در حال ویرایش کتاب المزار (شیخ مفید)

{{جعبه اطلاعات کتاب
|نسخه الکترونیکی=[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/387 کتاب المزار شیخ مفید.]|تصویر=کتاب المز ار مفید.jpg|نویسنده=شیخ مفید|به تصحیح=سید محمدباقر موحد ابطحی|زبان=عربی|موضوع=[[زیارت|زیارات]]|تعداد جلد=۱|صفحه=|قطع=وزیری|ناشر=مدرسه امام المهدی(ع) و دیگران|محل انتشارات=[[قم]]، [[بیروت]]|تاریخ نشر=١۴٠٩ق|شابک=|تاریخ نگارش=سده چهارم قمری}}

'''کتاب المزار''' یا '''مناسک المزار''' یا '''مزار صغیر'''، کتابی است به زبان عربی، تألیف [[شیخ مفید]]، که به گردآوری روایات درباره ارزش و چگونگی [[زیارت]] [[معصومان(ع)]]، زیارت مؤمنان و قبرهای آنان پرداخته است. 

این کتاب پس از [[کامل الزیارات (کتاب)|کامل الزیارات]]، برجسته‌ترین کتاب [[شیعه]] درباره زیارت است. المزار، نخستین کتابی است که «زیارت ناحیه مقدسه» را نقل کرده است. بسیاری از روایات آن مستند، برخی مرسل و برخی بدون نسبت به [[معصوم(ع)]] ذکر شده‌اند و بزرگان شیعه از این کتاب روایت کرده‌اند. این کتاب با تصحیح و تحقیق سید محمدباقر موحد ابطحی، در سال ۱۴۰۹ق چاپ شده است.

==مؤلف==
محمد بن محمد النعمان، معروف به [[شیخ مفید]]<small>(۳۳۶ یا ۳۳۸ ـ ۴۱۳ق)</small>،<ref>رجال النجاشی، ص۴۰۲ و ۴۰۳.</ref> از بزرگان [[شیعه]] و شاگرد استادانی مانند [[شیخ صدوق]]، [[ابن قولویه]] و [[ابن داود قمی]]<ref>ناگفته‌هایی از حیات شیخ مفید، ص۱۴۶ و ۱۴۹.</ref> است. [[نجاشی]]<ref>رجال النجاشی، ص۴۰۲.</ref> و [[شیخ طوسی]]<ref>فهرست کتب الشیعة و اصولهم، ص۴۴۶.</ref> از شاگردان بارز اویند. نجاشی، رجال‌نگار شیعه و از شاگردان شیخ مفید، فضل او را در فقه، کلام، روایت، وثاقت و علم مشهورتر از آن می‌داند که توصیف شود.<ref>رجال النجاشی، ص۴۰۲.</ref> کتاب المقنعة، الارشاد<ref>فهرست کتب الشیعة و اصولهم، ص۴۴۵.</ref> و چند کتاب در [[مناسک حج]]،<ref>رجال النجاشی، ص۴۰۲.</ref> برخی از آثار فراوان{{یادداشت|طوسی رجال‌نگار شیعه، نوشته‌های او را نزدیک به ۲۰۰ اثر دانسته است.<ref>فهرست کتب الشیعة و اصولهم، ص۴۴۵.</ref>}} اوست. 

==نام‌های کتاب==
مؤلف، در خطبه کتاب آن را، «مناسک زیارة الامامین» نامیده و در کتاب الارشاد خود، با عنوان «مناسک المزار»، به آن آدرس داده است. برخی از منابع، این کتاب را به نام‌های «المزار»، «مزار صغیر»  و «مناسک المزارات» خوانده‌اند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/72 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۲.]</ref>

==المزار الکبیر==
[[نجاشی]]، هنگام برشمردن کتاب‌های شیخ مفید، از «مزار صغیر» یاد کرده و آقا بزرگ تهرانی نیز کتاب مزار موجود را «مزار صغیر» خوانده است؛ از این‌رو، برخی بر این باورند که مفید، دارای دو کتاب مزار کبیر و صغیر بوده و اکنون از کتاب مزار کبیر او خبری در دست نیست.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/73 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۳.]</ref> کتابی با نام المزار الکبیر، منسوب به شیخ مفید با تحقیق احمدعلی‌مجید الحلی، در سلسه مصادر بحارالانوار، توسط مکتبة‌ العلامة المجلسی، در سال ۱۴۳۴ق چاپ شده است.<ref>[http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3179991 المزار الکبیر، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.] [https://www.gisoom.com/book/11095918/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1/ المزار الکبیر، شبکه جامع کتاب گیسوم.]</ref> برخی این انتساب را رد کرده‌اند<ref>[http://ganjineh.kateban.com/post/3790 شاهدی درون متنی بر ردّ انتساب کتاب المزار (الکبیر) شیخ مفید به وی، پایگاه کاتبان.]</ref> و برخی احتمال داده‌اند مراد نجاشی، حجم کوچک کتاب باشد نه وجود کتابی دیگر به نام المزار الکبیر.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/73 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۳.]</ref>

===اشتباه با المزارِ شهید اول===
[[آقا بزرگ تهرانی]] در کتاب الذریعه، هنگام معرفی کتاب «المزارِ» مفید، به اشتباه خطبه کتاب «[[کتاب المزار (شهید اول)|المزارِ]]» [[شهید اول]] را ذکر کرده و این، سبب شده برخی دیگر نیز نسخه‌های مزار شهید اول و شیخ مفید را اشتباه بگیرند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/73 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۳.]</ref>

==ساختار==
کتاب المزار شیخ مفید دو بخش دارد، بخش اول شامل ۶٧ باب و بخش دوم دارای ٢٩ باب است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/217 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص217.]</ref> تصمیم نویسنده، تنها گردآوری بخش نخست، درباره [[زیارت امام علی(ع)]] و [[زیارت امام حسین(ع)|امام حسین(ع)]] بوده،<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/387/1/3 المزار (مفید)، مقدمه، ص۳.]</ref> ولی بعدها آداب زیارت دیگر [[معصومان(ع)]] را در بخشی جداگانه به کتاب افزوده است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/220 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص220.]</ref> حجم این کتاب بدون در نظر گرفتن پاورقی‌ها، نزدیک به ۱۰۰ صفحه در قطع وزیری است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/220 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص220.]</ref>

==محتوا==
کتاب المزارِ شیخ مفید، به گردآوری روایات درباره ارزش و آداب [[زیارت]] [[معصومان(ع)]]، زیارت مؤمنان و قبرهای آنان پرداخته است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/220 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص220.]</ref> 

بخش اول کتاب، شامل روایاتی درباره ارزش و آداب [[زیارت امام علی(ع)]]، برخی از مکان‌های مقدس در کنار حرم او مانند [[مسجد کوفه]] و [[مسجد سهله]]، ارزش، آداب و وجوب [[زیارت امام حسین(ع)]]، زیارت او در روزهای خاص، ارزش و محدوده [[حائر]]، ارزش و ویژگی‌های [[تربت]] او، چگونگی [[زیارت حضرت علی اکبر(ع)]]، [[زیارت حضرت عباس(ع)|حضرت عباس(ع)]] و [[زیارت شهدا|شهدا]] است.<ref>المزار (مفید)، فهرس، ص۲۳۰-۲۳۴؛ [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/73 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۳.]</ref> 

بخش دوم کتاب، دارای روایات درباره ثواب و آداب زیارت هر یک از معصومان، [[زیارت جامعه|زیارت‌های جامعه]]، آداب و ثواب [[زیارت نیابتی]]، ارزش زیارت شیعیان و قبر آنان و ارزش زیارت پدر و مادر است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/73 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۳.]</ref>

==اهمیت==
المزار شیخ مفید را پس از [[کامل الزیارات (کتاب)|کامل الزیارات]] [[ابن قولویه]]، برجسته‌ترین کتاب [[شیعه]]، درباره [[زیارت]] دانسته‌اند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/72 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۲.]</ref> گفته شده المزار، نخستین کتابی است که «[[زیارت ناحیه مقدسه]]» را نقل کرده است. پس از وی، [[شیخ طوسی]] در «[[مصباح المصباح (کتاب)|المصباح]]» و پس از او [[سید بن طاووس]] در «[[مصباح الزائر (کتاب)|مصباح الزائر]]» آن را ذکر کرده‌اند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/220 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص220.]</ref>

==اعتبار==
روایت‌های کتاب المزار شیخ مفید، از نظر سند، سه گونه است:

*روایت‌هایی که نویسنده، سند آن را از استاد خود [[ابن قولویه]] و در برخی موارد از دیگر استادان خود نقل کرده است. بیشتر روایات این کتاب از این دسته است.
*روایت‌هایی که به صورت مرسل از یکی از [[ائمه(ع)]] نقل و از بیان سند آن خودداری شده است.
*آداب و زیارت‌هایی که نقل شده، ولی به [[معصوم(ع)]] نسبت داده نشده است. برخی احتمال قوی داده‌اند بسیاری از این موارد، از روایات معصومان(ع) گرفته شده باشد؛ به ویژه که برخی از آن‌ها، در کتاب‌های دیگر به صورت مسند، از ائمه(ع) روایت شده است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/73 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۳.]</ref>

جامعیت، قدمت و جایگاه نویسنده کتاب، سبب شده بزرگان [[شیعه]] از آن روایت نقل کنند.<ref name=":0">[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/217 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص217.]</ref> بسیاری از کتاب‌ها مانند [[تهذیب‌ الاحکام]]، [[مصباح الکفعمی|المصباح]] و [[بحارالانوار|بحار الانوار]] از این کتاب بهره برده‌اند.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/72 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۲.]</ref>

==نسخه‌های خطی==
قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی این کتاب عبارتند از:

*نسخه‌ای به شماره OR 8355، در کتابخانه بریتانیا، که در سال ۸۰۹ق استنساخ شده است.<ref>[http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/5131318 المزار، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.]</ref>
*نسخه‌ای در [[کتابخانه آستان قدس رضوی]]، که محمدقاسم استرآبادی در سال ۹۹۸ق کتابت کرده است.<ref>[https://opac.razavi.ir/simwebclt/WebAccess/SimWebPortal.dll/DExpRec نسخه خطی المزار، کتابخانه آستان قدس رضوی.]</ref>

نسخه‌ای خطی از این کتاب با ترجمه و کتابت حاج ابوطالب بن ابوتراب، در [[کتابخانه مرعشی نجفی]] موجود است. ترجمه، با خط نستعلیق زیر سطرها نگاشته شده است.<ref>[http://aghabozorg.ir/showbookdetail.aspx?bookid=166295 المزار، بانک اطلاعات کتب و نسخ خطی.]</ref>

==چاپ==
کتاب المزار، به عنوان نخستین اثر از مجموعه «موسوعة المزارات» توسط مدرسه [[امام مهدی(ع)|امام المهدی(ع)]]، با اشراف سید محمدباقر موحد ابطحی تصحیح و تحقیق شده و در ۲۱۶ صفحه، در سال ١۴٠٩ق چاپ شده است.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/111 کتاب‌شناسی زیارت، ص111.] [https://opac.razavi.ir/simwebclt/WebAccess/SimWebPortal.dll/DubFullRec المزار، کتابخانه آستان قدس رضوی.] [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/218 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص۲۱۸.]</ref> پس از آن، توسط الموتمر‌العالمی لالفیه الشیخ‌المفید‏‫‏‏، در [[قم]]، در ۲۳۴ صفحه، در سال ۱۴۱۳ق منتشر شد.<ref>[http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/871309 کتاب المزار: مناسک المزار، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.]</ref> این کتاب، با همین تصحیح و تحقیق، به ضمیمه [[الاعتقادات (کتاب)|الاعتقادات]]، توسط دارالمفید، در [[بیروت]]،‌ در سال ۱۴۱۴ق به چاپ رسید.<ref>[http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/561458 تصحیح اعتقادات الامامیه، کتاب المزار، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

در این تحقیق، دیگر منابع روایات، اختلاف عبارت‌ها با دیگر منابع روایی و اختلاف نسخه‌ها، در پاورقی ذکر شده<ref>کتاب المزار، با تحقیق موحد ابطحی، تمام کتاب.</ref> و ۵ فهرست، به شرح زیر استخراج شده است:
{{ستون-شروع|۲}}
*فهارس آیات [[قرآن]]؛
*فهرست ابواب کتاب؛
*فهرست اسامی پیامبران و [[امامان(ع)]]؛
*فهرست اسامی روایات؛
*فهرست اعلام.<ref>[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/221 مقاله کتاب «المزار» شیخ مفید،  فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۷، ص۲۲۱.]</ref>
{{پایان}}

==پیوند به بیرون==

* [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/387 خواندن و بارگیری کتاب المزار شیخ مفید.]
* [https://ebookshia.com/books/view/1689/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1+%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1 خواندن و بارگیری کتاب المزار شیخ مفید، با تحقیق موحد ابطحی]
* [http://www.pishine.ir/wp-content/uploads/2013/07/%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF.pdf کتب شیخ مفید در آثار شیخ مفید، بخش کتاب المزار، ص۳۸.]

== پانوشت ==
{{پانویس}}
==منابع==
{{منابع}}
{{برگرفتگی
| پیش از لینک = 
| منبع = [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762/1/70 کتاب‌شناسی زیارت، ص۷۰] و مقاله [http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1339/1/217 کتاب «المزار» شیخ مفید، محمود مهدی‌پور،] 
| پس از لینک = فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره هفدهم، زمستان 1392، ص217 
| لینک = 
}}

*[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/387 '''المزار: مناسک المزار'''، المفید، با تحقیق محمدباقر موحد ابطحی،قم، المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.]
*'''[http://aghabozorg.ir/ بانک اطلاعات کتب و نسخ خطی.]'''
*'''رجال النجاشی‌'''، احمد بن علی‌ نجاشی، تحقیق موسی‌ شبیری زنجانی، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی‌، قم‌، ۱۳۶۵ش.
*[https://library.razavi.ir/fa '''سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.''']
*'''[http://ganjineh.kateban.com/post/3790 شاهدی درون متنی بر ردّ انتساب کتاب المزار (الکبیر) شیخ مفید به وی، احمد خامه‌یار، پایگاه کاتبان.]'''
*[https://www.gisoom.com/ '''شبکه جامع کتاب گیسوم'''.]
*[http://lib.hajj.ir/View/fa/Book/BookView/Image/762 '''کتاب‌شناسی زیارت'''، رضا باقریان موحد، مشعر، قم، 1387ش.]
*'''فهرست کتب الشیعة و اصولهم'''، محمد بن حسن طوسی، مکتبة المحقق الطباطبائی، قم، ۱۴۲۰ق.
*[https://ebookshia.com/books/view/809/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87+%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C+%D8%A7%D8%B2+%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA+%D8%B4%DB%8C%D8%AE+%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF+(%D8%A8%D9%87+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84+%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87+%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF) '''ناگفته‌هایی از حیات شیخ مفید'''، سید محمدجواد شبیری، مجله نور علم،‌شماره نهم، دوره سوم.]
{{پایان}}

{{کتاب‌شناسی زیارت}}

[[Category:کتاب‌های درباره آداب زیارت عتبات عالیات]]
[[Category:کتاب‌های شیخ مفید]]
[[Category:کتاب‌های قرن چهارم قمری]]
[[Category:مقاله‌های تکمیل‌شده]]

[[Category:کتاب‌های درباره آداب زیارت عتبات عالیات]]
[[Category:کتاب‌های شیخ مفید]]
[[Category:کتاب‌های قرن چهارم قمری]]
[[Category:مقاله‌های تکمیل‌شده]]

[[Category:کتاب‌های درباره آداب زیارت عتبات عالیات]]
[[Category:کتاب‌های شیخ مفید]]
[[Category:کتاب‌های قرن چهارم قمری]]
[[Category:مقاله‌های تکمیل‌شده]]


[[رده:کتاب‌های درباره آداب زیارت عتبات عالیات]]
[[رده:کتاب‌های شیخ مفید]]
[[رده:کتاب‌های قرن چهارم قمری]]
[[رده:مقاله‌های تکمیل‌شده]]
[[رده:کتاب‌ها با موضوع زیارت‌نامه]]