1419ق، ص۳۷) اطم ذوالشهر که در بستان ذیشهر واقع شده در جنوب عالیه در جنوب شرق مدینه در منتهای جسر بطحان واقع شده است.(کعکی، 1419ق، ج۳، ص۱۰۳). |
| رخی محققان بر این باورند که حج فرصتی برای مسلمانان فراهم میآورد تا با دیدگاههای مختلف دینی و فرهنگی آشنا شوند و از این طریق به کاهش افراطگرایی و خشونت در جوامع اسالمی کمک کنند. در این باره پژوهشهایی که به تحلیل تأثیرات اجتماعی و فرهنگی حج پرداختهاند، مدعیاند که حضور مسلمانان در این مراسم میتواند فرهنگ صلح و مدارا را در جوامع اسلامی تقویت کند، و به کاهش گرایشهای افراطی یاری رساند. )ا کبری، ،1397 ص-42 57(
| |
|
| |
|
| == رونق اقتصادی == | | از اماکن منتسب به بنو این قبیله بازار بنو قینقاع است که از مشهورترین بازارهای یثرب (مدینة قبل از اسلام) بوده است که به آن «بازار یثرب» نیز میگفتند. این بازار نزدیک جسر بطحان قرار داشت و تا زمان پیامبرخدا (ص) نیز برقرار بود (ابن شبه، 1410ق، ج۱، ص۳۰۴ ؛ سمهودی، 2006م، ج۴، ص۹۵ ؛ کعکی، 1419ق، ج۳، ص۸۰). |
| در کنار تأثیرات اجتماعی و سیاسی، برخی پژوهشگران به ابعاد اقتصادی حج نیز پرداختهاند. بر این موضوع تأ کید دارد که حج میتواند منبعی برای تقویت اقتصاد کشورهای اسلامی باشد. این تأثیرات اقتصادی میتواند به تقویت زیرساختهای اجتماعی و بهبود وضعیت معیشتی مسلمانان در کشورهای مختلف کمک کند. )رحیمی، ،1396 ص39-36(. | | ==بنی نضیر== |
| == پانویس == | | بنونضیر، از قبایل یهود ساکن مدینه تا نخستین سالهای هجرت پیامبر به مدینه بودند. آنان پیش از ظهور اسلام در یثرب ساکن شدند (یعقوبی، 1422ق، ج۲، ص۴۹). اما روایات تاریخی دربارة منشأ آنان، متفاوت است: |
| {{پانویس}}
| | برخی آنها را از قبیلة جذام و از اعراب میدانند که یهودی شدند و در کوه نضیر اقامت گزیدند و پس از آن به نام این کوه خوانده شدند (یعقوبی، 1422ق، ج۱، ص۴۰۸ ؛ مسعودی، 1365ش، ص۲۲۵ ؛ بکری، 1992م، ج۱، ص۱۶۴). |
| | اما عدهای دیگر، آنان را از نسل هارون بن عمران میدانند (کاتب واقدی، ج۸ ، ص۱۲۴؛ مسعودی، 1365ش، ص۲۲۵ ؛ مقریزی، 1420ق، ج۱، ص۲۵۰) که پس از وفات حضرت موسی و پیش از مهاجرت قبایل عرب اوس و خزرج به مدینه که به سبب سیل عَرِم صورت گرفت، در مدینه ساکن شده بودند ( ابن خلدون، ج۱، ص۳۳۳ ؛ ابوالفرج اصفهانی، ۱۳۹۳ق، ج22، ص343). بر پایة گزارشهایی از این دست، به دنبال جنگ رومیان با یهود (سال هفتاد میلادی) بنینضیر نیز مانند دیگر قبایل یهود به حجاز گریختند. |
| | ===زمان ورود به مدینه=== |
| | با توجه به اختلافی که دربارة نسب بنونضیر وجود دارد، چنانکه بیان شد، زمان ورود آنان به مدینه هم مورد اختلاف است. برخی مهاجرت بنینضیر را به مدینه، قبل از سیل عرم نقل کردهاند. اما دربارة زمان وقوع سیل عرم چند قول وجود دارد: بعضى از مورخان مسلمان؛ مانند اصفهانى، تاریخ انهدام سد را چهارصد سال قبل از اسلام، و برخى مانند یاقوت، زمان وقوع آن را حدود قرن ششم میلادى، کمى قبل از ظهور اسلام دانستهاند و از نظر برخى؛ مانند ابن خلدون، این حادثه در قرن پنجم میلادى واقع شده است (بیآزار شیرازی، ۱۳۸۰ش، صص۳۳3 ـ ۳۳2). |
| | ===محل سکونت=== |
| | بنونضیر در منطقة عالیه ساکن شدند که روستای زیبا و مشهوری است و امروزه آن را «العوالی» مینامند. این منطقه در جنوب مدینه و نزدیک قبا واقع شده بود و منازلشان تا جنوب شرق امتداد داشت. بنونضیر کنار وادی مذینب بودند و در این منطقه به حفر چاههای بزرگ و کاشت درختان پرداختند (خیاری، ۱۴۱۹ق، ص۲۷ ؛ ابوالفرج اصفهانی، ج۲۲، ص۳۴۴ ؛ کعکی، 1419ق، ج۳، ص۹۸). |
|
| |
|
| == منابع ==
| | بنونضیر نیز مانند سایر یهودیان دارای آطام و قلعههای متعددی بودند که به آنها اشاره میشود: اطم کعب بن اشرف(کعکی، 1419ق، ج۳، ص۱۳۱؛ جعفریان،1386ش، ص۲۷۹)، اطم عاصم (سمهودی، 2006م، ج۱، ص۱۳۰؛ خیاری،1419ق، ص۴۰ ؛ کعکی، 1419ق، ج۲، ص۵۱)، حصن فاضجه |
| {{برگرفتگی
| | (اسکندری، ۱۴۲۵، ج۲، ص۳۱۸؛ ابن عبدالحق بغدادی، 1412ق، ج۳، ص۱۰۱۵) حصن البویله (خیاری، 1419ق، ص۳۲ ؛ شراب، ۱۴۱۱ق، ص۵۵)، حصن عمربن جحاش (خیاری، 1419، ص۳۲)، حصن براج یا برج(خیاری، 1419ق، ص۳۵ ؛ علی، 1375ش، ص۳۹۰) حصن منور (سمهودی، 2006م، ج۴، ص۱۵۲؛ کعکی، 1419ق، ج۳، ص۹۷) |
| | پیش از لینک =
| |
| | منبع = کارکرد حج در رفع معضلات سیاسی اجتماعی مسلمانان،
| |
| | لینک = https://miqat.hajj.ir/article_236119_cfd51ac7fbe49645f6ab253bd8cd1816.pdf
| |
| | توضیحات منبع = مجله میقات حج، شماره 139، پاییز 1403 | |
| }}
| |
|
| |
|
| |
|
| خانه امام سجاد
| | هشتم ـ اطم الطویله |
|
| |
|
| در منابع تاریخی از چند مکان در مدینه به عنوان خانه امام سجاد یاد کردهاند. | | اطم الطویله یکی از قصرهای بنینضیر است که در منزلگاه آنان در بطحان و در جنوب مدینه قرار داشته است (خیاری، 1419ق، ص۳۵ ؛ کعکی، 1419ق، ج۳، ص۹۸). سمهودی اطمی به این نام ذکر نکرده است. |
|
| |
|
| == در جوار بقیع ==
| | نهم ـ اطم بنینضیر در دار طهمان |
| بنابر گزارش منابع تاریخ محلی مدینه، خانه امام سجاد همان جایی بود که بعدها [[اسماعیل بن جعفر صادق(ع)]] در آن دفن شد. اسماعیل بن جعفر در قرن هشتم آرامگاه بزرگی داشته است که به گفته [[مطری]] تاریخنگار این قرن در غربِ قبه عباس و چهار امام قرار داشت، عرصه این آرامگاه و آنچه در اطراف آن بود از جهت شمال بنا، تا در [[بقیع]] در آن زمان خانه زین العابدین بود.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A8%D9%85%D8%A7_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9.pdf&page=121 التعریف بما انست الهجره، ص 119]</ref> سمهودی مینویسد که یقال... اما سمهودی از سنگ نوشته نقل میکند.
| |
|
| |
|
| سمهودی(911) تاریخنگار مدینه، بعد از نقل گزارش مطری گزارش مشاهدات خود را مینویسد. او مینویسد: در ميان در وسطى و آخرى اين آرامگاه، قطعه سنگى نصب شده است و در آن نوشته شده: «باغ موجود در سمت غربى اين حرم را حسين بن ابى الهيجاء به اين حرم وقف نمود.» و در ذيل اين وقفنامه آمده است كه محوّطه اين حرم (عرصة المشهد)، خانه متعلق به امام زين العابدين است و مسجد هم منتسب به آن حضرت مى باشد و چاه موجود در محوطه، چاهى است كه از آب آن براى استشفاى مريضان استفاده مىشود.
| | یکی دیگر از اطمهای بنینضیر، قصری است که در دار طهمان و در عوالی |
| | و جنوب شرق مدینه قرار دارد (خیاری، 1419ق، ص۳۱ ؛ عباسی، ص۳۹ ؛ کعکی، 1419ق، ج۳، ص۹۸). این اطم از آطامی است که جهت آن معلوم است، ولی اثری از آن موجود نیست (کعکی، 1419ق، ج۳، ص۹۸). سمهودی به اطمی بدین نام اشاره نکرده است. |
|
| |
|
| مسجدی در کنار باغی که جنب آرامگاه اسماعیل بن جعفر قرار داشته به امام زین العابدین منسوب بوده است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B3.pdf&page=306 وفاءالوفاء، ج3، ص 306]</ref>
| | دهم ـ اطم در مال ابیامامه |
|
| |
|
| == محله بنی هاشم ==
| | این اطم یکی از قصرهای مهم و اصلی بنینضیر است و در امتداد منازل آنها به طرف جنوب شرقی مدینه، در عالیه عوالی واقع شده است (کعکی، 1419ق، ج۳، ص۹۹). برخی نیز معتقدند که این قصر در مال ابیامامه سهل بن حنیف در جنوب مدینه واقع شده است (عباسی، بی تا، ص۳۹ ؛ خیاری، 1419ق، ص۳۱). سمهودی به اطمی بدین نام اشاره نکرده است. |
| به نوشته جعفریان: در محله بنى هاشم كه طى سال 1363 به بعد تخريب شد، دو منزل وجود داشت كه به «دار على بن الحسين» و «دار جعفر بن محمد» عليهم السلام مشهور بود. اين مكان كه اكنون تخريب شده، در همان فضايى قرار داشت كه اكنون سنگفرش شده و ميان درِ اصلى بقيع تا حرم رسول خدا صلى الله عليه و آله است. در منابع شيعه توصيه به خواندن نماز در اين دو خانه شده است.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 351</ref><ref>بحار الأنوار، ج 97، ص 225</ref>
| |
|
| |
|
| == عُنابَه ==
| | پنج ـ بیت المدراس |
| در منابع جغرافیای مدینه، از محلی به نام عُنابَه یاد شده که در نزدیکی مدینه (بین توز و سمیراء) و محل زندگی بنی کلاب بود. گفته شده که امام زین العابدین در این مکان سکونت داشته است.<ref>المغانم المطابه، ص 284؛ [https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B4.pdf&page=393 وفاء الوفاء، ج4، ص 393]</ref>
| |
|
| |
|
| | بیتالمدراس به معنای محل یادگیری علم و دانش است و یهودیان در آن به فراگیری تورات و علوم دینی میپرداختند. به این خانهها بیتالتلمود هم گفته میشد (جواد علی، 1973م، ج۱۵، ص۲۹۱). واژة «مدراس» از کلمة عبری «مدراش» گرفته شده است که پیشینه آن به سال ۶۹میلادی و محاصرة اورشلیم از سوی سپاه تیتوس، امپراتوری روم، باز میگردد. در این زمان، یکی از کاهنان به نام «یوحنا» از روم گریخت و در شهر ساحلی یبنه در فلسطین، مرکزی علمی دایر کرد که به زبان عبری به آن «مدراش» میگفتند. |
|
| |
|
| منابع
| | یهودیان یثرب نیز مرکز علمی و دینی به نام «بیتالمدراس» داشتند که در آنجا تورات و احکام دینی خود را فرا میگرفتند (ابن هشام، بیتا، ج۱، ص۵۵۲ ؛ مقریزی، 1420ق، ج۱۴، ص۸۳). در منابع تاریخی آگاهیهای اندکی در این زمینه وجود دارد. برخی موقعیت بیتالمدراس را در مشربة امابراهیم دانستهاند (ابن شبه، 1410ق، ج۱، ص۱۷۳ ؛ سمهودی، 2006م، ج۳، ص۳۵) که مالک این مشربه و شش باغ دیگر؛ یعنی المیثب، الضیافه، الدلال، حسنی، برقه و الأعواف، مخیرق یهودی بود. مُخیرق از قبیله بنینضیر بود که بعد از هجرت پیامبر به مدینه ایمان آورد و قبل از جنگ احد به شهادت رسید و اموال او جزو صدقات پیامبر9 در مدینه شد (واقدی، 1409ق، ج۱، ص۳۷۸ ؛ ابن سیدالناس، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۲۴۰ ؛ ابن حجر، 1415ق، ج۶، ص۴۶). |
| | |
| فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، و جاسر، حمد. ۱۳۸۹–۱۹۶۹. المغانم المطابة في معالم طابة. ۱ ج. ریاض - عربستان: دار الیمامة للبحث و الترجمة و النشر.
| |
| موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، ایوب صبری پاشا، قاهره، دار الافاق العربیه، 1424ق.
| |
| <references />مسجد الاجابه
| |
| | |
| موقعیت کنونی
| |
| | |
| مسجد الاجابه در شمال شرق بقیع قرار دارد. در کناره خیابان ملک فیصل و حدود ۵۸۰ متر از مسجدالنبی فاصله دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D9%87.pdf&page=33 مساجد الاثریه، ص ۳۳؛] معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، جزء ۴، مجلد۲، ص 187</ref> این مسجد مسجد یکبار در سال ۱۹۷۹ / ۱۳۹۹ قمری یکبار بازسازی شد<ref>معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، جزء ۴، مجلد ۲، ص ۱۹۸</ref> و بار دوم در سال ۱۴۱۸ قمری بازسازی شد و توسعه یافت و مساحت آن حدود ۲۱۰۰۰ متر مربع است. این مسجد یک گنبد هشت ضلعی و یک گلدسته دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D9%87.pdf&page=34 مساجد الاثریه، ص۳۴]؛ معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، جزء ۴، مجلد ۲، ص ۲۱۰</ref>
| |
| | |
| تاریخ پیدایش و نام مسجد
| |
| | |
| مسجد الاجابه در محله یا روستای بنی معاویه در مدینه ساخته شده است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A8%D9%85%D8%A7_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9.pdf&page=140 التعریف بما انست الهجره، 140]</ref> نام این مسجد به گونهای در منابع آمده است که گویا از زمان پیامبر وجود داشته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D9%87.pdf&page=36 مساجد الاثریه، ص ۳۶]</ref> روایات حاکی از این است که پیامبر(ص) در این مسجد نماز خوانده است. بنابر روایات او در این مسجد نماز خواند و عبادت کرد و پس از عبادتش به اصحاب اطلاع داد که از خدا خواستم که امت من دچار گرسنگی و غرق و اختلاف داخلی نشوند. دو خواسته اول اجابت شد و یک خواسته آخر اجابت نشد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D9%87.pdf&page=34 مساجد الاثریه، ص 34-35]</ref> از این رو است که این مسجد را مسجد الاجابه نامیدهاند.
| |
| | |
| تاریخ بنا
| |
| | |
| قدیم ترین اطلاع درباره بنای مسجد اجابه، گزارشی ابن زباله است. در زمان او یعنی در نیمه نخست سده هفتم قمری، این مسجد ویران شده بود و تنها ستون ها و محراب آن باقی مانده بود.<ref>الدره الثمینه، ص 128</ref>مطری در نیمه قرن هشتم نیز به خراب بودن مسجد اشاره می کند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A8%D9%85%D8%A7_%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AC%D8%B1%D8%A9.pdf&page=140 التعریف بما انست الهجره، ص 140]</ref>
| |
| | |
| | |
| سمهودی در سال ۸۴۴ در سمهود به دنیا آمد.
| |
| سمهودی تالیفات بسیاری داشت. برخی از منابع تا ۳۸ کتاب از او نام بردهاند.<ref>وفاء الوفا، ج۱، ص۴۳-۴۷</ref>
| |
| سمهودی در سال 780 به حج آمد. چون به حج نرسید در مکه یک سال اقامت کرد. از سال ۸۷۳ در مدینه اقامت گزید.<ref>[https://archive.org/details/Dawou_Lami/Dwu_Lamea_05/page/n245/mode/2up الضوء اللامع، ج۵، ص ۲۴۶]</ref>
| |
| | |
| | |
| ==شفاء السقام فی زیارة خیر الانام==
| |
| ==محتوای کتاب==
| |
| این کتاب ده باب دارد که همگی به نقل احادیث مرتبط به زیارت پیامبر و بررسی سندی و محتوایی این روایات پرداختهاند. نویسنده این کتاب را در نقد آرای ابن تیمیه نگاشته و تلاش میکند استحباب زیارت قبر پیامبر را در اثر خود به اثبات برساند.
| |
| نویسنده در باب نخست و دوم کتاب روایاتی را که فضیلت زیارت قبر پیامبر را نشان میدهند جمعآوری کرده و آن ها را از نظر سند و محتوا بررسی کرده و صحت و قابل اعتماد بودن آنها و دلالتشان بر استحباب زیارت قبر رسول خدا را نشان داده است. در باب سوم و چهارم گزارش سفر صحابه و تابعین به قصد زیارت قبر رسول خدا را نقل کرده و فتوای علمای مذاهب را در استحباب زیارت نقل کرده و نشان داده که علمای مذاهب و سنت مسلمانان جمع بین حج و زیارت رسول خدا بوده است. در باب چهارم نویسنده استدلالهای فقهی برای استحباب قبر رسول خدا بیان کرده است و برای این کار از حکم قرآن و سنت و اجماع و قیاس در این باب سخن گفته و درباره معنای زیارت و انواع آن بحث کرده تا استحباب زیارت رسول الله را اثبات کند. او همین شیوه را برای اثبات استحباب سفر به قصد زیارت قبر رسول خدا در باب ششم پیش گرفته و در باب هفتم به شبهاتی که ابن تیمیه درباره سفر به قصد زیارت مطرح کرده پاسخ داده است. در این فصل درباره محدوده دلالت حدیث شد الرحال و حکم تبرک و نسبت شرک و زیارت پرداخته شده است. باب هشتم در بیان استدلالها برای جواز توسل و استغاثه و شفاعت طلبی از پیامبر است. باب نهم درباره زنده بودن پیامبر در قبور است و باب دهم کتاب درباره شفاعت است.
| |
| | |
| بقیع در آینه نگارههای هنری کتابی است شامل آلبومی از تصاویر نگارههای مرتبط به قبرستان بقیع که از قرن دهم قمری تا قرن سیزدهم نقاشی شدهاند. بیشتر این نگارهها در نسخههای خطی کتابهای راهنمای حرمین یا طومارهای حج نقاشی شدهاند و در کنار منابع مکتوب بخشی از اسناد ترسیمی و تصویری درباره بقیع را تشکیل میدهند. این کتاب اثر احمد خامهیار است و در قطع رحلی و 199 صفحه به همت پژوهشکده حج و زیارت در سال 1403 شمسی منتشر شده است. بعد از مقدمه علمی کتاب که نویسنده در آن به معرفی قبرستان بقیع و بررسی و طبقهبندی نگارههای بقیع پرداخته است، مجموعه 110 نگاره از بقیع به ترتیب قدمت تاریخی به صورت رنگی به چاپ رسیده است.
| |
| ==معرفی==
| |
| کشیدن نقاشیهایی که قبرستان بقیع و مقبرهها و بارگاههای مشهور آن را به تصویر میکشد سابقه دیرینه دارد. این نقاشیها در عمدتا در نسخههای خطی آثار و متونی که با تاریخ و فضایل مکه و مدینه و مناسک حج مرتبط بودند و راهنمای اماکن و زیارت به حساب میامدند سابقه داشته است. بخشی از نگارهها از بقیع نیز در طومارها و پوسترهای زیارتی خطی و چاپی ترسیم شده اند و گاه نیز نگارههایی از بقیع در دیوارنگارهها نقش بسته است. بیشترین تعداد نگارههای بقیع رد نسخههای متعدد کتاب فتوح الحرمین محیی الدین لاری که منظومهای به زبان فارسی در شرح آداب و مناسک حج و معرفی اماکن حرمین است و به عنوان راهنمای حجگزاران به کار میرفته ترسیم شدهاند. از این کتاب بیش از 150 نسخه خطی باقی مانده که بسیاری از آنها حاوی نگارهها از اماکن حرمین از جمله بقیع است. افزون بر آنها کتابهایی مانند حجنامه احمد، منظومه ترکی صفات الحرمین و طومارها و گواهینامههای حج شامل تصاویر نقاشی شده از بقیع اند. قدیم ترین نگارههای باقی مانده از بقیع که تصویر آن در این کتاب به چاپ رسیده از سال 927 و مربوط به یکی از نسخههای فتوح الحرمین است.
| |
| =ساختار کتاب=
| |
| کتاب بقیع در آینه نگارههای هنری دو بخش دارد. بخش نخست کتاب با عنوان مقدمه علمی در 68 صفحه در آغاز به معرفی قبرستان بقیع و مهمترین بارگاهها و قبور آن از جمله ساختمان بارگاه امامان(ع) پرداخته و در ادامه به معرفی نگارههای باقی مانده از بقیع میپردازد. در این بخش نویسنده آثار حاوی نگارههای بقیع را دستهبندی کرده، از بازه زمانی ترسیم نگارهها سخن گفته، و الگوهای ترسیم و سبک نقاشی و میزان واقعگرایی نگارهها را شناسایی و با هم مقایسه کرده است. نگارههای بقیع از نظر میزان وفاداری به اطلاعات کتاب فتوحالحرمین، سبک نقاشی بناها و نیز تعداد بناهایی که ترسیم کردهاند با هم متفاوتند. <ref>بقیع در آینه نگارههای هنری، ص 43-58</ref> نویسنده همچنین محتوای نگارهها را از نظر میزان واقعگرایی و اطلاعاتی که از قبرستان بقیع و جانمایی قبرها و بازنمایی معماری بارگاهها به دست میدهند مورد بررسی قرار داده است. نگارههای موجود به طور کلی دو نوع هستند. بخشی از این نگارهها واقعگرا هستند هر چند میزان دقت و واقعگرایی آنها متفاوت است اما برخی دیگر به طور کلی تیپیکال و غیر واقعی اند که در آن ها ویژگیهای معماری بناها مطابق با واقع ترسیم نشده است.<ref>بقیع در آینه نگارههای هنری، ص63</ref>
| |
| بخش دوم کتاب (از صفحه 71 تا 186) شامل آلبوم رنگی 115 نگاره از بقیع است. نخستین نگاره متعلق به نسخهای از کتاب صفاتالحرمین و مربوط به سال 927 قمری است. نگارهها به ترتیب تاریخ خلق اثر چیده شده است و آخرین نگاره متعلق به سال 1339 است که نقاشی بارگاه امامان(ع) بقیع رو یک کاشی از تکیه معاون الملک است.
| |
| == اطلاعات نشر ==
| |
| این کتاب به همت پژوهشکده حج و زیارت و به قلم احمد خامهیار در سال 1403 توسط نشر مشعر در 500 نسخه منتشر شده است. کتاب 199 صفحه دارد و در قطع رحلی و به صورت تمام رنگی منتشر شده است و شامل بیش از صد تصویر رنگی از نگارههای بقیع و تصاویر قدیمی مدینه است.
| |
| | |
| جمال الدین مطری
| |
| ==نام==
| |
| نام کاملش محمد بن احمد بن محمد المطری بود. با لقبهای جمالالدین و جمال المطری شناخته میشود. همچنین او را با شناسههای انصاری، سعدی، عبادی و مدنی هم یاد کردهاند.
| |
| ==زندگی==
| |
| پدر بزرگش در طور سیناء زندگی میکرد و از آنجا به شهر مَطَریه در مصر هجرت کرد. پدرش احمد از مطریه به مدینه آمد و در مدینه او را به مَطَری میشناختند<ref>التحفه اللطیفه، ج۱، ۱۰۷</ref>
| |
| جمالالدین در سال ۶۷۱ یا به قولی 673 قمری در مدینه به دنیا آمد. <ref>التحفه اللطیفه، ج۲، ص413</ref> (برخی نیز تاریخ تولد او را ۶۷۶ دانستهاند. الدرر الکامنه ابن حجر)
| |
| پدرش احمد از موذنان مسجدالنبی بود.<ref>التحفه اللطیفه، ج۱، ص۲۷</ref> جمالالدین مطری از موذنان بزرگ مسجد نبوی بود. (الدرر الکامنه)
| |
| ==استادان ==
| |
| فهرستی از استادان او در مدینه به شرح زیر است:
| |
| ابی الیمن ابن عساکر (م686ق) نویسنده کتاب تحفه الزائر
| |
| شرف الدین دمیاتی (۷۰۵ق.)، استاد حدیث،
| |
| علی بن احمد العراقی (م. ۷۰۴) که در اسکندریه او را دید
| |
| الشهاب احمد بن اسحاق ابرقوهی(م ۷۰۱)
| |
| محمد بن القطب العسقلانی (۷۰۴)
| |
| ==مناصب==
| |
| او را نایب قاضی شرف الدین الامیوطی دانسته اند.<ref>التحفه اللطیفه، ج۲، ص۴۱۴</ref>
| |
| او از [[مؤذنان مسجد نبوی]] بود و به صدای خوش شهرت داشت و پس از پدرش ریاست مؤذنان [[مسجد نبوی]] را برعهده گرفت. هنگامی که به سال 726ق.<ref>سفرنامه ابن بطوطة، ص17، «مقدمه» </ref><ref>مدینهشناسی، ص183</ref> [[ابن بطوطة]] به مدینه سفر کرد، ریاست مؤذنان حرم با او بود.<ref>رحلة ابن بطوطة، ج1، ص357</ref> [[عبدالله بن فرحون]]، دانشور معاصر محمد مطری، در کتاب خود به نیکی از او یاد کرده است.<ref>نصیحة المشاور، ص28</ref> وي به سال 741ق. در مدینه درگذشت و در [[قبرستان بقیع]] به خاک سپرده شد.<ref>التحفة اللطیفة، ج5، ص538-542</ref>
| |
| ==سفرها==
| |
| او به مکه برای حجگزاری سفر کرد. افزون بر آن در سالهای ۶۹۶ و ۷۲۷ به طائف رفت. او در سال ۶۹۷ و ۷۲۷ به اسکندریه سفر کرد. (مقدمه التعریف، ص ۱۸)
| |
| منابع کتاب دیگری برای او یاد نکردهاند. (مقدمه التعریف ص ۱۹)
| |
