اسرار محرمات احرام
اَسرار محرمات احرام حکمت و چرایی و کارکرد پرهیز از محرمات احرام است، یعنی اعمال مشخصی که فرد مُحرِم در حج و عُمره نباید انجام دهد وگرنه احرامش باطل خواهد شد. محرمات احرام 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک و برخی دیگر ویژه مردان یا زنان است.
 احرام و میقاتها | |
| دسته | مناسک حج |
|---|---|
| مربوط به آیین | عمره و حج |
| مکان | حرم مکی |
| حکم | برای عمره‌گزار و حج‌گزار واجب است |
| پیامد فقهی | حرام شدن برخی از اعمال |
| آداب وابسته | غسل؛ نیت؛تلبیه؛پوشیدن لباس احرام؛ |
| احکام فقهی وابسته | محرمات احرام؛ مستحباب احرام؛ واجبات احرام |
| جستارهای وابسته | میقات؛محرمات احرام |
پژوهشگران و منابع اسلامی، اسرار و کارکردهای محرمات احرام را در اصولی چون پیراستگی از تعلقات مادی و فخرفروشی، التزام به صلح و امنیت عمومی، تسلیم محض در برابر پروردگار، و تمرکز بر لذت‌های معنوی خلاصه کرده‌اند؛ اموری که با نفی خودپرستی و برتری‌جویی، زمینه را برای دستیابی به تقوا و همبستگی جامعه اسلامی فراهم می‌سازد.
احرام ویرایش
احرام به معنای این است که حج‌گزار کارهایی که با اعمال حج و عُمره ناسازگار است، بر خود حرام می‌شمرَد.[۱] نخستین عمل از اعمال عمره و حج، احرام است. انسان باید در یکی از میقاتها، مانند مسجد شجره و جحفه لباس احرام پوشیده، نیت کرده و لبیک بگوید.[۲] او با این اعمال، مُحرم می‌شود.[۳]
| واجبات |
| شروع از میقات • نیت • لباس احرام • تلبیه |
| محرمات احرام |
| مشترک بین زن و مرد |
| شکار حیوانات خشکی • کشتن جانوران بدن • کندن درختان • التذاذ جنسی • آمیزش • استمناء • عقد ازدواج • فسوق • جدال • زینت • بوی خوش • روغن مالیدن به بدن • نگاه کردن در آینه • سرمه کشیدن • ازاله مو • ناخن گرفتن • خون برون آوردن • کشیدن دندان • حمل سلاح |
| ویژه مردان |
| پوشیدن لباس دوخته • پوشاندن سر • استظلال |
| ویژه زنان |
| پوشاندن صورت • پوشاندن دست |
| دیگر احکام |
| مستحبات احرام • مکروهات احرام |
محرمات احرام ویرایش
مُحَرَّمات احرام، کارهایی است که انجام آنها پس از مُحرم شدن، تا زمان بیرون آمدن از احرام بر انسان ممنوع و حرام است.[۴] این محرمات 25 مورد است که برخی میان زن و مرد مشترک، برخی ویژه مردان و برخی ویژه زنان است.[۵] اگر فردی که در حال احرام است یکی از این اعمال را آگاهانه انجام دهد، مرتکب حرام شده و باید کفاره دهد.[۶]
اسرار محرمات احرام ویرایش
گفته شده محرمات احرام، مانع تحقق اهداف و اسرار احرام هستند.[۷] آیه ۱۹۷ سوره بقره، ترک مُحَرَّمات احرام را نشانه تقوا بر‌شمرده است. در حدیثی، سبب تشریع احرام، ورود حاجیان به حَرَم مکی بیان شده است.[۸]
امنیت ویرایش
گفته‌اند که ترک برخی محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است.[۹] از همین رو، فسوق که شامل دروغ، فحش و فخر فروشی است، باید ترک شود تا روح پرخاشگر، مغرور و حق‌گریز انسان اصلاح گردد و زمینه‌ی رفع دشمنی و اختلاف میان مسلمانان و ایجاد اتحاد فراهم شود.[۱۰] همچنین جدال و برتری‌جویی لفظی در حج بی‌فایده و ناپسند است، زیرا حج محیط عبادت و همبستگی است، نه میدان پافشاری بر خواسته‌های نفسانی و ایجاد دشمنی؛ از این‌رو برخی نویسندگان آن را از عوامل حرمت‌شکنی حرم، کعبه و صاحب بیت دانسته‌اند.[۱۱]
دوری از لذت‌های مادی و خودپسندی ویرایش
دوری از غیر خدا از دیگر اهداف حج دانسته شده است. در همین مسیر، دوری از لذت‌های جنسی نیز مطرح می‌شود، چون شهوات از خواسته‌های حیوانی‌اند و با اعمال ملکوتی حج سنخیت ندارند، در حالی که مُحرم در آغاز احرام متعهد شده است بدن خود را مانند اسماعیل تقدیم محبوب کند و به غیر خدا مشغول نشود.[۱۲]
افزون بر این، تصرف در بدن مانند گرفتن ناخن، ازاله مو، بیرون آوردن خون از بدن و کشیدن دندان در مدت احرام حرام شمرده شده تا انسان از توجه افراطی به بدن خود فاصله بگیرد و از غفلت نسبت به امور اصلی رها شود.[۱۳]
همچنین هرگونه آرایش و زینت برای زن و لباس دوخته برای مردان در حج حرام است. حرمت این امور به معنای لزوم پیراستگی از زینت‌های دنیایی و ایجاد آراستگی معنوی دانسته شده که با هدف ترک خود پرستی و خود‌بینی توسط حج‌گزار رعایت می‌شود.[۱۴]
پرهیز از آسایش طلبی ویرایش
پرهیز آقایان از پوشاندن سر و روی پا و قرار گرفتن زیر سایه و پرهیز بانوان از پوشاندن صورت به معنای سرسپردگی و تسلیم در برابر خدا دانسته شده که موجب دوری از فخر فروشی و امتیاز خواهی می‌شود. در سخنی از امام علی(ع) وجود چنین سختی‌هایی در حج باعث فراهم شدن زمینه های کمال برای انسان بیان شده است.[۱۵]
مقاله‌های مرتبط ویرایش
پانویس ویرایش
- ↑ معجم الفاظ الفقه الجعفری، ص۳۳.
- ↑ تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.
- ↑ المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.
- ↑ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲؛ مختلف الشیعه، ج۴، ص۶۹.
- ↑ مستند الشیعه، ج۱۱، ص۳۳۸.
- ↑ السرائر، ج۱، ص۵۴۸؛ فقه الصادق، ج۹، ص۱۵۳.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص136.
- ↑ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.
- ↑ نمادها و رمزواره‌های حج، ص358
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص137.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص139.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص141.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص142.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص145.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص143.
منابع ویرایش
- تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن): القرطبی (ت. ۶۷۱ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
- تذکرة الفقهاء: العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- السرائر: ابن ادریس (ت. ۵۹۸ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- فقه الصادق(ع): سید محمد صادق روحانی، قم، دار الکتاب، ۱۴۱۳ق.
- کشاف القناع: منصور البهوتی (ت. ۱۰۵۱ق)، تحقیق محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
- معجم الفاظ الفقه الجعفری: احمد فتح‌الله، الدمام، ۱۴۱۵ق.
- المدونة الکبری: مالک بن انس (ت. ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده.
- المقنعه: المفید (ت. ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- مختلف الشیعه: العلامة الحلی (ت. ۷۲۶ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
- مستند الشیعه: احمد النراقی (ت. ۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.
- نمادها و رمزواره‌های حج ( نشانه های الهی در سرزمین وحی ) : مجتبی شریفی، تهران، مشعر، بی‌تا.