حضرت فاطمه زهرا(س)
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | حضرت فاطمه زهرا(س) |
| لقب | زهرا. کوثر. صدیقه |
| زادروز | سال ۵ بعثت (قول مشهور شیعه) |
| همسر | امام علی(ع) |
| فرزندان | امام حسن(ع). امام حسین(ع) |
| تاریخ درگذشت | سال ۱۱ هجری |
| محل درگذشت | مدینه |
| آرامگاه | نامعلوم |
حضرت فاطمه زهرا(س) دختر پیامبر اسلام(ص) و همسر امام علی(ع)، در اعتقاد شیعیان دارای مقامی والا و جزء چهارده معصوم است. امام حسن(ع) و امام حسین(ع) فرزندان او هستند. روایات زیادی از فضائل و سیره عبادی او نقل شده است.
مکانهایی در مدینه به حضرت زهرا(س) منسوب است؛ از جمله: خانه ایشان که با امام علی(ع) در آن زندگی میکردند، و همچنین بیتالاحزان، محل تولد حضرت فاطمه و محراب فاطمه در مسجد النبی.
مکان دفن حضرت زهرا(س) به طور قطعی روشن نیست. مورخان خانه ایشان و قبرستان بقیع را از مکانهای احتمالی محل دفن حضرت بیان کردهاند.
معرفی و جایگاه
حضرت فاطمه(س) دختر پیامبر اسلام(ص) و خدیجه کبری(س)[۱] و همسر امام علی(ع) بود.[۲] قول مشهور در میان شیعیان این است که وی در ۲۰ جمادیالثانی سال ۵ بعثت در مکه به دنیا آمد.[۳] امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، زینب(س) و امکلثوم از فرزندان او هستند.[۴] درگذشت حضرت زهرا(س) در سال یازدهم هجرت واقع شد.[۵]
در اعتقاد شیعیان حضرت فاطمه(س) از چهارده معصوم شمرده میشود که دارای مقام عصمت است.[۶] گفته شده شیعیان اجماع قطعی بر عصمت حضرت فاطمه(س) دارند.[۷] در روایاتی از علاقه زیاد حضرت زهرا(س) به عبادت،[۸] نماز، روزهداری[۹] و شب زندهداری سخن گفته شده است.[۱۰]
حضرت فاطمه(س) مورد علاقه شدید پیامبر(ص) بوده است. در روایتی مشهور آمده است: «فاطِمة بَضعَة منّى، فَمَن اغضَبَها اغضَبَنى؛ فاطمه پاره تن من است، هركس كه فاطمه را به غضب بياورد مرا به غضب مى آورد.»[۱۱] روایات زیادی از پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) درباره فضائل اخلاقی و جایگاه حضرت زهرا(س) نقل شده است.[۱۲]
مولد فاطمه(س)
محل تولد حضرت زهرا(س)، در خانه حضرت خدیجه(س) در مکه بود. این مکان اتاقی از خانه حضرت خدیجه بود که گنبدی بالای آن ساخته بودند و محل زیارت بود.[۱۳] این مکان امروزه از میان رفته و در محدوده مسجدالحرام قرار گرفته است.
فدک
فدک باغی بود که در غزوه خیبر بدون درگیری و جنگ به دست مسلمانان افتاد[۱۴] و پیامبر(ص) بر پایه آیه فیء (آیه ۷ سوره حشر) آن را به حضرت زهرا بخشید.[۱۵] پس از رحلت پیامبر، درباره ملکیت فدک نزاع رخ داد و ابوبکر آن را به نفع خلافت مصادره کرد و حضرت فاطمه نیز خطبه فدکیه را در دفاع از مالکیت خود بر آن ایراد کرد.[۱۶]
فدک دهکدهای حاصلخیز در نزدیکی خیبر و به فاصله ۲۰۰ کیلومتری مدینه بود[۱۷] که یهودیان در آن زندگی میکردند.[۱۸]
محل دفن
حضرت زهرا(س) چندین ماه پس از رحلت پیامبر(ص) درگذشت. به اعتقاد شیعیان، حضرت زهرا در جریان حمله به خانه برای فراخواندن امام علی(ع) برای بیعت با ابوبکر، بیمار و مجروح شد و به همین سبب، به شهادت رسید.[۱۹]
محققان تاریخ اسلام گفتهاند محل دقيق قبر حضرت فاطمه روشن نیست.[۲۰] برخی منابع گفتهاند مکان دفن حضرت زهرا در بقیع است[۲۱] و برخی معتقدند حضرت زهرا در خانه خود دفن شد.[۲۲] در احاديث امامان شيعه بيشتر محل دفن، خانه خود حضرت معرفی شده است.[۲۳]
زیارت حضرت فاطمه(س)
زیارت حضرت فاطمه(س) عملی است که با خواندن زیارتنامه در مکان قبر آن حضرت یا از راه دور انجام میشود. روایاتی در ثواب و فضیلت زیارت حضرت زهرا(س) در منابع روایی نقل شده است؛ از جمله از پیامبر(ص) نقل شده که هر کس بر فاطمه (س) صلوات بفرستد در بهشت به من ملحق خواهد شد.[۲۴]
خانه فاطمه(س)
خانه یا حجره فاطمه، خانهای که حضرت فاطمه پس از ازدواج با امام علی(ع) در آن زندگی میکرد و کنار مسجدالنبی و نیز کنار خانه پیامبر و عایشه قرار داشت.[۲۵] این خانه امروزه از بین رفته و موقعیت کنونی آن داخل مسجدالنبی و درون محدوده حجره و مرقد پیامبر(ص) قرار گرفته است.[۲۶]
محراب فاطمه
مسجدالنبی محرابهای متعددی دارد که یکی از آنها به نام محراب بیت فاطمه است. محراب فاطمه سمت جنوبی محراب تهجد، داخل حجره شریفه قرار دارد.[۲۷]
مسجد فاطمه زهرا (س)
مسجد فاطمه زهرا(س) از مسجدهای مدینه است که بعد از قرن 14 هجری در جنوبیترین محدوده مساجد فتح ساخته شده و در نزدیکی غرب مسجد حضرت علی قرار دارد. نام دیگر این مسجد را مسجد سعد بن معاذ ذکر کردهاند.[۲۸]
بیتالاحزان
بیتالاحزان مکان گریه و سوگواری حضرت زهرا(س) در بقیع بود. بیتالاحزان مکانی بود که در آنجا حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر(ص)، در سوگ پدر و مصائب پس از رحلت وی، سخت گریه و شیون میکرد.[۲۹] امروزه هیچ نشانی از آن در قبرستان بقیع باقی نمانده است.
پانویس
- ↑ سیرة النبویه، ج۱، ص۱۹۰.
- ↑ المناقب، ص۳۳۶.
- ↑ مصباح المتهجد، ص۷۹۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۲۹۰
- ↑ الإرشاد، ج۱، ص۳۵۵.
- ↑ اعلام الوری، ج۱، ص۳۰۰.
- ↑ الفصول المختاره، ص۸۸؛ الشافی فی الامامة، ج۴، ص۹۵.
- ↑ بحار الانوار، ج۲۹، ص۳۳۵.
- ↑ طوسی، الأمالی، ص۵۲۸.
- ↑ علل الشرایع، ج۱، ص۱۸۲.
- ↑ مناقب آلابیطالب، ج۳، ص۱۱۹.
- ↑ مفید، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۲۶۰؛ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق
- ↑ علل الشرایع، ج۲، ص۱۸۲؛ دلائل الامامة، ص۸۱؛ الخصال، ج۱، ص۶۵.
- ↑ رحله ابن جبیر، ص۸۱
- ↑ امتاع الاسماع، ج۱، ص۳۲۵.
- ↑ مفاتیح الغیب، ج۲۹، ص۵۰۶؛ المیزان، ج۱۹، ص۲۰۳.
- ↑ السقیفة و فدک، ص۱۰۹.
- ↑ معجم البلدان، ج۴، ص۲۳۸.
- ↑ معجم معالم الحجاز، ج۲، ص۲۰۶ و ۲۰۵ و ج۷، ص۲۳
- ↑ الکافی، ج۱، ص۴۵۸.
- ↑ آثار اسلامی مکّه و مدینه، ج۱، ص۳۳۹؛ مأساة الزهرا(س)، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۲۵۲ و ۲۵۳.
- ↑ کشف الغمه، ج۱، ص۵۰۱.
- ↑ الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء، ج۱۶، ص۱۱۳؛ تاريخ المدينة المنورة، ج۱، ص۱۰۴ و ص۱۱۰.
- ↑ تاريخ المدينة المنورة، ج۱، ص۱۰۷؛ مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۱۱.
- ↑ بحارالانوار، ج۴۱، ص۶۵.
- ↑ تاریخ مکة المشرفة، ص۲۷۰.
- ↑ تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، ص۲۰۳ تا ص۲۱۰.
- ↑ عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص۶۱.
- ↑ معالم المدینه المنوره بین المعماره و التاریخ، جزء الرابع، مجلد رابع، ص۱۸۰.
- ↑ جواهر التاریخ، ج۱، ص۱۳۴.
منابع
- آثار اسلامی مکّه و مدینه، جعفریان، رسول، تهران، مشعر، ۱۳۸۲ش.
- الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، مفید، محمدبن محمد، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
- اعلام الوری، طبرسی، فضل بن حسن، قم، مؤسسة آلالبیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
- الامالی، طوسی، محمدبن حسن، تحقیق مؤسسة البعثة، قم، دارالثقافة، ۱۴۱۴ق.
- الامالی، مفید، محمدبن محمد، تحقیق حسین استادولی، علیاکبر غفاری، بیروت، دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
- امتاع الاسماع، مقریزی، احمد بن علی، به کوشش محمد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۰ق.
- بحارالانوار، مجلسی، محمدباقر، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1421ق.
- بحارالانوار، مجلسی، محمدباقر، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- تاريخ مکة المشرفة و المسجدالحرام و المدينة الشريفة و القبر الشريف، محمد بن احمد ابن الضياء، تحقيق العدوي، مکه، مکتبة التجارية مصطفي احمد الباز، 1416ق.
- تاريخ المدينة المنورة، ابو زيد عمر بن شبه، قم، دار الفكر، 1368 ش.
- تاريخ و آثار اسلامي مكه مكرمه و مدينه منوره، قائدان، اصغر، تهران، مشعر، 1386ش.
- جواهر التاریخ، کورانی، علی، دار الهدی، 1425ق.
- الخصال، صدوق، محمد بن علی بن بابویه، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- دلائل الامامة، طبری امامی، محمدبن جریر، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۳ق.
- رحلة ابن جبیر، محمد بن احمد بن جبیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال، بیتا.
- السقیفة و فدک، جوهری بصری، احمدبن عبدالعزیز، تحقیق محمدهادی امینی، بیروت، شرکة الکتبی، ۱۴۱۳ق.
- سیرة النبویه، ابنهشام، ابومحمد عبدالملک بن هشام حمیری، تحقیق مصطفی السقا، ابراهیم الابیاری، عبدالحفیظ الشبلی، بیروت، دارالمعرفه.
- الشافی فی الامامة، سید مرتضی، علی بن حسین، تهران، مؤسسه الصادق(ع)، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- علل الشرایع، صدوق، محمدبن علی بنبابویه، تحقیق سیدمحمدصادق بحرالعلوم، النجف الاشرف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
- عمارة و توسعة المسجد النبوی الشریف عبر التاریخ، ناجی محمد حسن عبدالقادر الانصاری، نادی المدینه المنوره الادبی، ۱۹۹۶م.
- الفصول المختاره، مفید، محمد بن محمد بن نعمان، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب، تصحیح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- کشف الغمة فی معرفة الأئمة، اربلی، علی بن عیسی، تحقیق و تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنیهاشمی، ۱۳۸۱ق.
- مأساة الزهرا(س)، عاملی، سید جعفر مرتضی، بیروت، دار السیره، ۱۴۱۸ق.
- مصباح المتهجد، محمد بن حسن طوسی، بیروت، موسسه فقه الشیعه،1411ق.
- معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، عبدالعزیز بن عبدالرحمن کعکی، جزء الرابع، بیروت، 2011.
- معجم البلدان، یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، بیروت، دارصادر، چاپ دوم، ۱۹۹۵م.
- معجم معالم الحجاز، بلادی، عاتق بن غیث، مکه، مؤسسة الریان، ۱۴۳۱ق.
- مفاتیح الغیب، فخر رازی، محمد بن عمر، بیروت، داراحیاء التراث العربی، سوم، ۱۴۲۰ق.
- مناقب آل ابیطالب، ابنشهرآشوب، محمدبن علی، گروهی از اساتید نجف اشرف، النجف الاشرف، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶ق.
- المناقب، خوارزمی، موفق بن احمد، تحقیق مالک محمودی، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.
- الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهرا(س)، انصاری زنجانی، اسماعیل، بیجا، دلیلنا، بیتا.
- المیزان فی تفسیر القرآن، طباطبایی، سید محمدحسین، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.