بنی‌تمیم: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۳۵:

== پس از اسلام ==

در سال نهم هجری ([[~~سنة~~ الوفود]]) بیشتر بنی‌تمیم مسلمان شدند.<ref>الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.</ref>برخی بزرگانشان کارگزار پیامبر(ص) در مناطق مختلف بودند؛ مانند [[یعلی بن امیه تمیمی]] در [[یمن]] و [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] در نویسندگان رسول خدا.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254؛ الطبقات، ج6، ص123.</ref> این قبیله در فتوحات اسلامی، به‌ویژه [[نبرد قادسیه]] و فتح [[اصطخر]] و [[خراسان]] نقش داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص563؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ فتوح البلدان، ص390-394.</ref>

در سال نهم هجری ([[عام الوفود]]) بیشتر بنی‌تمیم مسلمان شدند.<ref>الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.</ref>برخی بزرگانشان کارگزار پیامبر(ص) در مناطق مختلف بودند؛ مانند [[یعلی بن امیه تمیمی]] در [[یمن]] و [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] در نویسندگان رسول خدا.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254؛ الطبقات، ج6، ص123.</ref> این قبیله در فتوحات اسلامی، به‌ویژه [[نبرد قادسیه]] و فتح اصطخر و خراسان نقش داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص563؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ فتوح البلدان، ص390-394.</ref>

در دوران [[امام علی(ع)]]، برخی از کارگزاران و یاران نزدیک او از بنی‌تمیم بودند؛ مانند [[معقل بن قیس ریاحی]] و [[اصبغ بن نباته حنظلی]].<ref>تاریخ طبری، ج4، ص558؛ رجال الطوسی، ج1، ص69.</ref>در نبردهای [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]، بخشی از تمیمیان در کنار امام علی(ع) و بخشی در صف مخالفان یا [[خوارج]] حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص205؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.</ref>در [[قیام عاشورا]]، برخی تمیمیان در سپاه [[امام حسین(ع)]] و برخی در سپاه دشمن بودند؛ از جمله [[حرّ بن یزید ریاحی]] در شمار یاران امام و [[زرعة بن شریک]] در شمار مخالفان.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص422، 453.</ref>

در دوران [[امام علی(ع)]]، برخی از کارگزاران و یاران نزدیک او از بنی‌تمیم بودند؛ مانند معقل بن قیس ریاحی و اصبغ بن نباته حنظلی.<ref>تاریخ طبری، ج4، ص558؛ رجال الطوسی، ج1، ص69.</ref>در نبردهای [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]، بخشی از تمیمیان در کنار امام علی(ع) و بخشی در صف مخالفان یا [[خوارج]] حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص205؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.</ref>در [[قیام عاشورا]]، برخی تمیمیان در سپاه [[امام حسین(ع)]] و برخی در سپاه دشمن بودند؛ از جمله [[حرّ بن یزید ریاحی]] در شمار یاران امام و [[زرعة بن شریک]] در شمار مخالفان.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص422، 453.</ref>

در دوره [[امویان]]، تمیمیان در فتوحات خراسان و نزاع‌های قبیله‌ای بصره نقش گسترده داشتند. حضورشان در خراسان سبب شد در دعوت [[عباسیان]] نیز مؤثر باشند؛ پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه عباسی در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج7، ص379-380.</ref>

خط ۴۶:

در [[عراق]]، بنی‌تمیم از نخستین ساکنان [[کوفه]] و [[بصره]] بودند. بعدها شاخه‌های متعددی از آنان در عراق شکل گرفت و در دوره معاصر بسیاری به [[تشیع]] گرویدند.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص126.</ref>

در [[ایران]]، از سده‌های نخست هجری در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشتند و امروز نیز از قبایل بزرگ خوزستان‌اند.<ref>الکامل، ج9، ص103؛ قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.</ref>امروزه بنی‌تمیم در ایران، عراق، شمال [[افریقا]] و به‌ویژه در [[نجد]] و [[جبل شمر]] [[عربستان سعودی]] حضور دارند. ~~خاندان‌های مهمی~~ چون [[محمد بن عبدالوهاب]] بنیان‌گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکمان [[قطر]] از بنی‌تمیم برخاسته‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص122-134؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252~~.</ref>~~

در [[ایران]]، از سده‌های نخست هجری در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشتند و امروز نیز از قبایل بزرگ خوزستان‌اند.<ref>الکامل، ج9، ص103؛ قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.</ref>امروزه بنی‌تمیم در ایران، عراق، شمال [[افریقا]] و به‌ویژه در [[نجد]] و [[جبل شمر]] [[عربستان سعودی]] حضور دارند. افرادی چون [[محمد بن عبدالوهاب]] بنیان‌گذار [[وهابیت]] و خاندان [[آل ثانی]] حاکمان [[قطر]] از بنی‌تمیم برخاسته‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص122-134؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.</ref>

~~==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==~~

بنی‌تمیم افزون بر نقش سیاسی، در فرهنگ و دانش نیز برجسته بودند. بسیاری از آنان راویان احادیث [[اهل بیت|اهل‌بیت]] بودند؛ مانند غیاث بن ابراهیم، محمد بن تمیم نهشلی، ابونجران، عمرو بن مسلم، هیثم بن عروه کوفی و عبدالرحمن بن ابی‌نجران. شاعرانشان از عصر جاهلی چون اوس بن حجر و عَدی بن زید<ref>الاغانی، ج8، ص443؛ الشعر و الشعراء، ج1، ص9.</ref> تا دوره اسلامی مانند [[جریر]]، [[فرزدق]]، [[روبَة بن عَجّاج]]، حیص‌بیص و [[بعیث]]<ref>وفیات الاعیان، ج1، ص321؛ انساب الاشراف، ج12، ص115.</ref> شناخته‌اند. در علوم مختلف نیز دانشورانی چون [[خلیفة بن خیاط]]، [[ابن‌حبان بستی]]، [[قاضی نعمان]]، [[عبدالکریم سمعانی]]، [[ابراهیم بن ادهم]] و خاندان‌های [[بنی‌عصرون]] و [[قلانسی]] ظهور کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص119، 135.</ref> آنان حتی گویشی ویژه داشتند و ضمیر «ش» را به جای «ک» به کار می‌بردند.<ref>جمهرة اللغه، ج1، ص42.</ref>

==بنی‌تمیم و حج و حرمین==

بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص182.</ref> در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند.<ref>جمهرة النسب، ص239.</ref>

بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص182.</ref> در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان کعب بن سعد برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند.<ref>جمهرة النسب، ص239.</ref>

امر [[اجازه]] <ref>تاریخ طبری، ج‏2، ص257.</ref> {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.</ref> پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.<ref>انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.</ref>

امر [[اجازه]] <ref>تاریخ طبری، ج‏2، ص257.</ref> {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند بنی‌عطارد بن عوف و آل کرب قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.</ref> پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.<ref>انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.</ref>

===متولیان کعبه===

@@ خط ۳۵: / خط ۳۵: @@
 == پس از اسلام ==
-در سال نهم هجری ([[سنة الوفود]]) بیشتر بنی‌تمیم مسلمان شدند.<ref>الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.</ref>برخی بزرگانشان کارگزار پیامبر(ص) در مناطق مختلف بودند؛ مانند [[یعلی بن امیه تمیمی]] در [[یمن]] و [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] در نویسندگان رسول خدا.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254؛ الطبقات، ج6، ص123.</ref> این قبیله در فتوحات اسلامی، به‌ویژه [[نبرد قادسیه]] و فتح [[اصطخر]] و [[خراسان]] نقش داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص563؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ فتوح البلدان، ص390-394.</ref>
+در سال نهم هجری ([[عام الوفود]]) بیشتر بنی‌تمیم مسلمان شدند.<ref>الطبقات، ج2، ص153-156؛ الاصابه، ج2، ص454؛ تاریخ خلیفه، ص45.</ref>برخی بزرگانشان کارگزار پیامبر(ص) در مناطق مختلف بودند؛ مانند [[یعلی بن امیه تمیمی]] در [[یمن]] و [[حنظلة بن ربیع تمیمی]] در نویسندگان رسول خدا.<ref>الادارة فی عصر الرسول، ص100، 252-254؛ الطبقات، ج6، ص123.</ref> این قبیله در فتوحات اسلامی، به‌ویژه [[نبرد قادسیه]] و فتح اصطخر و خراسان نقش داشتند.<ref>تاریخ طبری، ج3، ص563؛ تاریخ الاسلام، ج3، ص326؛ فتوح البلدان، ص390-394.</ref>
-در دوران [[امام علی(ع)]]، برخی از کارگزاران و یاران نزدیک او از بنی‌تمیم بودند؛ مانند [[معقل بن قیس ریاحی]] و [[اصبغ بن نباته حنظلی]].<ref>تاریخ طبری، ج4، ص558؛ رجال الطوسی، ج1، ص69.</ref>در نبردهای [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]، بخشی از تمیمیان در کنار امام علی(ع) و بخشی در صف مخالفان یا [[خوارج]] حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص205؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.</ref>در [[قیام عاشورا]]، برخی تمیمیان در سپاه [[امام حسین(ع)]] و برخی در سپاه دشمن بودند؛ از جمله [[حرّ بن یزید ریاحی]] در شمار یاران امام و [[زرعة بن شریک]] در شمار مخالفان.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص422، 453.</ref>
+در دوران [[امام علی(ع)]]، برخی از کارگزاران و یاران نزدیک او از بنی‌تمیم بودند؛ مانند معقل بن قیس ریاحی و اصبغ بن نباته حنظلی.<ref>تاریخ طبری، ج4، ص558؛ رجال الطوسی، ج1، ص69.</ref>در نبردهای [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]]، بخشی از تمیمیان در کنار امام علی(ع) و بخشی در صف مخالفان یا [[خوارج]] حضور داشتند.<ref>وقعة صفین، ص205؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص109-112.</ref>در [[قیام عاشورا]]، برخی تمیمیان در سپاه [[امام حسین(ع)]] و برخی در سپاه دشمن بودند؛ از جمله [[حرّ بن یزید ریاحی]] در شمار یاران امام و [[زرعة بن شریک]] در شمار مخالفان.<ref>تاریخ طبری، ج5، ص422، 453.</ref>
 در دوره [[امویان]]، تمیمیان در فتوحات خراسان و نزاع‌های قبیله‌ای بصره نقش گسترده داشتند. حضورشان در خراسان سبب شد در دعوت [[عباسیان]] نیز مؤثر باشند؛ پنج تن از نقیبان دوازده‌گانه عباسی در خراسان از بنی‌تمیم بودند.<ref>تاریخ طبری، ج7، ص379-380.</ref>
@@ خط ۴۶: / خط ۴۶: @@
 در [[عراق]]، بنی‌تمیم از نخستین ساکنان [[کوفه]] و [[بصره]] بودند. بعدها شاخه‌های متعددی از آنان در عراق شکل گرفت و در دوره معاصر بسیاری به [[تشیع]] گرویدند.<ref>التنظیمات الاجتماعیة و الاقتصادیة فی البصره، ص54-55؛ قبیلة تمیم عبر العصور، ص126.</ref>
-در [[ایران]]، از سده‌های نخست هجری در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشتند و امروز نیز از قبایل بزرگ خوزستان‌اند.<ref>الکامل، ج9، ص103؛ قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.</ref>امروزه بنی‌تمیم در ایران، عراق، شمال [[افریقا]] و به‌ویژه در [[نجد]] و [[جبل شمر]] [[عربستان سعودی]] حضور دارند. خاندان‌های مهمی چون [[محمد بن عبدالوهاب]] بنیان‌گذار [[وهابیت]] و [[آل ثانی]] حاکمان [[قطر]] از بنی‌تمیم برخاسته‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص122-134؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.</ref>
+در [[ایران]]، از سده‌های نخست هجری در [[خوزستان]] و [[خراسان]] اقامت داشتند و امروز نیز از قبایل بزرگ خوزستان‌اند.<ref>الکامل، ج9، ص103؛ قبایل و عشایر عرب خوزستان، ص38-39.</ref>امروزه بنی‌تمیم در ایران، عراق، شمال [[افریقا]] و به‌ویژه در [[نجد]] و [[جبل شمر]] [[عربستان سعودی]] حضور دارند. افرادی چون [[محمد بن عبدالوهاب]] بنیان‌گذار [[وهابیت]] و خاندان [[آل ثانی]] حاکمان [[قطر]] از بنی‌تمیم برخاسته‌اند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص122-134؛ موسوعة عشائر العراق، ج3، ص252.</ref>
-==وضعیت فرهنگی بنی تمیم==
-بنی‌تمیم افزون بر نقش سیاسی، در فرهنگ و دانش نیز برجسته بودند. بسیاری از آنان راویان احادیث [[اهل بیت|اهل‌بیت]] بودند؛ مانند غیاث بن ابراهیم، محمد بن تمیم نهشلی، ابونجران، عمرو بن مسلم، هیثم بن عروه کوفی و عبدالرحمن بن ابی‌نجران. شاعرانشان از عصر جاهلی چون اوس بن حجر و عَدی بن زید<ref>الاغانی، ج8، ص443؛ الشعر و الشعراء، ج1، ص9.</ref> تا دوره اسلامی مانند [[جریر]]، [[فرزدق]]، [[روبَة بن عَجّاج]]، حیص‌بیص و [[بعیث]]<ref>وفیات الاعیان، ج1، ص321؛ انساب الاشراف، ج12، ص115.</ref> شناخته‌اند. در علوم مختلف نیز دانشورانی چون [[خلیفة بن خیاط]]، [[ابن‌حبان بستی]]، [[قاضی نعمان]]، [[عبدالکریم سمعانی]]، [[ابراهیم بن ادهم]] و خاندان‌های [[بنی‌عصرون]] و [[قلانسی]] ظهور کردند.<ref>قبیلة تمیم عبر العصور، ص119، 135.</ref> آنان حتی گویشی ویژه داشتند و ضمیر «ش» را به جای «ک» به کار می‌بردند.<ref>جمهرة اللغه، ج1، ص42.</ref>
 ==بنی‌تمیم و حج و حرمین==
-بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص182.</ref>  در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان [[کعب بن سعد]] برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند.<ref>جمهرة النسب، ص239.</ref>
+بنی‌تمیم را از پیشوایان عرب در موسم حج دانسته‌اند.<ref>المحبر، ص182.</ref>  در دوران جاهلی، گروهی از فرزندان کعب بن سعد برخی مناصب حج را تا هنگام ظهور اسلام در اختیار گرفتند.<ref>جمهرة النسب، ص239.</ref>
-امر [[اجازه]] <ref>تاریخ طبری، ج‏2، ص257.</ref>  {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند [[بنی‌عطارد بن عوف]] و [[آل کرب]] قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.</ref>  پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.<ref>انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.</ref>
+امر [[اجازه]] <ref>تاریخ طبری، ج‏2، ص257.</ref>  {{یادداشت| جلوداری حاجیان در کوچ به سوی [[عرفات]] و [[منا]] و [[رمی جمرات]]}} نخست در دست خاندان صوفه از بنی‌تمیم بود و سپس در دست خاندان‌هایی دیگر از بنی‌تمیم مانند بنی‌عطارد بن عوف و آل کرب قرار گرفت.<ref>تاریخ یعقوبی، ج1، ص256-257؛ انساب الاشراف، ج12، ص8، 362؛ جمهرة انساب العرب، ص219.</ref>  پس از او خاندان سعد بن زید مناة بن تمیم این مقام را به ارث بردند. آن گاه این مقام به خاندان صفوان بن حارث بن شحنة بن عطارد تمیمی رسید.<ref>انساب الاشراف، ج12، ص8؛ البدایة و النهایه، ج2، ص206.</ref>
 ===متولیان کعبه===