|
|
| (۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''مسجد النبی'''، شریفترین مسجد پس از [[مسجدالحرام]] نزد [[اسلام|مسلمانان]] است که در [[عربستان]] و شهر [[مدینه]] قرار داشته و توسط [[پیامبر اسلام(ص)]] بنا شده است.
| | {{جعبه اطلاعات بنا |
| | | عنوان = |
| | | تصویر = |
| | | اندازه تصویر = |
| | | پیوند تصویر = |
| | | توضیح تصویر = |
| | | نامهای دیگر = |
| | | مکان = [[مدینه]] |
| | | کاربری = |
| | | بزرگداشت نزد = مسلمانان |
| | | وابسته به دین/مذهب = [[اسلام]] |
| | | باورها = |
| | | آیینها = |
| | | احکام = |
| | | زیارت کنندگان = مسلمانان |
| | | بازدیدکنندگان = |
| | | زمان پایهگذاری = صدر اسلام |
| | | بنیانگذار = [[پیامبر(ص)]] |
| | | رویدادها = |
| | | بازسازیها = [[بازسازی مسجدالنبی (عمر بن خطاب)]] • [[بازسازی مسجد النبی (عثمان بن عفان)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (مهدی عباسی)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (دوره عثمانی)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (ملک عبدالعزیز)]] • [[بازسازی مسجدالنبی (ملک فهد)]] |
| | | بازسازی کنندگان = |
| | | بخشهای از میان رفته = مناره سلیمانیه • مناره مجیدیه |
| | | ویژگیهای تاریخی = |
| | | متولیان = |
| | | مساحت = |
| | | طول = |
| | | عرض = |
| | | ارتفاع = |
| | | وضعیت بنا = |
| | | گنجایش = |
| | | امکانات = |
| | | بخشهای بنا = [[روضة النبی]] • [[حجره رسولالله|حجره]] • [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]] • [[خانه فاطمه]] • [[صحن]] |
| | | معمار = |
| | | سبک = |
| | | ویژگیها = |
| | | گنبدها = [[گنبد مسجدالنبی|گنبد سبز]] |
| | | منارهها = ده مناره از جمله مناره رئیسیه و بابالسلام |
| | | درها = |
| | | رواقها = |
| | | صحنها = |
| | | ایوانها = |
| | | گرداننده = |
| | | نهاد وابسته = |
| | | نهاد نگهدارنده = وکالة الرئاسة العامة لشؤون المسجد النبوی |
| | | مدیر = |
| | | روحانی = |
| | | نهادهای زیر مجموعه = |
| | | ثبت در = |
| | | شماره ثبت = |
| | | تاریخ ثبت = |
| | | وبگاه = https://wmn.gov.sa/ |
| | | عرض جغرافیایی = 24.46778293822227 |
| | | طول جغرافیایی = 39.6111223308998 |
| | }} |
|
| |
|
| مهمترین بخشهای این مسجد، مرقد پیامبر(ص)، روضه، محراب پیامبر(ص) و [[صفه]] است. برخی از ستونهای این مسجد نیز یادآور واقعهای تاریخی یا دینی است و به نامهایی مانند حنانه، توبه و تهجد شهرت یافتهاند. | | '''مسجد النبی'''، شریفترین مسجد پس از [[مسجدالحرام]] نزد [[اسلام|مسلمانان]] است که در [[عربستان]] و شهر [[مدینه]] قرار دارد و توسط [[پیامبر اسلام|پیامبر اسلام(ص)]] بنا شده است. |
| | |
| | مهمترین بخشهای این مسجد، [[قبر پیامبر|مرقد پیامبر(ص)]]، [[روضةالنبی|روضه]]، [[محراب پیامبر|محراب پیامبر(ص)]] و [[صفه]] است. برخی از ستونهای این مسجد یادآور واقعهای تاریخی یا دینی است و به نامهایی مانند [[ستون حنانه|حنانه]]، [[ستون توبه|توبه]] و [[ستون تهجد|تهجد]] شهرت یافتهاند. |
|
| |
|
| == جایگاه == | | == جایگاه == |
| شریفترین و والاترین مسجد، پس از مسجدالحرام، مسجد پیامبرخدا(ص) در مدینه منوّره است. پیامبر درباره نماز خواندن در این مسجد فرمود: | | نزد مسلمانان شریفترین و والاترین مسجد، پس از [[مسجد الحرام|مسجدالحرام]]، مسجد پیامبر خدا(ص) است که در شهر [[مدینه]] قرار دارد. از پیامبر نقل شده است که نماز در مسجد من بهتر از هزار نماز در دیگر مساجد است.<ref>الکافی، ج ۴، ص ۵۵۶؛ کتاب من لایحضره الفقیه، ج ١، ص ٢٢٨</ref> |
| | |
| «صَلاة فی مسجدی هذا خیرٌ مِن أَلْفِ صَلاة فیما سواه مِنَ الْمَساجد الاّ المسجد الحرام».<ref>الکافی، ج ۴، ص ۵۵۶؛ کتاب من لایحضره الفقیه، ج ١، ص ٢٢٨</ref>
| |
| | |
| «یک نماز در مسجد من [ثوابش] بهتر از هزار نماز در دیگر مساجد است، مگر مسجدالحرام».
| |
|
| |
|
| == پیشینه == | | == تاریخ بنا == |
| {{بیشتر|ساخت مسجدالنبی (دوران پیامبر)}} | | {{بیشتر|ساخت مسجدالنبی (دوران پیامبر)}} |
| زمانی که رسول خدا(ص) وارد یثرب شد، همه طوایف و افراد سرشناس این شهر مایل بودند تا حضرت به منزل ایشان وارد شود و هریک از آنان دوست داشتند میزبان حضرتش باشند؛ اما آن حضرت فرمود: درجایی توقف خواهد کرد که شترش زانو بزند. شتر در زمینی که اکنون مسجد است، زانو زد. نزدیکترین خانه به محل زانوزدن شتر، خانه ابوایّوب انصاری بود که دو اتاق یکی بر بالای دیگری داشت و حضرت در آنجا اقامت گزید.
| | مسجدالنبی بعد از [[هجرت|هجرت پیامبر به مدینه]] ساخته شد. ساختن مسجد سبب شد تا جمعیت زیادی از مهاجران و حتی ساکنان محلات دیگر، در اطراف مسجد خانههایی بنا کنند. به دنبال این امر بود که شهر در اطراف مسجد شکل گرفت. |
|
| |
|
| ساختن مسجد سبب شد تا جمعیت زیادی از مهاجران و حتی ساکنان محلات دیگر، در اطراف مسجد خانههایی بنا کنند. به دنبال این امر بود که شهر در اطراف مسجد شکل گرفت.
| | مسجد رسولخدا(ص) در نخستین بنای خود، مساحتی شامل هفتاد ذراع [۳۵ متر] در شصت ذراع [۳۰ متر] بوده که در حدود ۱۰۵۰ متر مربع میشود. مسجد نخست، با دیوارهای خشتی و گِلی و پایههایی از تنه درختان خرما بنا گردید. سقف مسجد هم با شاخههای درخت خرما پوشانده شد. |
|
| |
|
| مسجد رسولخدا(ص) در نخستین بنای خود، مساحتی شامل هفتاد ذراع [۳۵ متر] در شصت ذراع [۳۰ متر] بوده که در حدود ۱۰۵۰ متر مربع میشود. مسجد نخست، با دیوارهای خشتی و گِلی و پایههایی از تنه درختان خرما بنا گردید. سقف مسجد هم با شاخههای درخت خرما پوشانده شد؛ به طوری که در هنگام باران، آب بر سر و صورت نمازگزاران میریخت و زمین در زیر پیشانی رسول خدا(ص) و اصحاب، گِلی بود. <sup>۱</sup> در آغاز، قبله مسجد به سمت شمال و جهت بیتالمقدس بود. پس از تغییر قبله، بخش مسقّف مسجد به جهت جنوبی منتقل شده و صفّه به شمال مسجد انتقال یافت.
| | در آغاز، قبله مسجد به سمت شمال و جهت بیتالمقدس بود. پس از [[تغییر قبله]]، بخش مسقّف مسجد به جنوب منتقل شده و [[صفه|صفّه]] به شمال مسجد انتقال یافت. |
|
| |
|
| مسجد با همین بنا برای هفت سال محل برگزاری نماز جماعت، نماز جمعه وخطبههای رسول خدا(ص) بود. گرچه برخی نوشتهاند که در سال چهارم هجری، دیوارههای آن از خشت و گِل بنا شد. در سال هفتم هجرت، با گسترش اسلام و افزایش شمار مسلمانان، ضرورت توسعه مساحت مسجد مطرح شد. رسول خدا(ص) بر طول و عرض مسجد افزود و مساحت آن به ۲۴۷۵ متر مربع رسید. در این توسعه، شکل مسجد به صورت مربع درآمد. قبله مسجد نیز از سال دوم هجری از شمال به سمت جنوب تغییر کرد و از آن پس، نه به سوی بیتالمقدس، که قبله یهود بود، بلکه به سوی مکه نماز خوانده میشد.
| | در سال هفتم هجرت، رسول خدا(ص) بر طول و عرض مسجد افزود و مساحت آن به ۲۴۷۵ متر مربع رسید. در این توسعه، شکل مسجد به صورت مربع درآمد. |
|
| |
|
| ===== توسعه مسجد در سال هفدهم هجری ===== | | ===== توسعه مسجد در سال هفدهم هجری ===== |
| خط ۵۱: |
خط ۱۰۲: |
|
| |
|
| ===== روضه شریف ===== | | ===== روضه شریف ===== |
| قسمتی از مسجدالنّبی(ص) که در ناحیه جنوبِ شرقی (رو به سوی قبله) مسجد قرار دارد، و حدّ فاصل میان منبر و قبر پیامبر(ص) است، به نام «روضه مطهّره» و «روضه شریفه» شناخته میشود. این قسمت فضیلت زیادی دارد؛ چرا که در حدیث رسول خدا(ص) به عنوان روضهای بهشتی معرفی شده است: | | {{اصلی|روضه شریفه}} |
| | | قسمتی از مسجدالنّبی(ص) که در ناحیه جنوبِ شرقی (رو به سوی قبله) مسجد قرار دارد، و حدّ فاصل میان منبر و قبر پیامبر(ص) است، به نام «روضه مطهّره» و «روضه شریفه» شناخته میشود. در روایتی از پیامبر این بخش از مسجد بخشی از بهشت دانسته شده است. |
| «مابَیْنَ بَیْتی [قَبْری] وَمِنْبَری رَوْضَة مِنْ رِیاضِ الْجَنَّة وَ مِنْبَری عَلی حَوْضی». همچنین از آن حضرت نقل شده است که فرمود: «مِنْبَری عَلی تُرْعَة مِنْ تُرَعِ الْجَنَّة». <ref>الکافی، ج ۴، صص ۵۵٣ - ۵۵۴</ref>«منبر من درکنار دری از درهای بهشت است.»
| |
| | |
| این حدیث مورد اتفاق شیعه و سنی است، هر چند در تعریف محدوده روضه، اختلافاتی میان علما و محققان وجود دارد: برخی، دیوار شرقی مسجد را که کنار قبر پیامبر(ص) است، حدّ شرقیِ روضه دانستهاند، اما در حدّ غربی، تنها نقطه منبر را حدّ آن میدانند و به این ترتیب، حدود روضه را به یک مثلثی، محدود میسازند که یک زاویه آن منبر و دو زاویه دیگر آن دیواره شرقی مسجد است. این در حالی است که برخی دیگر، تمامیِ مسجدِ زمان پیامبر(ص) را روضه میدانند.
| |
| | |
| نظریه دیگر آن است که برابرِ دیوار شرقیِ مسجد، در کنار قبر پیامبر، در غرب نیز به همان عرض، از منبر به پایین به سمت شمال محدوده روضه است که بر آن اساس، روضه شامل یک مستطیل میشود. این تعریف، مشهورترین نظریه در میان اهل سنت است. ستونهای این بخش بر اساس همین نظریه، متفاوت از سایر ستونهاست، به طوری که یک ردیف از ستونها از قبر تا منبر کاملا با رنگ ویژهای رنگآمیزی شده است.
| |
| | |
| علمای شیعه درباره تعریف روضه بر این باورند که، روضه از دیوار محراب در جنوب که امروزه با نردههای فلزی مشخص استآغاز و در شمال، به چهارمین ستون منتهی میگردد؛ یعنی یک ستون علاوه بر آنچه اهل سنت میگویند و حد دوم آن در شرق داخل بیت پیامبر(ص) و بیت فاطمه زهرا(س) است و در سمت غرب برابر منبر شریف است. <sup>۱</sup>
| |
| | |
| در محدوده روضه مطهّر، سه مکان مقدس وجود دارد: «مرقد مطهّر» رسول خدا(ص)، «منبر» و «محراب» که به ترتیب درباره آنها سخن خواهیم گفت.
| |
|
| |
|
| ===== حجره و مرقد پیامبر(ص) ===== | | ===== حجره و مرقد پیامبر(ص) ===== |
| یکی از بهترین نقاط مسجد، مدفن رسول خدا(ص) است؛ پیامبری که محبوب خدا وخلق بوده و میراث گرانبهای اسلام، حاصل تلاش بیست و سه ساله اوست.
| | {{اصلی|حجره رسولالله|قبر رسول الله}} |
| | | حجره پیامبر(ص) اتاقی چسبیده به مسجد بود که محل زندگی آن حضرت و عایشه بود. پیامبر در این خانه وفات کرد و در همانجا به خاک سپرده شد. بعدا پیکر ابوبکر و عمر نیز پس از مرگ در همان مکان مدفون شدند. |
| به هنگام تأسیس مسجد، در کناره شرقیِ مسجد، حجرههایی برای زندگی پیامبر(ص) و همسران او ساخته شد که تا حدود نود سال پس از رحلت آن حضرت نیز سرِ پا بود. ابتدا حجرهای برای سوده، پس از آن عایشه و در امتداد آن، حجرهای برای حضرت فاطمه(س) بنا گردید. مورّخان نوشتهاند که رسول خدا(ص) در همان حجرهای که وفات یافت، مدفون شد. براساس آنچه که اهلسنّت روایت کردهاند، این حجره، همانحجره عایشه بوده که حضرت در آن وفات یافت. احتمال دیگر نیز آن است که رحلت و دفن پیامبر(ص) در حجرهای در میان حجره عایشه و حجره حضرت فاطمه(س) بوده که آن حضرت برای استراحت در آنجا بسر میبرده و اختصاص به هیچیک از همسرانش نداشته است.
| |
| | |
| به هر روی، زمانی که پیامبر(ص) دفن شد و سپس ابوبکر و عمر را در کنار آن حضرت دفن کردند، به تدریج میان بخش متعلق به عایشه و این قسمت، پرده (و سپس در روزگار عمر دیوار کوتاهی) کشیده شد. این وضعیت تا زمان توسعه مسجد در عهد ولید، به همان شکل باقی بود. در آن زمان که قسمت شرقی مسجد توسعه یافت، مرقد مطهر در حالی که گرد آن یک پنج ضلعی کشیده شد، داخل در مسجد گردید. گفتهاند انتخاب پنج ضلعی از آن روی بود که شبیه کعبه به صورت مربع نباشد. به علاوه کسانی که در پشت آن به سوی قبله نماز میخواندهاند، چون سمت مثلثی آن برابرشان بود، در واقع، عملا رو به قبر بودن، برای آنان صدق نمیکرد.
| |
| | |
| گفتنی است نخستین بار یکی از امرای اسماعیلیِ مصر با نام ابن ابیالهیجاء، پردهای را که سوره یس روی آن کتابت شده بود، روی مرقد مطهّر پیامبر(ص) کشید<ref>نزهة الناظرین، ص ١٨٢</ref> و از آن زمان به بعد، پردهای که روی آن آیات قرآن نوشته شده بود، روی مرقد مطهّر کشیدهمیشد.
| |
|
| |
|
| ===== منبر ===== | | ===== منبر ===== |
| یکی از مکانهای مقدسِ مسجد، محل منبر رسول خدا(ص) است. در روایات زیادی نقل شده که پیامبر خدا(ص) ، در آغاز با تکیه بر درخت خرمایی به ایراد خطبه میپرداخت تا اینکه یکی از اصحاب پیشنهاد ساختن منبری را داد تا رسول خدا(ص) بر روی آن بنشیند، به طوری که هم مردم ایشان را ببینند و هم آن حضرت از ایستادن خسته نشود. | | یکی از مکانهای مقدسِ مسجد، محل منبر رسول خدا(ص) است. پیامبر خدا(ص)، در آغاز با تکیه بر درخت خرمایی خطبه میخواند. در سال هفتم هجرت بود که منبری چوبین ساختند. این منبرِ سه پلهای تا زمان حکومت معاویه مورد استفاده بود. بعدا شش پلّه بر همان منبر ساخته شد که مجموعاً نُه پلّه شد. این منبر بر اثر گذشت زمان از میان رفت و قسمتی از آن در قرن ششم به عنوان تبرّک مورد استفاده قرار میگرفت. |
| | |
| در برخی دیگر از نقلها آمده است که پیش از آن، سکّویی از گِل ساخته بودند که آن حضرت بر روی آن مینشست و تنها در سال هفتم هجرت بود که منبری چوبین ساختند.
| |
| | |
| این منبرِ سه پلهای تا زمان حکومت معاویه مورد استفاده بود. معاویه برای کسب وجهه و حق جلوه دادن خود، خواست تا منبر رسول خدا(ص) را از مدینه به شام ببرد، اما مردم مدینه دست به اعتراض زدند و از این کار ممانعت کردند. بعدها نجّاری، شش پلّه بر همان منبر ساخت که مجموعاً نُه پلّه شد. این منبر بر اثر گذشت زمان از میان رفت و قسمتی از آن در قرن ششم به عنوان تبرّک مورد استفاده قرار میگرفت. | |
|
| |
|
| ===== محراب پیامبر(ص) ===== | | ===== محراب پیامبر(ص) ===== |
| خط ۸۵: |
خط ۱۱۸: |
| === دیگر محرابها === | | === دیگر محرابها === |
| {{اصلی|محرابهای مسجدالنبی}} | | {{اصلی|محرابهای مسجدالنبی}} |
| علاوه بر [[محراب پیامبر]]، چندین محراب دیگر نیز در مسجدالنبی وجود دارد. [[محراب عثمانی]] که منسوب به [[عثمان بن عفان|عثمان]] خلیفه سوم است و در دیوار جنوبی مسجد واقع شده و در حال حاضر امام جماعت در آنجا میایستد. [[محراب سلیمانی]] منسوب به [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] عثمانی که به [[محراب سلیمانی|محراب حنفی]] نیز معروف است. این محراب در سمت مغرب محراب رسول خدا(ص) قرار دارد. | | علاوه بر [[محراب پیامبر]]، چندین محراب دیگر نیز در مسجدالنبی وجود دارد. [[محراب عثمانی]] که منسوب به [[عثمان بن عفان|عثمان]] خلیفه سوم است و در دیوار جنوبی مسجد واقع شده است<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=89 عمارة و توسعه المسجد النبوی الشریف عبرالتاریخ، ص 89]</ref>. [[محراب سلیمانی]] منسوب به [[بازسازی مسجدالنبی (سلیمان قانونی)|سلطان سلیمان]] عثمانی که به [[محراب سلیمانی|محراب حنفی]] نیز معروف است. این محراب در سمت مغرب محراب رسول خدا(ص) قرار دارد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%85%D8%B1%D8%A2%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%AC%DB%B3-%DB%B4.pdf&page=609 موسوعه مرآه الحرمین ،ج 4 ص 609] ؛ اتحاف المؤمنین ، ص 82 ؛مدینه شناسی ،ج 1 ص168 .</ref> [[محراب تهجّد]] نیز، در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر(ص) قرار دارد که رسولخدا(ص) در برخی از شبها نماز شب را در آنجا اقامه میکردند.<ref>المسجد النبوی الشریف، ص 302-303</ref> علاوه بر این محرابی هم در پشت «[[دکه اغوات|دکّة الآغوات]]» وجود داشته است.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A9_%D9%88_%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%B9%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE.pdf&page=61 عمارة و توسعه المسجد النبوی، ص 61]</ref> |
| | |
| محراب تهجّد نیز، در انتهای دیوار شمالیِ ضریح پیامبر(ص) قرار دارد که رسولخدا(ص) در برخی از شبها نماز شب را در آنجا اقامه میکردند. علاوه بر این محرابی هم در پشت «دکّة الآغوات» وجود داشته است. | |
|
| |
|
| === حدیقة الزهراء === | | === حدیقة الزهراء === |
| {{اصلی|حدیقة الزهراء}} | | {{اصلی|حدیقة الزهراء}} |
| در گذشته، در زاویه شرقی حیاتِ اول مسجد، چندین درخت نخل بوده است. ابنجبیر در قرن ششم هجری از پانزده عدد نخل در صحن مسجد یاد کرده است. بعدها یک درخت سدر و نیز درختی به نام حمره در کنار نخلها کاشته شده است. گویا بعدها به دلیل نزدیکی آن به محراب تهجّد و خانه حضرت زهرا(س) آن را «حدیقةالزهراء» مینامیدهاند. تصویر این درختان در عکسهای قدیمی برجای مانده است. | | در گذشته، در زاویه شرقی حیاتِ اول مسجد، چندین درخت نخل بوده است. ابنجبیر در قرن ششم هجری از پانزده عدد نخل در صحن مسجد یاد کرده است. بعدها یک درخت سدر و نیز درختی به نام حمره در کنار نخلها کاشته شده است. گویا بعدها به دلیل نزدیکی آن به محراب تهجّد و خانه حضرت زهرا(س) آن را «حدیقةالزهراء» مینامیدهاند. تصویر این درختان در نگارههای قدیمی برجای مانده است.<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، ص 230-232</ref> |
| | |
| نام مبارک دوازده امام، همراه نام عشرة مبشّره (به گمان اهلسنت) و اسامی چهار امام مذهب اهل سنت بر اطراف دیوار حیات اول و دوم به خطی زیبا نوشته شده است. در میان آنها نام امام زمان(عج) به صورت محمد المهدی آمده و به گونهای نوشته شده که از دور «حیّ»؛ یعنی زنده خوانده میشود. گفتهاند که اخیرا در ترکیب آن دست برده شده است تا «حی» خوانده نشود. این کتیبهها از روزگار عثمانی است و در سفرنامههای دوره قاجاری یاد شده است<ref>تاریخ المدینة المنوره، ج ٢، ص ۴٨۶</ref> در گذشته، در کشور عثمانی و بسیاری از نقاط دیگر دنیای اسلام، اهل سنت، دوازده امام را در کنار خلفای نخست و ائمه مذاهب چهارگانه دوست میداشتهاند و به همین دلیل نامشان را در این بزرگترین مسجد دنیای اسلام آوردهاند.
| |
|
| |
|
| === صُفّه === | | === صُفّه === |
| زمانی که مسلمانان مکه و نواحی اطراف به دستور رسول خدا(ص) به مدینه هجرت کردند، آشکار بود که شهر امکان پذیرایی از تمامی آنان را ندارد. انصار با ایثار و گذشت، گروه بسیاری از آنان را به خانههای خود بردند و برخی، دارایی خود را با آنان تقسیم کردند، اما برخی از مهاجران، همچنان بدون سرپناه باقی ماندند. چندی طول کشید تا مسکن و مأوایی بیابند و کاری را پیشه خود سازند و درآمدی به دست آورند.
| | سکویی در مسجدالنبی بود که مسلمانان بیخانه، مهاجر و غریب صدر [[اسلام]]، آنجا میخوابیدند و برای [[نماز]] به مسجد میآمدند. اکنون در ضلع شمالی مسجد النبی(ص) و بیرون از ضریح [[حضرت محمد(ص)]] قرار داشته و [[زائر|زائران]] برای نشستن و تلاوت [[قرآن]] از آن استفاده میکنند.<ref name=":0">فرهنگامه زیارت، فصلنامه فرهنگ زیارت، شماره ۱۴، ص28؛ فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه صفه.</ref> |
|
| |
|
| طلحه انصاری میگوید: هر مهاجری که وارد مدینه میشد، اگر رفیقی داشت، بر او وارد میشد و اگر کسی را نداشت، در صفّه منزل میگزید. من خود در صفّه اقامت کردم وپیامبر(ص) روزانه برای ما قدری خرما میفرستاد. <sup>۱</sup>
| | == گنبد == |
| | |
| به هر روی، این دسته از مهاجران فقیر در قسمتی از مسجد که برای آنان در نظر گرفته شده بود، اسکان داده شدند. این محل، سقفی داشت تا آنان از تابش خورشید در امان باشند و بتوانند در سایه آن بیاسایند. برخی از آنان شام را میهمان انصار بودند، اما برای خواب به محل صفّه میآمدند. در بیشتر موارد، میبایست به اندک خوراکی که رسول خدا(ص) برای آنان میفرستاد و بیش از آن در اختیار آن حضرت نبود، قناعت میکردند. یکبار، یکی از آنان گفت که از بس خرما به ما داده شد، شکممان آتش گرفت!
| |
| | |
| == گنبد سبز == | |
| {{اصلی|گنبد مسجدالنبی}} | | {{اصلی|گنبد مسجدالنبی}} |
| در سال ۶۷۸ سلطان قلاوون مملوکی، گنبدی روی مرقد مطهّر بنا کرد، در حالی که تا پیش از آن، تنها، دیوار این قسمت، قدری از دیوار بخشهای مسجد بالاتر بود. قبّه قلاوون، در پایین روی ستونهای مربّعی قرار گرفته اما بخش فوقانی آن به صورت هشت ضلعی درآمده است. | | در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (ممالیک بحری)|سيف الدين قلاوون]] (678-689) به سال 678 قمری برای اولین بار بر مقبره نبوی [[گنبد]] قرار گرفت. از این گنبد با نام [[قبه البیضاء]] نیز یاد شده است. این گنبد، همان گنبد اصلی [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] است که در دورههای بعد تکامل یافتهاست.<ref>عماره المسجد النبوی، ص 237</ref>در بازسازی دوره [[بازسازی مسجدالنبی (قایتبای)|قایتبای]]، در 881قمری بهجای سقف چوبی، گنبد داخلی ساخته شد<ref>مدینه منوره، ص 103</ref>بعدا در زمان قایتبای گنبد بزرگی موازی [[حجره شریفه]]، ساخته شد. این گنبد از آجر ساخته و جایگزین [[قبه الزرقاء]] شد.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A1_%D8%B3%D9%85%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%AC%DB%B2.pdf&page=421 وفاءالوفا، ج2،ص 421]</ref>در زمان [[بازسازی مسجدالنبی (محمود دوم عثمانی)|محمود دوم عثمانی]]، گنبد جدیدی از سرب بنا شد و به رنگ سبز نقاشی شد. این کار در سال 1228 قمری انجام گرفت <ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی در طول تاریخ، ص 155</ref><ref>مدینه منوره، ص 113</ref> |
| | |
| کارهای ساختمانیِ چندی در سال ۸۵۳ و ۸۷۸ و ۸۸۱ برای سنگفرش کردن کف حجره، بنای مجدّد آن و نیز تعمیر گنبد صورت گرفت که در آتش سوزی سال ۸۸۶ آسیب زیادی به مقصوره و گنبد رسید، اما حجره شریفه، یعنی محدوده مرقد آسیبی ندید. به دنبال آن در سال ۸۸۷ سلطان قایْتبای گنبد را که در اثر آتش سوزی در مسجد آسیب دیده بود، از نو بنا کرد. چند سال بعد باز گنبد تجدید شد.
| |
| | |
| در سال ۱۲۳۳ در روزگار سلطان محمود عثمانی، نیز گنبد بازسازی شد و تا آن زمان رنگ آن کبود بود. در روزگار سلطان عبدالحمید عثمانی گنبد روی مرقد را به رنگ سبز کردند و از این زمان به بعد، به «قُبّة الخضراء» شهرت یافت.<ref>تعمیر و توسعه مسجد شریف نبوی، صص ۶٩ - ٧٠</ref> طبق رسم، هر چند سال رنگی روی رنگ پیشین میکشیدند. جالب آن که در پایین گنبد، سوراخی باز کردهاند که میان قبر و آسمان حائلی مانند سقف نباشد. داستان این محفظه از این قرار است که وقتی در مدینه باران نیامد، مردم در این باره از عایشه استمداد کردند. او گفت که متوجه قبر پیامبر شوید؛ همسر پیامبر(ص) ، به خلاف کسانی که به تبرّک و توسّل اعتقادی ندارند و برای قبر ارزشی قائل نیستند، مردم را به قبر آن حضرت هدایت کرد. از زمانی که گنبد روی مرقد کشیده شد، این محفظه را در ادامه آن سنت باقی گذاشتند تا در وقت کم بارانی، آن را بگشایند و از خداوند طلب باران کنند.<ref>بنگرید: نزهة الناظرین، ص ١٩٣</ref> | |
|
| |
|
| == منارهها == | | == منارهها == |
| بنای نخستینِ مسجد و توسعههای بعدی آن، تا زمان ولید بن عبدالملک، هیچگونه منارهای را در مسجد نشان نمیدهد. در آن زمان مؤذّن تنها بر بام مرتفعی قرار میگرفت وندای اذان سر میداد. به دستور ولید، چهار مناره بر چهار گوشه مسجدالنبی(ص) ساخته شد. این منارهها در گذر زمان جای خود را به منارههای بزرگتر و مستحکمتری داد. منارههای جدیدی به دست سلطان قایتبای ساخته شد که در توسعه جدید برخی از آنها از میان رفت و برخی باقی ماند. بعدها منارههای جدیدی برای مسجد ساخته شد.
| | {{اصلی|منارههای مسجدالنبی}} |
| | | نخستین منارههای مسجدالنبی در زمان خلافت [[ولید بن عبدالملک]] و به دست [[عمر بن عبدالعزیز]]، والی مدینه، در چهار گوشه مسجد ساخته شد: جنوب شرقی، شمال شرقی، جنوب غربی و شمال غربی. این منارهها تا [[آتشسوزی اول در مسجدالنبی|آتشسوزی سال ۶۵۴ق]] برپا بودند. پس از آن، در دوره ممالیک، نخست مناره جنوب شرقی (رئیسیه) و سپس مناره شمال شرقی (سنجاریه) در فاصله ۶۵۴ تا ۷۰۶ق بازسازی شدند؛ همچنین مناره شمال غربی (خشبیه) و مناره جنوب غربی (بابالسلام) نیز در دوره [[محمد بن قلاوون]] ساخته شدند. در دوره [[عثمانی]]، سلطان [[سلیمان قانونی]] مناره شمال شرقی را بازسازی کرد که سلیمانیه نام گرفت، و سلطان عبدالمجید اول نیز مناره شمال غربی را از نو ساخت که به مجیدیه مشهور شد. در دوره [[آل سعود|سعودی]]، ملک عبدالعزیز مناره بابالرحمه را تخریب کرد و به جای منارههای سلیمانیه و مجیدیه، منارههای جدیدی ساخت. در دوره ملک فهد نیز مسجدالنبی دارای ۱۰ مناره بود. |
| چهار مناره اصلی مسجد عبارتند از: «مناره سلیمانیه» و «مناره مجیدیه» که در دو سوی ضلع شمالی قرار گرفته و هر دوی این منارهها در دوره سعودی از بین رفته و بجای آن، منارههای جدیدی ساخته شده است. سوّمین مناره در ضلع جنوب شرقی، در کنار قبه خضراء است که به مناره رئیسیه شهرت دارد. این مناره در سال ۸۸۶، ۸۸۸، و ۸۹۲ سه بار به دست قایتبای تعمیر شده که تا کنون نیز به همان صورت باقی مانده و ارتفاع آن شصت متر است.
| |
| | |
| مناره دیگر در ضلع غربی مسجد است که به «مناره بابالسلام» شهرت دارد؛ چرا که در کنار باب السلام است. این مناره را احمد بن قلاوون، از سلاطین مملوکی مصر، در سال ۷۰۶ هجری بنا کرد و تا به امروز به همان صورت مانده است. منارهای نیز در کنار باب الرحمه از بناهای قایتبای مملوکی بوده که در دوره سعودی از میان رفته است. در افزودههای جدید مسجد، که در دوره فَهَد انجام شد، شش مناره دیگر نیز به منارههای مسجد افزودند. مجموع منارههای مسجد در این زمان، به ده عدد میرسد. | |
|
| |
|
| == ستونها == | | == ستونها == |
| خط ۱۹۷: |
خط ۲۱۵: |
|
| |
|
| [[رده:مسجدالنبی]] | | [[رده:مسجدالنبی]] |
| | |
| | [[en:Al-Masjid al-Nabawi]] |
