| نسخهٔ فعلی |
متن شما |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| == وحدت افزایی ==
| | از دیگر آثاری که عیاشی از آن گزارش میدهد، چاهی منسوب به امام سجاد(ع) است که گفته میشود [[امام باقر(ع)]]، در دوران کودکی درون آن افتاده<ref>وفاء الوفاء، ج۳، ص۳۰۶.</ref> و یکی از فرقههای شیعه به نام [[ناووسیه]] که به مهدویت امام صادق(ع) معتقد بودهاند،<ref>الملل و النحل، ج۱، ص۱۶۶.</ref> ورود امام صادق(ع) به این چاه را سرآغاز غیبت ایشان دانستهاند.<ref>المدینة المنوره، ص۹۵.</ref> این چاه که زائران به آن تبرک میجسته و از آب آن برای [[شفا]] یافتن بهره میبردهاند،<ref>وفاء الوفاء، ج۳، ص۳۰۶.</ref> میان در اول و میانی این آرامگاه قرار داشته است.<ref>التعریف بما آنست الهجره، ص۱۲۱.</ref> |
| حج به عنوان یک فریضه دینی، مسلمانانی از اقصی نقاط دنیا را با نژادها، زبانها و فرهنگهای مختلف گرد هم میآورد و فرصتی برای تقویت همبستگی بین المللی فراهم میکند. از این رو برخی از محققان بر نقش حج در کاهش تنشها، تفرقهها و ایجاد زمینهای برای تقویت انسجام امت اسلامی تأکید کردهاند. آنها معتقدند که حضور مسلمانان در کنار یکدیگر در مناسک حج، میتواند فضایی برای تعامل و همکاری فرهنگی و دینی ایجاد کند که بر وحدت مسلمانان تأثیر مثبتی خواهد داشت. )سجادی، ،1396 ص53(
| |
|
| |
|
| == فرصت دیپلماسی ==
| |
| حج همچنین به مثابه فرصتی برای گفتگوی سیاسی میان رهبران مسلمان از کشورها دیده ارزیابی شده است. در بسیاری از کشورها دولتمردان و مقامات ارشد سیاسی به طور غیر رسمی و در حین مراسم حج به تبادل نظر و ایجاد توافقات سیاسی میپردازند. ازاینرو برخی پژوهشگران بر این باورند که حج میتواند به عنوان ابزاری برای تسهیل حل و فصل اختالفات سیاسی و تقویت همکاریهای مشترک میان کشورهای اسالمی عمل کند. )حسینی، ،1398 ص90(
| |
|
| |
|
| == ترویج برابری و عدالت ==
| |
| برخی مطالعات بر این نکته تأ کید کردهاند که حج فرصتی است برای مسلمانان از اقشار مختلف اجتماعی تا در کنار یکدیگر قرار گیرند و از اصول برابری و عدالت اسلامی پیرو ی کنند. این اصل میتواند در بلندمدت به اصالح ساختارهای اجتماعی در جوامع اسالمی و تقویت اعتماد به نفس اجتماعی کمک کند. )محمدی، 1394ص112(
| |
|
| |
|
| == مقابله با افراطگرایی ==
| | راه فرع |
| رخی محققان بر این باورند که حج فرصتی برای مسلمانان فراهم میآورد تا با دیدگاههای مختلف دینی و فرهنگی آشنا شوند و از این طریق به کاهش افراطگرایی و خشونت در جوامع اسالمی کمک کنند. در این باره پژوهشهایی که به تحلیل تأثیرات اجتماعی و فرهنگی حج پرداختهاند، مدعیاند که حضور مسلمانان در این مراسم میتواند فرهنگ صلح و مدارا را در جوامع اسلامی تقویت کند، و به کاهش گرایشهای افراطی یاری رساند. )ا کبری، ،1397 ص-42 57(
| | راه فرع یکی از دو راهی است که در سده های اخیر مسیر سفر از مکه به مدینه بوده است. راه دیگر را راه سلطانی می نامیدند. این دو را در نزدیکی مدینه در مسجد شجره به هم می رسیدند.<ref>دلیل الحج، ص 166</ref> |
|
| |
|
| == رونق اقتصادی ==
| | منازل راه فرع چنین بود: وادی فاطمه، بئر عسفان، قضیمه، رابغ، بئر رضوان، ام الضباع، ریّان، سمت الاَبیَض، بئر العذب، بئر الماشی و مسجد شجره(سفرنامه مکه حسام السلطنه ص 132) در سال 1297 که حسام السلطنه از مکه به مدینه حرکت می کند کاروان ها از راه فرع حرککت می کنند که طول مسیر ده روز بوده است. (ص132) او گزارش کاملی از مسیر سفرش در سفرنامه آورده است. |
| در کنار تأثیرات اجتماعی و سیاسی، برخی پژوهشگران به ابعاد اقتصادی حج نیز پرداختهاند. بر این موضوع تأ کید دارد که حج میتواند منبعی برای تقویت اقتصاد کشورهای اسلامی باشد. این تأثیرات اقتصادی میتواند به تقویت زیرساختهای اجتماعی و بهبود وضعیت معیشتی مسلمانان در کشورهای مختلف کمک کند. )رحیمی، ،1396 ص39-36(. | | |
| == پانویس ==
| | همین راه فرع را با عنوان راه فرعی محمد صادق پاشا در دلیل الحج للوارد الی مکه و المدینه من کل فج توضیح داده است. (ص160 ) |
| {{پانویس}}
| | |
| | برخی منابع راه فرع را راهی از رابغ به مدینه معرفی کرده اند. ایوب صبری پاشا مراحل این راه را از رابغ به مدینه اینچنین نام برده است: بئر رضوان، به فاصله سیزده ساعت از رابغ، روستای ابو ضیاعة، دوازده ساعت بعد از بئر رضوان، روستای ریان، ده ساعت بعد از ابوضیاعة، صمد، هشت ساعت بعد از ابوضیاعة، مجز، بئر ماشی، دوازده ساعت بعد از مجز، بئر ماشی تا مدینه نیز دوازده ساعت راه است. <ref>موسوعة مرآة الحرمين الشريفين و جزيرة العرب، ج5، ص 159-160</ref> |
| | |
| | نام این راه از مکانی گرفته شده که در این راه قرار داشت. فُرع نام مکان بزرگی بوده از اعمال مدینه. صفراء جزو فرع به شمار میآمده است. گفته شده که مسجد البرود که پیامبر در مکان آن نماز خوانده است در فرع قرار داشت.<ref>معجم ما استعجم، ج3، 1020</ref> ایوب صبری پاشا از مسجد فرع در راه مکه به مدینه یاد کرده است که در منطقه فرع قرار داشته است.<ref>موسوعه مراه الحرمین، ج4، ص 822</ref> |
|
| |
|
| == منابع ==
| |
| {{برگرفتگی
| |
| | پیش از لینک =
| |
| | منبع = کارکرد حج در رفع معضلات سیاسی اجتماعی مسلمانان،
| |
| | لینک = https://miqat.hajj.ir/article_236119_cfd51ac7fbe49645f6ab253bd8cd1816.pdf
| |
| | توضیحات منبع = مجله میقات حج، شماره 139، پاییز 1403
| |
| }}
| |
|
| |
|
| |
|
| خانه امام سجاد | | خانه امام سجاد |
|
| |
|
| در منابع تاریخی از چند مکان در مدینه به عنوان خانه امام سجاد یاد کردهاند. | | در منابع تاریخی از چند مکان در مدینه به عنوان خانه امام سجاد یاد کردهاند. |
|
| |
|
| == در جوار بقیع == | | == در جوار بقیع == |
| خط ۸۱: |
خط ۷۱: |
| این کتاب به همت پژوهشکده حج و زیارت و به قلم احمد خامهیار در سال 1403 توسط نشر مشعر در 500 نسخه منتشر شده است. کتاب 199 صفحه دارد و در قطع رحلی و به صورت تمام رنگی منتشر شده است و شامل بیش از صد تصویر رنگی از نگارههای بقیع و تصاویر قدیمی مدینه است. | | این کتاب به همت پژوهشکده حج و زیارت و به قلم احمد خامهیار در سال 1403 توسط نشر مشعر در 500 نسخه منتشر شده است. کتاب 199 صفحه دارد و در قطع رحلی و به صورت تمام رنگی منتشر شده است و شامل بیش از صد تصویر رنگی از نگارههای بقیع و تصاویر قدیمی مدینه است. |
|
| |
|
| == شیخ طوسی == | | جمال الدین مطری |
| شیخ طوسی، محمد بن حسن، از بزرگترین و سرشناسترین عالمان شیعی در قرن پنجم هجری است. او تاثیر بسیاری در شکلگیری و تکامل علوم مختلف شیعی، از جمله [[فقه]]، [[کلام]]، [[تفسیر]] و [[رجال]] داشته و آثارش همواره از منابع اصلی علوم اسلامی نزد [[شیعه|شیعیان]] تلقی شده است. او در شهر طوس در خراسان ایران زاده شد و تا جوانی در این شهر زیست. از 23 سالگی به بغداد رفت و شاگرد شیخ مفید و سید مرتضی بود. پس از آنها او برجستهترین شخصیت شیعی در بغداد بود. بعد از هجوم سلجوقیان به بغداد که با سختگیری بر شیعیان همراه شد او مجبور شد به نجف برود. در جوار مرقد امام علی خانه گزید و حلقه درس خود را در آنجا تشکیل داد. این آغاز شکل گیری حوزه علمیه نجف بود که تا کنون از مهمترین حوزههای علوم شیعی به حساب میآید.
| | ==نام== |
| | | نام کاملش محمد بن احمد بن محمد المطری بود. با لقبهای جمالالدین و جمال المطری شناخته میشود. همچنین او را با شناسههای انصاری، سعدی، عبادی و مدنی هم یاد کردهاند. |
| شیخ طوسی آثار متعددی از خود به جای گذاشته است. او همچنین آثاری در زیارت و دعا و اثری مستقل در مناسک حج نگاشته بود. از جمله کتاب مصباح المتهجد که مهمترین کتاب او در جمعآوری دعاها و زیارتنامهها است و از منابع معتبر این موضوع دانسته میشود.
| | ==زندگی== |
| | | پدر بزرگش در طور سیناء زندگی میکرد و از آنجا به شهر مَطَریه در مصر هجرت کرد. پدرش احمد از مطریه به مدینه آمد و در مدینه او را به مَطَری میشناختند<ref>التحفه اللطیفه، ج۱، ۱۰۷</ref> |
| =زندگینامه= | | جمالالدین در سال ۶۷۱ یا به قولی 673 قمری در مدینه به دنیا آمد. <ref>التحفه اللطیفه، ج۲، ص413</ref> (برخی نیز تاریخ تولد او را ۶۷۶ دانستهاند. الدرر الکامنه ابن حجر) |
| محمد بن حسن بن علی بن حسن طوسی، در سال 385 در شهر طوس خراسان به دنیا آمد. درباره زندگی او در دوران اقامتش در خراسان اطلاع چندانی در دست نیست. میدانیم که او در سال 408 قمری یعنی در سن 23 سالگی به بغداد آمد و در آنجا ساکن شد. برخی پژوهشگران بر اساس اطلاعاتی که در آثا شیخ طوسی پراکنده است نام سه تن از استادان او در خراسان را یافته اند: ابوحازم نیشابوری (م417ق.)، عبدالحمید مقری نیشابوری(م.427ق.) و محمد بن سلمیان حمرانی.
| | پدرش احمد از موذنان مسجدالنبی بود.<ref>التحفه اللطیفه، ج۱، ص۲۷</ref> جمالالدین مطری از موذنان بزرگ مسجد نبوی بود. (الدرر الکامنه) |
| | | ==استادان == |
| === در بغداد === | | فهرستی از استادان او در مدینه به شرح زیر است: |
| او در [[بغداد]] ابتدا در مجالس درس [[شیخ مفید]] شرکت کرد و بر کتاب او ''المقنعه'' شرحی نگاشت که ''تهذیب الاحکام'' نام گرفت. بعد از وفات مفید در 413 او شاگرد [[سید مرتضی|شریف مرتضی]] شد که بعد از مفید شخصیت برجسته شیعی در بغداد بود. او دراین مدت کتاب ''الشافی فی الامامه'' شریف مرتضی را تلخیص کرد. طوسی در مدت اقامتش در بغداد از علمای دیگری نیز شاگردی کرد و آز آنان حدیث شنید. نام ۳۲ تن از مشایخ او را فهرست کرده اند. | | ابی الیمن ابن عساکر (م686ق) نویسنده کتاب تحفه الزائر |
| بعد از وفات شریف مرتضی در سال 436 طوسی جایگاه علمی و ریاست [[شیعه|امامیه]] در بغداد را به خود اختصاص داد. رابطه او با دستگاه خلافت هم خوب بود و خلیفه قائم بامر الله کرسی تدریس را به او داده بود. اما با ورود [[سلجوقیان|سلاجقه]] به بغداد در سال 477 وضعیت شیعیان در این شهر به مخاطره افتاد. سلجوقیان که با شیعیان دشمنی میکردند برخی محلات شیعی را غارت کردند و خانه شیخ طوسی را نیز آتش زدند.
| | شرف الدین دمیاتی (۷۰۵ق.)، استاد حدیث، |
| | | علی بن احمد العراقی (م. ۷۰۴) که در اسکندریه او را دید |
| === در نجف ===
| | الشهاب احمد بن اسحاق ابرقوهی(م ۷۰۱) |
| پس از این واقعه او به [[نجف]] مهاجرت کرد. در نزدیکی [[آستان مقدس امام علی(ع)|مرقد امام علی]] خانه گزید و حلقه درسی را در نجف تشکیل داد. او تا زمان وفاتش حدود 12 سال در این شهر زندگی کرد و پایههای حوزه علمی شیعی در نجف را گذاشت. او در سال 460 قمری در نجف درگذشت. | | محمد بن القطب العسقلانی (۷۰۴) |
| ==میراث علمی شیخ طوسی==
| | ==مناصب== |
| شیخ طوسی جایگاه ممتازی در تاریخ علمی تشیع دارد. او را با لقب شیخ الطائفه میشناسند. آمیختن شیوه عقلگرایانه مکتب بغداد با شیوه محدثان شیعه در اصول و مبانی فقه،<ref>مکاتب فقه امامی ایران، ص47</ref> تدوین علم اصول شیعی، کاربست روش تطبیقی در مطالعه فقه شیعه و سنی<ref>العده فی اصول الفقه، مقدمه، ص33-37</ref> را از جمله ویژگیهای روش علمی شیخ طوسی دانستهاند. نفوذ شیخ طوسی در فقه شیعی به قدری بود که گفته شده تا حدود صد سال پس از او حوزههای شیعی از آرای او عدول نکرد و به نوعی از او تقلید میکردند.<ref>مکاتب فقه امامی ایران، ص 49</ref>
| | او را نایب قاضی شرف الدین الامیوطی دانسته اند.<ref>التحفه اللطیفه، ج۲، ص۴۱۴</ref> |
| | | او از [[مؤذنان مسجد نبوی]] بود و به صدای خوش شهرت داشت و پس از پدرش ریاست مؤذنان [[مسجد نبوی]] را برعهده گرفت. هنگامی که به سال 726ق.<ref>سفرنامه ابن بطوطة، ص17، «مقدمه» </ref><ref>مدینهشناسی، ص183</ref> [[ابن بطوطة]] به مدینه سفر کرد، ریاست مؤذنان حرم با او بود.<ref>رحلة ابن بطوطة، ج1، ص357</ref> [[عبدالله بن فرحون]]، دانشور معاصر محمد مطری، در کتاب خود به نیکی از او یاد کرده است.<ref>نصیحة المشاور، ص28</ref> وي به سال 741ق. در مدینه درگذشت و در [[قبرستان بقیع]] به خاک سپرده شد.<ref>التحفة اللطیفة، ج5، ص538-542</ref> |
| شیخ طوسی در مدت حضورش در بغداد دهها کتاب نگاشت و شاگردان بسیاری را ترتبت کرد. او در مدت اقامتش در نجف بیشتر به تدریس آثار پیشینش پرداخت.<ref>االعده فی اصول الفقه، مقدمه، 39-41</ref>
| | ==سفرها== |
| ===آثار شیخ طوسی===
| | او به مکه برای حجگزاری سفر کرد. افزون بر آن در سالهای ۶۹۶ و ۷۲۷ به طائف رفت. او در سال ۶۹۷ و ۷۲۷ به اسکندریه سفر کرد. (مقدمه التعریف، ص ۱۸) |
| شیخ طوسی در مجموعهای از علوم کتاب نوشت. دو کتاب از ۴ منبع اصلی حدیث شیعه از آثار اوست: کتاب ''تهذیب الاحکام'' و کتاب ''الاستبصار فیما اختلف من الاخبار''. همچنین دو کتاب اصلی رجال شیعی نیز نوشته اوست: ''کتاب الرجال''، کتاب ''فهرست کتب الشیعه و اصولهم'' که از کتابهای اصلی اولیه رجالی نزد شیعیان به حساب میآید.<ref>آشنایی با کتب رجالی شیعه، ص77</ref> او همچنین تلخیصی از کتاب رجال کشی فراهم کرد که نامش ''اختیار معرفة الرجال'' است و جایگزین اصل کتاب کشی شده است.<ref>آشنایی با کتب رجالی شیعه، ص61</ref> کتاب او در علم اصول فقه که ''العدة فی اصول الفقه'' نام دارد، یکیاز آثار مهم شیخ طوسی است که نقش مهمی در شکلگیری و تدوین علم اصول فقه نزد شیعیان داشته است.<ref>العدة فی اصول الفقه، مقدمه، ص 70-73</ref> او کتابهای متعدد دیگری در موضوعات فقه، کلام، تفسیر قرآن نگاشته است. منابع گوناگون تا ۴۸ اثر او یاد کردهاند.<ref>[http://noo.rs/tgIxs پژوهشی پیرامون مصنفات شیخ طوسی، ص۱۳۱]</ref>
| | منابع کتاب دیگری برای او یاد نکردهاند. (مقدمه التعریف ص ۱۹) |
| | |
| == آثار شیخ طوسی در حج و زیارت == | |
| شیخ طوسی رسالهای مستقل در مناسک حج با عنوان «مناسک الحج فی مجرد العمل و الادعیه» نگاشته بود.<ref>پژوهشی پیرامون مصنفات شیخ طوسی، ص146</ref>
| |
| همچنین او آثاری در دعا و زیارت دارد که برخی از آنها از اهمیت بسیاری در ادبیات دعایی شیعه دارند:
| |
| | |
| [[مصباح المتهجد و سلاح المتعبد|مصباح المتهجد فی عمل السنة]] که از منابع اصلی دعا و زیارت نزد شیعیان به حساب میآید.<ref>پژوهشی پیرامون مصنفات شیخ طوسی، ص145</ref>
| |
| | |
| مختصر المصباح فی عمل السنة: که خلاصهای از کتاب مصباح است که خود او آن را تهیه کرد.<ref>پژوهشی پیرامون مصنفات شیخ طوسی، ص140</ref>
| |
| | |
| مختصر من عمل یوم و لیلة در معرفی عبادات و نوافل روزانه<ref>پژوهشی پیرامون مصنفات شیخ طوسی، ص140</ref>
| |
| | |
| هدایة المسترشد و بصیرة المتعبد<ref>پژوهشی پیرامون مصنفات شیخ طوسی، ص147</ref>
| |
