شاه عباس اول: تفاوت میان نسخهها
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
'''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. | '''شاه عباس اول''' (۹۷۸–۱۰۳۸ق)، پنجمین پادشاه [[صفویان|سلسلهٔ صفوی]]، که سفرهای زیارتی زیادی به [[شهر مشهد|مشهد]] و [[عتبات عالیات]] داشت. سفر پیاده او از [[اصفهان]] به مشهد برای زیارت [[امام رضا(ع)]] از مشهورترین سفرهای او است. وی همچنین املاک و اموال زیادی را وقف [[اهل بیت پیامبر|ائمه(ع)]] کرد. | ||
شاه عباس | بنابر گزارشی شاه عباس بخش بزرگی از اموال خود در شهر اصفهان را وقف [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]] و سادات [[اشراف حسینی|بنو حسین]] در مدینه کرد. او همچنین برای توسعه و مرمت حرمهای [[اهلبیت(ع)]] در [[عراق]] تلاش کرد. بیشترین کارهای عمرانی او در عتبات مربوط به نجف و [[آستان مقدس امام علی(ع)|آستان امام علی(ع)]] است. شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در [[کاشان]] مدفون است. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
== وقفهای شاه عباس == | == وقفهای شاه عباس == | ||
در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.</ref> شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف [[پیامبر اسلام(ص)]] کرد.<ref>قصص الخاقانی، | در عصر شاه عباس اول تحولی در نهاد [[وقف]] رخ داد.<ref>«رویکرد صفویان نسبت به مذهب در دوره شاه عباس اول صفوی»، ص۲۵.</ref> شاه عباس در سال ۱۰۱۶ق، کل املاک خاصه خود را به چهارده قسمت تقسیم و بر [[چهارده معصوم(ع)]] وقف نمود و پادشاهان بعد خود را به تولیت این موقوفات معین نمود.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۸۶–۱۹۶؛ سیاست و اقتصاد عصر صفوی، ص۷۴.</ref> وی عایدات قسمتی از املاک خود را نیز برای مخارج زُوار و خدمتگزاران و طلاب علوم دینی وقف کرد. شاه عباس تمام بازارهای اطراف میدان نقش جهان و قسمتی از املاک و مستغلات خود را وقف مرقد [[پیامبر اسلام(ص)]] و [[آستان مقدس امام علی(ع)|حرم امام علی(ع)]] کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص188-189</ref> او همچنین نیمی از حاصل اجاره این موقوفات را برای ارتزاق و کمک هزینه زندگی سادات بنی حسین ساکن در مدینه (به شرط اینکه کمک هزینه دیگری نداشته باشند و شیعه اثنی عشری باشند) کرد و نصف دیگر اجاره را وقت کمک هزینه زندگی ساکنان نجف اشرف کرد.<ref>قصص الخاقانی، ص190</ref> همچنین شاه عباس چندین مجموعه بزرگ نسخ خطی را وقف برخی از آستانهای مقدسه و مدارس حوزههای علمیه نموده است؛ از جملهٔ آنها وقف یک صد و بیست نسخه خطی کوچک و بزرگ به [[آستانه عبدالعظیم(ع)]] میباشد.<ref>«بررسی وضعیت نسخ وقفی شاه عباس به آستان عبدالعظیم حسنی (ع)»، ص۶۳.</ref> | ||
== سفرهای زیارتی شاه عباس == | == سفرهای زیارتی شاه عباس == | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
=== زیارت حرم امام رضا(ع) === | === زیارت حرم امام رضا(ع) === | ||
شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.</ref> نخستین سفر زیارتی | شاه عباس در دوران حکومت ۴۲ ساله خود، چندین بار به قصد سفر زیارتی به [[شهر مشهد]] رفت.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۲۳۸ و ص۲۳۹؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۳۲۸.</ref> نخستین سفر زیارتی او در سال ۹۹۷ق به شهر مشهد، مقارن با آغاز سلطنت او بود.<ref>نقاوة الآثار، ص۳۱۳ و ص۳۱۴.</ref> ده سال پس از این سفر، در سال ۱۰۰۷ق، پس از یورش ازبکان، که ویرانی زیادی در خراسان و مشهد به بار آورده بود، به زیارت حرم امام رضا(ع) رفت.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۹.</ref> شاه عباس در این سفر دستور ساخت خانههایی برای زائران، شربتخانه، و مطبخ را صادر و [[غازی سلطان تربتی]] را به عنوان متولّی [[آستان قدس رضوی]] تعیین کرد.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۷۱ و ص۱۸۵.</ref> وی بار دیگر در اول صفر ۱۰۰۸ق، به قصد زیارت به خراسان رفت و در نزدیکی شهر مشهد، به احترام امام رضا(ع) از اسب پیاده شد و بقیه راه را پیاده رفت و مدت ۶۵ روز در مشهد بود و گفته شده هر شب و هر روز به دعا، زیارت و خدمت در حرم مشغول بود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۹۶۲؛ تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۱۹۵.</ref> | ||
==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ==== | ==== سفر پیاده از اصفهان به مشهد ==== | ||
در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.</ref> وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.</ref> شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله | در سال ۱۰۰۹ق، شاه عباس مشهورترین سفر زیارتی خود را انجام داد.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۰.</ref> وی در این سفر، مسافت اصفهان تا شهر مشهد را در عرض ۲۸ روز، پیاده طی کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۲۸۲ و ص۲۸۳.</ref> شاه عباس پس از رسیدن به مشهد، در ماههای [[رجب]]، [[شعبان]] و [[رمضان]] در این شهر ساکن شد و در مراسم مذهبی این ایام از جمله [[شبهای قدر]] در حرم رضوی حاضر گردید و در کنار شبزندهداری، امور مربوط به خدمه؛ مثل جارو کشیدن فرشها و خاموش کردن شمعها را برای نشان دادن اخلاص شخصاً انجام میداد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۸۸۳ و ص۸۸۴؛ قصص الخاقانی، ص۱۸۳ و ص۱۸۴.</ref> | ||
==== زیارت حضرت معصومه(س) ==== | ==== زیارت حضرت معصومه(س) ==== | ||
شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمیگشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.</ref> | شاه عباس اول در سال ۱۰۱۶ق، که از سفر اردبیل بازمیگشت، به [[شهر قم]] رفت و سه روز به زیارت [[آستان حضرت معصومه(س)]] مشغول بود.<ref>تاریخ عبّاسی یا روزنامه ملّاجلال، ص۳۲۶، ۳۶۷، ۳۶۸؛ عالم آرای عبّاسی، ج۲، ص۸۲۲، ص۱۱۳۷ و ج۳، ص۱۵۲۰.</ref>[[پرونده:قبر شاه عباس.jpg|بندانگشتی|مقبره شاه عباس اول در [[امامزاده حبیب بن موسی]] در کاشان|356x356پیکسل]] | ||
==== محدودیت سفر حج و ترغیب ایرانیان به زیارت امام رضا(ع) ==== | |||
==== | گفته شده از آنجا که [[مکه]] و [[مدینه]] و مسیر سفر به آنها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش میکرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایههای خود، بهویژه سکههای طلا را در داخل کشور هزینه کنند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.</ref> بنابر گزارشهایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد [[حج|سفر حج]] دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده شود.<ref>سفرنامه کروسینسکی، ص۲۵.</ref> | ||
گفته شده از آنجا که مکه و مدینه و مسیر سفر به آنها در قلمرو دولت عثمانی، دشمن اصلی صفویان، قرار داشت، شاه عباس تلاش میکرد به دلایل اقتصادی با ترویج زیارت امام رضا(ع) وضعیتی ایجاد کند که ایرانیان به جای رفتن به مکه و مدینه، روانه مشهد شوند و سرمایههای خود، بهویژه سکههای طلا را در داخل کشور هزینه کنند.<ref>«شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۴۲.</ref> بنابر گزارشهایی شاه عباس اعلام کرد هر کس قصد سفر حج دارد باید مبلغ هنگفتی را شخصاً به شاه پیشکش کند تا اجازه سفر به وی داده | |||
== زیارت و بازسازی عتبات عالیات == | == زیارت و بازسازی عتبات عالیات == | ||
شاهعباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری | شاهعباس اول در سال ۱۰۳۲ قمری وارد عراق شد<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۷؛ عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۵۵–۱۶۵۸.</ref> و در تعظیم و تکریم عتبات بسیار کوشید.<ref>''بابک خرمالدین''، ص۳۲ و ۳۳. «شاهان صفوی و زیارت»، ص۱۳۷.</ref> او در مدت توقف در بغداد مرتب به زیارت مراقد [[کاظمین]] و [[سامرا]] میرفت و هدایای زیادی به خدمه و مجاورین و خود حرم تقدیم مینمود.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> سپس به [[نجف]] رفت و نرسیده به حرم، از اسب پیاده شد و با پای پیاده به حرم رفت.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۰۵؛ «جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۳۶.</ref> وی ده روز در آنجا توقف کرد<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۱۰۱۰.</ref> و به زیارت و دعا و جاروکشی حرم اشتغال داشت.<ref>عالم آرای عبّاسی، ص۱۶۶۷–۱۶۶۸.</ref> پس از اقامت ده روزه، به [[کربلا]] رفت و مسافت بین نجف تا کربلا را در گرمای هوا، پیاده طی کرد.<ref>روضة الصفویه، ص۸۸۸.</ref> | ||
شاه عباس در نوروز سال ۱۰۳۳ق، بار دیگر به عراق سفر کرد و ـ به ترتیب ـ به زیارت کربلا، نجف و کاظمین رفت و سپس به دلیل مصادف بودن ایام سفر با [[ماه رجب]] و آگاه شدن از احادیثی درباره ثواب [[زیارت امام حسین(ع)]] در این ماه، دوباره به کربلا بازگشت و از این شهر به سامرا رفت و در این سفر هم مثل سفر قبلی، مبالغ هنگفتی را به عنوان صدقات، نذورات و هدایای گرانقیمتی به حرمهای ائمه اطهار(ع) اهدا کرد.<ref>عالم آرای عبّاسی، ج۳، ص۱۶۷۹–۱۶۸۰.</ref> | |||
=== بازسازی عتبات === | === بازسازی عتبات === | ||
با ورود شاهعباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، در | با ورود شاهعباس اول به عراق بازسازی عتبات که از آغاز صفویه شروع شده بود سرعت گرفت. در طرح بازسازی [[حرم امام علی(ع)]] که توسط [[شیخ بهایی]] به انجام رسید، حرم در مرکز شهر قرار گرفت. اطراف حرم را رواقی به عرض دوازده [[ذراع]] و اطراف آن رواق، حجرههایی ساختند و درهای بسیار نفیس خاتمکاریشدهای بر آنها نصب کردند. قبه حرم تجدید بنا، و با کاشی زمردی منقوش و آراسته شد. چهار طرف داخل قبه را چهار ایوان شاهنشین قرار دادند، چهار ایوان حرم را با سنگ مرمر تزئین کردند و درِ چوبی قدیمی حرم را برداشتند و دری از نقره به جای آن گذاشتند.<ref>''لؤلؤ صدف فی التاریخ النجف''، ص۶۰ و ۶۱؛ «نجف در عصر شاهعباس اول»، ص۱۱۰.</ref> دو مناره بلند نیز سمت چپ و راست آن درب نقره در ایوان حرم بنا کردند.<ref>«جایگاه حرمین شریفین و عتبات عالیات در مناسبات صفویان و عثمانیان»، ص۴۷.</ref> همچنین دو حوضخانه جهت وضو گرفتن [[زائر|زائران]] و کاروانسرایی بزرگ نزدیک صحن؛ اما بیرون از آن جهت اقامت و استفاده زوار و نیز دارالشفا (درمانگاه) و مطبخ جهت آسایش زائران ساختند.<ref>''شهریار جادهها''، ص۱۲۶.</ref> همچنین شاه عباس دستور داد جواهرات زیادی از قبیل لعل، یاقوت، فیروزه و مقدار زیادی طلا برای صندوق [[آستان مقدس امام علی(ع)|آرامگاه حضرت علی(ع)]] به کار ببرند.<ref>قصص الخاقانی، ص۱۶۱.</ref> | ||
شاهعباس اول همچنین دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوقهای]] ساختهشده زمان [[شاهاسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)]] را صادر کرد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۹۴.</ref> | شاهعباس اول همچنین دستور داد ضریحهای فولادی باشکوهی بسازند که بر روی هر یک از [[صندوق|صندوقهای]] ساختهشده زمان [[شاهاسماعیل اول]] در کربلا، کاظمین و سامرا قرار گیرد و نیز دستور تعمیر و کاشیکاری [[آستان مقدس امام حسین(ع)|حرم امام حسین(ع)]] را صادر کرد.<ref>''ذیل تاریخ عالمآرای عباسی''، ص۹۴.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۲: | ||
[[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]] | [[رده:افراد تاثیرگذار بر حرمین]] | ||
[[رده:حاکمان ایران]] | [[رده:حاکمان ایران]] | ||
[[رده:مقالههای تکمیلشده]] | |||