سازماندهی حج و حجگزاری ایرانیان: تفاوت میان نسخهها
Gholampour (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:عکس سازمان حج و زیارت.jpg|بندانگشتی|نمایی از سازمان حج و زیارت]] | [[پرونده:عکس سازمان حج و زیارت.jpg|بندانگشتی|نمایی از سازمان حج و زیارت]] | ||
'''سازماندهی حج و حجگزاری ایرانیان'''، در دوران مختلف، شیوهها و آداب خاصی داشته است. در گذشته، حج ایرانیان در قالب کاروانهای محلی به سرپرستی [[حملهداران]] انجام میشد و نقش حکومتها بیشتر به تأمین امنیت و تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]] محدود بود. در [[قاجاریان|دوره قاجار]] نیز کنسولگری ایران در [[جده]]، | '''سازماندهی حج و حجگزاری ایرانیان'''، در دوران مختلف، شیوهها و آداب خاصی داشته است. در گذشته، حج ایرانیان در قالب کاروانهای محلی به سرپرستی [[حملهداران]] انجام میشد و نقش حکومتها بیشتر به تأمین امنیت و تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]] محدود بود. در [[قاجاریان|دوره قاجار]] نیز کنسولگری ایران در [[جده]]، برخی خدمات به حاجیان ارائه میداد. از سال ۱۳۵۱ش [[سازمان اوقاف و امور خیریه|سازمان اوقاف]] مدیریت متمرکز کاروانها و امور اجرایی حج را بر عهده گرفت. | ||
پس از انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش [[سازمان حج و زیارت]] مسئول اجرای امور [[حج]] شد و [[بعثه|بعثه رهبری]] مسئولیت برنامهریزی مذهبی، فرهنگی و آموزشی، انتخاب و آموزش روحانیان و نظارت بر امور معنوی [[زائر|زائران]] را بر عهده گرفت. | |||
== | == تاریخچه == | ||
سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروانهای محلی و به سرپرستی [[حملهدار]] انجام میشد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغتنامه، ج6، ص8084، «حملدار.</ref> گاه کاروانها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل میشدند.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> در سفرهای زمینی، شتر مهمترین وسیله حملونقل بود و عکامها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافلهها، ص202؛ به سویام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref> همچنین هر شهر در [[مکه]] و [[مدینه]] مطوف ویژه خود را داشت.<ref> پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.</ref> | سفر حج ایرانیان در گذشته عمدتاً در قالب کاروانهای محلی و به سرپرستی [[حملهدار]] انجام میشد که مسئول هدایت کاروان، تهیه مرکب، اقامت و امور سفر بود.<ref>نک: مقالات تاریخی، دفتر9، ص16-17؛ لغتنامه، ج6، ص8084، «حملدار.</ref> گاه کاروانها از جمعی از دوستان و خویشاوندان تشکیل میشدند.<ref>نک: حیات یحیی، ج1، ص68.</ref> در سفرهای زمینی، شتر مهمترین وسیله حملونقل بود و عکامها نیز خدماتی مانند حمل بار، تهیه آب و پخت نان را بر عهده داشتند؛<ref>روزنامه خاطرات عین السلطنه، ج2، ص1509؛ سفرنامه فرهاد میرزا، ص160؛ حدیث قافلهها، ص202؛ به سویام القری، ص241، 279؛ پنجاه سفرنامه، ج5، ص436.</ref> همچنین هر شهر در [[مکه]] و [[مدینه]] [[مطوف|مُطَّوِف]] ویژه خود را داشت.<ref> پنجاه سفرنامه، ج5، ص412؛ ج6، ص78.</ref> | ||
در برخی دورهها، حکومت با تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]]، تأمین امنیت و اعلام عمومی زمان حرکت، در سازماندهی حج نقش داشت<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> و گاه [[حاجی|حاجیان]] را از مالیات معاف میکرد.<ref>تاریخ عالمآرای امینی، ص222-223.</ref> از سرگیری کاروان حج در دوره [[محمود غزنوی]]،<ref>تاریخ عالمآرای امینی، ص222-224.</ref> حمایت برخی حاکمان از امنیت و رفاه کاروانها<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374؛ نک: به سویام القری، ص240؛ مقالات تاریخی، دفتر8، ص210-212.</ref> و حضور محدود شماری از پادشاهان در حج، از جلوههای این حمایت بود.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688؛ نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref> افزون بر این، حج گاه کارکرد سیاسی داشت و برای تبعید یا دور کردن برخی مخالفان و درباریان از مرکز قدرت به کار میرفت.<ref>تاریخ بخارا، ص346؛ جامع مفیدی، ج3، ص247؛ تاریخ گیلان، ص213؛ احیاء الملوک، ص121؛ تاریخ سلسله سلجوقی، ص89.</ref> | در برخی دورهها، حکومت با تعیین [[امارت حج|امیرالحاج]]، تأمین امنیت و اعلام عمومی زمان حرکت، در سازماندهی حج نقش داشت<ref>تاریخ بیهقی، ج3، ص1151؛ احسن التواریخ، ج2، ص748؛ روضات الجنات، ج1، ص513-516؛ سفرنامه منظوم حج، ص45.</ref> و گاه [[حاجی|حاجیان]] را از مالیات معاف میکرد.<ref>تاریخ عالمآرای امینی، ص222-223.</ref> از سرگیری کاروان حج در دوره [[محمود غزنوی]]،<ref>تاریخ عالمآرای امینی، ص222-224.</ref> حمایت برخی حاکمان از امنیت و رفاه کاروانها<ref>الکامل، ج9، ص325؛ دستور الکاتب، ج1، ص374؛ نک: به سویام القری، ص240؛ مقالات تاریخی، دفتر8، ص210-212.</ref> و حضور محدود شماری از پادشاهان در حج، از جلوههای این حمایت بود.<ref>تجارب الامم، ج7، ص339؛ تاریخ ابن خلدون، ج4، ص687-688؛ نک: تاریخ طبری، ج9، ص221؛ پیراسته تاریخنامه هرات، ص166؛ با من به خانه خدا بیایید، ص225؛ ترجمه تاریخ یمینی، ص41.</ref> افزون بر این، حج گاه کارکرد سیاسی داشت و برای تبعید یا دور کردن برخی مخالفان و درباریان از مرکز قدرت به کار میرفت.<ref>تاریخ بخارا، ص346؛ جامع مفیدی، ج3، ص247؛ تاریخ گیلان، ص213؛ احیاء الملوک، ص121؛ تاریخ سلسله سلجوقی، ص89.</ref> | ||