گاه‌شمار سازمان حج و زیارت

گاه‌شمار سازمان حج و زیارت درباره پیشینه تشکیل سازمان حج و زیارت، و ساختار و جایگاه آن است؛ این گاه‌شمار روند تکوین اداری و تحولات ساختاری و مدیریت اعزام زائران ایرانی را از آغاز دهه ۱۳۲۰ شمسی تا اواخر دهه ۱۳۹۰ بازمی‌نمایاند. جدول‌ها با تفکیک دو دوره پهلوی و جمهوری اسلامی، گویای گذار تدریجی امور زیارتی از تصمیمات مقطعی هیئت دولت و کمیسیون‌های فصلی به سوی نهادی متمرکز و مستقل تحت عنوان «سازمان حج و زیارت» هستند. همچنین فراز و فرودهای روابط دیپلماتیک با کشور میزبان، بحران‌های امنیتی و سیاسی، و گسترش دامنه فعالیت‌ها به ساماندهی سفرهای عتبات عالیات نیز در این گاه‌شمار مستند شده است.

از سال 1320 تا سال 1357 شمسی

تاریخ	رخداد
1320	اعلام بلامانع بودن عزیمت به حج برای متقاضیان دارای تمکن مالی، بنا بر اطلاعیه هیئت دولت
1321	اعلام ناتوانی دولت عربستان در پاسخگویی به نیازهای حاجیان به‌دلیل مشکلات داخلی
1321	ممنوع شدن سفر ایرانیان به حجاز از سوی دولت ایران در جهت حفظ جان و منافع اتباع خود
1322/ 1362ق	عزیمت شش‌هزار ایرانی به حج از راه دریا و عراق، با وجود اعلام پیشین مبنی بر ممنوعیت سفر
1327	ازسرگیری روابط دیپلماتیک و انتصاب سرپرست برای حجاج ایرانی از سوی عبدالحسین هژیر، نخست‌وزیر وقت
1327	انتصاب محسن صدر (صدرالاشراف) به‌عنوان سرپرست حاجیان ایرانی
1328	تشکیل کمیسیون حج به دستور نخست‌وزیر، با حضور نمایندگان وزارت امور خارجه، وزارت کشور و شهربانی
1328	تصویب انحصار سفر حج به مسیر هوایی از سوی کمیسیون حج
1333	تصویب آیین‌نامه امور حج ناظر بر تأیید استطاعت مالی، وسایل سفر (هوایی، دریایی و زمینی)، مسافرت اطفال، گذرنامه و..
1333	افزوده شدن عنوان راهنمای حج به ترکیب کاروان‌های زیارتی ایران
1339	انتقال مسئولیت کمیسیون‌های حج از وزارت امور خارجه به وزارت کشور
1343	دائمی شدن کمیسیون‌های حج (تا قبل از این، کمیسیون حج، هر ساله در تاریخ معینی منحل می‌شد)
1349	ایجاد دفتر غیررسمی و دائمی حج در وزارت کشور با هدف ساماندهی و رفع مشکلات متقاضیان
1350	اصلاح ساختار اداری وزارت کشور و تأسیس رسمی دبیرخانه امور حج در تشکیلات این وزارتخانه
1350	صدور دستور محمدرضا پهلوی مبنی بر تمرکز امور حج در سازمانی واحد
1351	واگذاری و الحاق کلیه امور حج و زیارت از وزارت کشور به سازمان اوقاف
1351	تشکیل شورای عالی حج به ریاست رئیس سازمان اوقاف و با حضور نمایندگان وزارتخانه‌ها، جمعیت شیر و خورشید سرخ، یک روحانی و..
1353	تأسیس ستاد عمره در ساختار سازمان اوقاف
1354	اعزام نخستین کاروان زائران ایرانی به عتبات عالیات از سوی سازمان اوقاف

سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ش)

تاریخ	رخداد
1358	تشکیل سازمان حج و زیارت، و انتقال سرپرستی امور حج از سازمان اوقاف به وزارت ارشاد
1359	به علت بروز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، فقط سه استان موفق به اعزام زائر شدند
1363	ادغام سازمان حج و اوقاف با یکدیگر و تشکیل سازمان حج و اوقاف و امور خیریه
1366	حادثه حج خونین و در نتیجه وقفه سه ساله در اعزام به حج
1370	تشکیل سازمان مستقلی به نام حج و زیارت، و جداسازی امور حج و اوقاف از یکدیگر
1381	برگزاری کلاس‌های حضوریِ آموزش حج برای حاجیان و کارگزاران
1382	ایجاد دفتر نمایندگی سازمان حج و زیارت در عراق جهت ارائه خدمات مناسب‌تر به زائران عتبات عالیات
1384	امضای یادداشت تفاهم بین سازمان حج و زیارت و وزارت جهانگردی عراق درباره اعزام زائران ایرانی به عتبات
1384	تعیین وظایف نمایندگی ولی فقیه در امور حج به دستور رهبری
1394	حادثه منا و کشته شدن بیش از دو هزار نفر از حاجیان کشورهای مختلف
1395	اعزام نشدن زائران ایرانی به حج در اعتراض به عدم امنیت حاجیان
1396	ازسرگیری اعزام زائران ایرانی به حج

منابع

این مقاله برگرفته از حج در گذر زمان، علی‌اکبر زاور، نشر مهکامه، چاپ اول، ۱۳۹۹ش است.