حضرت فاطمه زهرا(س)

محدوده خانه فاطمه(س) در مسجدالنبی
مشخصات فردی
نام کامل	حضرت فاطمه زهرا(س)
لقب	زهرا. کوثر. صدیقه
زادروز	سال ۵ بعثت (قول مشهور شیعه)
همسر	امام علی(ع)
فرزندان	امام حسن(ع). امام حسین(ع)
تاریخ درگذشت	سال ۱۱ هجری
محل درگذشت	مدینه
آرامگاه	نامعلوم
مشخصات دینی
هجرت به	مدینه
دلیل شهرت	دختر پیامبر اسلام(ص)
نقش‌های برجسته	مادر امامان(ع)

حضرت فاطمه زهرا(س) دختر پیامبر اسلام(ص) و همسر امام علی(ع)، در اعتقاد شیعیان دارای مقامی والا و جزء چهارده معصوم است. امام حسن(ع) و امام حسین(ع) فرزندان او هستند. روایات زیادی از فضائل و سیره عبادی او نقل شده است.

مکان‌هایی در مدینه به حضرت زهرا(س) منسوب است؛ از جمله: خانه او که با امام علی(ع) در آن زندگی می‌کرد، بیت‌الاحزان، محل تولد حضرت فاطمه و محراب فاطمه در مسجد النبی.

مکان دفن حضرت زهرا(س) به طور قطعی روشن نیست. مورخان، خانه او و قبرستان بقیع را از مکان‌های احتمالی محل دفنش بیان کرده‌اند.

معرفی و جایگاه

حضرت فاطمه(س) دختر پیامبر اسلام(ص) و خدیجه کبری(س) و همسر امام علی(ع) بود. قول مشهور در میان شیعیان این است که وی در ۲۰ جمادی‌الثانی سال ۵ بعثت در مکه به دنیا آمد. امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، زینب(س) و ام‌کلثوم از فرزندان او هستند. حضرت فاطمه(س)، چند روز پس از هجرت پیامبر به مدینه، به‌همراه فاطمه بنت اسد، در کاروانی به‌سرپرستی امام علی(ع) از مکه به مدینه هجرت کرد و به پدرش پیوست. درگذشت حضرت زهرا(س) در سال یازدهم هجرت واقع شد.

در اعتقاد شیعیان حضرت فاطمه(س) از چهارده معصوم شمرده می‌شود که دارای مقام عصمت است. در روایاتی از علاقه زیاد حضرت زهرا(س) به عبادت، نماز، روزه‌داری و شب زنده‌داری سخن گفته شده است. همچنین گزارش شده حضرت زهرا(س) در حجة الوداع حضور داشته است.

حضرت محمد(ص) در روایتی فاطمه را «پاره تن خود» معرفی کرده و خوشحالی او را خوشحالی خود و آزردن او را آزردن خود دانسته است. روایات زیادی از پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) درباره فضائل اخلاقی و جایگاه حضرت زهرا(س) نقل شده است.

مکان‌های منسوب به حضرت فاطمه(س)

مولد فاطمه(س)

نوشتار اصلی: مولد فاطمه(س)

محل تولد حضرت زهرا(س)، در خانه حضرت خدیجه(س) در مکه بود. این مکان اتاقی از خانه حضرت خدیجه بود که گنبدی بالای آن ساخته بودند و محل زیارت بود. این مکان امروزه از میان رفته و در محدوده مسجدالحرام قرار گرفته است.

فدک

نوشتار اصلی: فدک

فدک باغی بود که در غزوه خیبر بدون درگیری و جنگ به دست مسلمانان افتاد و پیامبر(ص) بر پایه آیه فیء (آیه ۷ سوره حشر) آن را به حضرت زهرا بخشید. پس از رحلت پیامبر، درباره ملکیت فدک نزاع رخ داد و ابوبکر آن را به نفع خلافت مصادره کرد و حضرت فاطمه نیز خطبه فدکیه را در دفاع از مالکیت خود بر آن، بر این اساس که فدک هدیه است نه ارث، ایراد کرد. همچنین حضرت زهرا(س) در این خطبه به دفاع از حق حضرت علی(ع) درباره خلافت پرداخت و مسلمانان را به‌خاطر سکوت در مقابل ستم به اهل‌بیت(ع) سرزنش کرد.

فدک دهکده‌ای حاصل‌خیز در نزدیکی خیبر و به فاصله ۲۰۰ کیلومتری مدینه بود که یهودیان در آن زندگی می‌کردند.

خانه فاطمه(س)

نوشتار اصلی: خانه فاطمه(س)

خانه یا حجره فاطمه، خانه‌ای که حضرت فاطمه پس از ازدواج با امام علی(ع) در آن زندگی می‌کرد و کنار مسجدالنبی و نیز کنار خانه پیامبر و عایشه قرار داشت. این خانه امروزه از بین رفته و موقعیت کنونی آن داخل مسجدالنبی و درون محدوده حجره و مرقد پیامبر(ص) قرار گرفته است.

محراب فاطمه

مسجدالنبی محراب‌های متعددی دارد که یکی از آنها به نام محراب بیت فاطمه است. محراب فاطمه سمت جنوبی محراب تهجد، داخل حجره شریفه قرار دارد.

مسجد فاطمه زهرا (س)

نوشتار اصلی: مسجد فاطمه زهرا (س)

مسجد فاطمه زهرا(س) از مسجدهای مدینه است که بعد از قرن 14 هجری در جنوبی‌ترین محدوده مساجد فتح ساخته شده و در نزدیکی غرب مسجد حضرت علی قرار دارد. نام دیگر این مسجد را مسجد سعد بن معاذ ذکر کرده‌اند.

بیت‌الاحزان

نوشتار اصلی: بیت‌الاحزان

گفته شده بیت‌الاحزان مکان گریه و سوگواری حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر(ص) در بقیع بود. امروزه هیچ نشانی از آن در قبرستان بقیع باقی نمانده است.

محل دفن

نوشتار اصلی: محل دفن حضرت زهرا(س)

حضرت زهرا(س) چندین ماه پس از رحلت پیامبر(ص) درگذشت. به اعتقاد شیعیان، حضرت زهرا در جریان حمله به خانه برای فراخواندن امام علی(ع) برای بیعت با ابوبکر، بیمار و مجروح شد و به همین سبب، به شهادت رسید. در برخی منابع اهل‌سنت تهدید عمر بن خطاب به آتش زدن خانه حضرت زهرا(س) آمده است.

محققان تاریخ اسلام گفته‌اند محل دقيق قبر حضرت فاطمه روشن نیست. برخی منابع گفته‌اند مکان دفن حضرت زهرا در بقیع است و برخی معتقدند او در خانه خود دفن شد. در احاديث امامان شيعه بيشتر محل دفن، خانه خود حضرت معرفی شده است.

زیارت حضرت فاطمه(س)

نوشتار اصلی: زیارت حضرت فاطمه(س)

زیارت حضرت فاطمه(س) عملی است که با خواندن زیارت‌نامه در مکان قبر آن حضرت یا از راه دور انجام می‌شود. روایاتی در ثواب و فضیلت زیارت حضرت زهرا(س) در منابع روایی نقل شده است؛ از جمله از پیامبر(ص) نقل شده که هر کس بر فاطمه (س) صلوات بفرستد در بهشت به من ملحق خواهد شد.

منابع

• آثار اسلامی مکّه و مدینه، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۲ش.
• الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، مفید، محمدبن محمد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
• اعلام الوری، طبرسی، فضل بن حسن، قم، مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
• الامالی، طوسی، محمدبن حسن، تحقیق مؤسسة البعثة، قم، دارالثقافة، ۱۴۱۴ق.
• الامالی، مفید، محمدبن محمد، تحقیق حسین استادولی، علی‌اکبر غفاری، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
• امتاع الاسماع، مقریزی، احمد بن علی، به کوشش محمد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
• بحارالانوار، مجلسی، محمدباقر، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1421ق.
• بحارالانوار، مجلسی، محمدباقر، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
• تاريخ طبری، طبری، ابن جرير، بیروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، بی‌تا.
• تاريخ مکة المشرفة و المسجدالحرام و المدينة الشريفة و القبر الشريف، محمد بن احمد ابن الضياء، تحقيق العدوي، مکه، مکتبة التجارية مصطفي احمد الباز، 1416ق.
• تاريخ المدينة المنورة، ابو زيد عمر بن شبه، قم، دار الفكر، 1368 ش.
• تاريخ و آثار اسلامي مكه مكرمه و مدينه منوره، قائدان، اصغر، تهران، مشعر، 1386ش.
• جواهر التاریخ، کورانی، علی، دار الهدی، 1425ق.
• الخصال، صدوق، محمد بن علی بن بابویه، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
• دلائل الامامة، طبری امامی، محمدبن جریر، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ق.
• دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، بیهقی، احمد بن حسین، تحقیق عبدالمعطی قلعجی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
• رحلة ابن جبیر، محمد بن احمد بن جبیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، بی‌تا.
• زندگانی فاطمه زهرا علیهاالسلام، شهیدی، سید جعفر، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۲ش.
• السقیفة و فدک، جوهری بصری، احمدبن عبدالعزیز، تحقیق محمدهادی امینی، بیروت، شرکة الکتبی، ۱۴۱۳ق.
• سیرة النبویه، ابن‌هشام، ابومحمد عبدالملک بن هشام حمیری، تحقیق مصطفی السقا، ابراهیم الابیاری، عبدالحفیظ الشبلی، بیروت، دارالمعرفه.
• الشافی فی الامامة، سید مرتضی، علی بن حسین، تهران، مؤسسه الصادق(ع)، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
• علل الشرایع، صدوق، محمدبن علی بن‌بابویه، تحقیق سیدمحمدصادق بحرالعلوم، النجف الاشرف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
• عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م.
• فاطمه الزهراء من المهد الی اللحد، قزوینی، محمدکاظم، بی‌نا، ۱۴۱۴ق.
• الفصول المختاره، مفید، محمد بن محمد بن نعمان، قم،‌ کنگره جهانی شیخ مفید، چاپ اول، ‌۱۴۱۳ق.
• الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
• کشف الغمة فی معرفة الأئمة، اربلی، علی بن عیسی‏، تحقیق و تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنی‌هاشمی‏، ۱۳۸۱ق.
• مأساة الزهرا(س)، عاملی، سید جعفر مرتضی، بیروت، دار السیره، ۱۴۱۸ق.
• مصباح المتهجد، محمد بن حسن طوسی، بیروت، موسسه فقه الشیعه،1411ق.
• معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ،‌ عبدالعزیز بن عبدالرحمن کعکی،‌ جزء الرابع، بیروت، 2011.
• معجم البلدان، یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، بیروت، دارصادر، چاپ دوم، ۱۹۹۵م.
• معجم معالم الحجاز، بلادی، عاتق بن غیث، مکه، مؤسسة الریان، ۱۴۳۱ق.
• مفاتیح الغیب، فخر رازی، محمد بن عمر، بیروت، داراحیاء التراث العربی، سوم، ۱۴۲۰ق.
• مناقب آل ابی‌طالب، ابن‌شهرآشوب، محمدبن علی، گروهی از اساتید نجف اشرف، النجف الاشرف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶ق.
• المناقب، خوارزمی، موفق بن احمد، تحقیق مالک محمودی، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.
• الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهرا(س)، انصاری زنجانی، اسماعیل، بی‌جا، دلیلنا، بی‌تا.
• المیزان فی تفسیر القرآن، طباطبایی، سید محمدحسین، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.