پرش به محتوا

کاربر:Gholampour/صفحه تمرین۱: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حج
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Gholampour (بحث | مشارکت‌ها)
Automoderated users
۱٬۰۴۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Gholampour (بحث | مشارکت‌ها)
Automoderated users
۱٬۰۴۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۰۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{کعبه عمودی}}
'''اهل سنت''' (مشهور به سنی) به یکی از مذاهب اسلامی غیر از [[شیعه]] و [[اباضیه]] اطلاق می‌گردد. این گروه پس از رحلت [[حضرت محمد (ص)|پیامبر اسلام(ص)]]، [[خلافت]] را منوط به شورای [[اسلام|مسلمانان]] دانسته و خلافت چهار خلیفه نخست ([[ابوبکر بن ابی‌قحافه|ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب|عمر]]، [[عثمان بن عفان|عثمان]] و [[امام علی(ع)]]) را به‌ترتیب مشروع می‌شمارند.


'''دحو الارض'''
اهل‌سنت در [[فقه]] عمدتاً به چهار مذهب [[حنفی]]، [[مالکی]]، [[شافعی]] و [[حنبلی]] و در حوزهٔ کلامی نیز به فرقه‌هایی چون [[اشاعره]]، [[معتزله]] و [[اهل حدیث]] ([[سلفیه]]) تقسیم شده‌اند.


== مفهوم‌شناسی ==
از منظر مذاهب اهل سنت (به جز [[وهابیت]])، [[زیارت|زیارت قبور انبیا و اولیا]] مشروع و حتی در برخی موارد [[مستحب]] شمرده شده است و در [[مناسک حج]] نیز در کلیات مشترک هستند؛ هرچند در برخی جزئیات همچون تعداد، [[ارکان حج|ارکان]] و [[واجبات حج]] اختلافات جزیی دارند.
دحوالارض واژه‌ای ترکیبی از دو کلمه دَحْو به معنای گستردن<ref>مفردات، ص308؛ لسان العرب، ج14، ص251؛ لغت‌نامه، ج6، ص9210، «دحو».</ref> و اَرْض به معنای زمین و هرچیزی که در سمت پایین و در مقابل آسمان، است.<ref>مفردات، ص73؛ لغت‌نامه، ج2، ص1571، «ارض»؛ فرهنگ فرزان، ص507، «زمین».</ref> برخی نیز ارض در این ترکیب را به معنای خشکی در مقابل دریا و کوه نه کره زمین ذکر کرده‌اند.<ref>نثر طوبی، ج1، ص17، 253؛ دروس هیئت، ج1، ص232.</ref>


== تاریخ گسترش زمین و اعمال آن ==
== واژه شناسی ==
براساس برخی روایات همچون روایت امام رضا(ع)، دحوالارض مصادف با 25 ذی‌قعده است.<ref>اقبال الاعمال، ج2، ص24-38؛ روضة الطالبين، ص351.</ref> غسل و روزه از آداب و اعمال وارد شده در این روز،<ref>مشارق الشموس، ج2، ص451؛ مکيال المکارم، ج2، ص35.</ref> مستحب است و ثواب بسیاری دارد.<ref>الکافي، ج4، ص149؛ المصباح، ص514؛ الحدائق الناظره، ج4، ص235.</ref> درباره تاریخ‌گزاری گسترش زمین، برخی گفته‌اند دحوالارض پس از آفرینش آسمان و زمین و شب و روز بوده که در این صورت تاریخ یادشده واقعی است.<ref>منتقي الجمان، ج2، ص539؛ مشارق الشموس، ج2، ص451.</ref> در عین حال می‌توان زمان دحوالارض را فرضی دانست با این بیان که اگر زمانی قابل تصور باشد آن روز 25 ذی‌قعده می‌شد.<ref>التعليقة علي الرسالة الصوميه، ص133.</ref>
اَهْلِ سُنَّتْ مشهور به سُنّی، اصطلاحى‌ است که به‌ یکی از [[مذاهب مسلمانان]]، ‌غیر از گروه‌های [[شیعه]] و [[اباضیه]] اشاره دارد‌.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref> این گروه پس از وفات رسول‌الله(ص)، خلافت را به شورای مسلمانان مشروط کرد.<ref>فرهنگ فرق اسلامی، ص۸۴.</ref> تمایز اهل‌سنت و دیگر گروه‌های مذهبی مسلمانان در این است که آن‌ها، خلافت ۴ خلیفه اول؛ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) را به ترتیب بعد از پیامبر اسلام (ص)، مشروع و بر آن اتفاق نظر دارند،<ref>غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، ص۱۵۲–۱۵۴؛ سبحانی، بحوث، ج۱، ص۲۹۳–۳۰۲.</ref> برخلاف شیعیان که [[امام علی(ع)|حضرت علی(ع)]] را جانشین بلافصل پیامبر اسلام(ص) می‌دانند و اباضیه که به خلافت عثمان و حضرت علی(ع) منتقد هستند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.</ref>


== در کتاب‌های آسمانی ==
== مذاهب فقهی ==
دحوالارض در کتاب‌های آسمانی نظیر قرآن و تورات، ذکر شده است.
اکثریت اهل‌ سنت‌ در حوزة فقهى‌، به ۴ مذهب‌ اصلی؛ حنفى‌، مالكى‌، شافعى‌ و حنبلى تقسیم گردیدند.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۵.</ref>
=== در قرآن ===
* '''حنفیه:''' پیرو [[ابوحنیفه]] (۸۰‑۱۵۰ق)<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref> که در کنار [[قرآن]] و [[سنت پیامبر(ص)]]، از عقل و قیاس بهره می‌گرفت.<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.</ref>
در قرآن به گسترش زمین (دحوالارض) اشاره شده است.<ref>جامع البیان، ج30؛ ص29؛ التبیان، ج10، ص260؛ الکشف والبیان، ج10، ص127.</ref> آیات ۲۷-۳۳ سوره نازعات، از گسترش زمین پس از آفرینش آسمان‌ها خبر داده است و در آیه ۳۰ از تعبیر «والارض بعد ذلک دحاها» استفاده شده است.<ref>مجمع البیان، ج10, ص660؛ تفسیر السمرقندی، ج3، ص522؛ تفسیر البغوی، ج4، ص444.</ref> در آیه 6 سوره شمس نیز با سوگند به زمین و گستراننده توانای آن، از بسط زمین با این تعبیر «والارض وما طحاها» یاد شده است که بر اساس نظر گروهی، «طحو» در اصل «دحو» بوده «دال» تبدیل به «طا» شد به معنای گستردن، راندن و در اینجا به معنای گستراندن است.<ref>التبیان، ج10، ص358؛ التفسیر الکبیر ج31؛ ص192؛ لسان العرب، ج15، ص4، «طحا».</ref>
* '''مالکیه:''' پیرو [[مالک بن انس]] (۹۳‑۱۷۹ق) با منابعی چون قرآن، سنت، عمل اهل مدینه و صلاح جامعه؛<ref>تاریخ فقه و فقها، ص۸۴.</ref> این مذهب نمایندهٔ فقه حدیث‌گرای مدینه است.<ref>«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳ق»، ص۴۴۵.</ref>
* '''حنبلیه:''' پیرو [[احمد بن حنبل]] (۱۶۴‑۲۴۱ق) که معتقد به فقه حدیثی بود<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref> و از رأی و قیاس پرهیز می‌کرد؛<ref>وضوء النبی (ص)، ج‌۱، ص۴۰۷.</ref> این مذهب بیش از دیگر مذاهب به ظاهر احادیث و اقوال [[صحابه]] گرایش دارد.<ref>«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.</ref>
* '''شافعیه:''' پیرو [[محمد بن ادریس شافعی]] (۱۵۰‑۲۰۴ق) با فقهی حدیث‌مدار<ref>«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳»، ص۴۴۶.</ref> که ترکیبی از حدیث و رأی است؛<ref>الامام الشافعی، ص۱۷۸.</ref> از نظر شیعیان، این مذهب به [[مذهب امامیه]] نزدیک‌تر است.<ref>«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، برفی.</ref>


=== در تورات ===
== مذاهب کلامی و اعتقادی ==
در تورات نیز به دحوالارض اشاره شده است:« خدا گفت: آب‌های زیر آسمان در یک جا جمع شود و خشکی ظاهر گردد و چنین شد و خدا خشکی را زمین نامید و اجتماع آب‌ها را دریا نامید و در زمین نباتات را برویاند». <ref>کتاب مقدس، پیدایش، 1: 9-11؛ قاموس کتاب مقدس، ص84.</ref>
اهل سنت از نظر کلامی به چند فرقه تقسیم می‌شوند.
* '''[[اهل حدیث]] (سلفیه):''' که تنها به کتاب و سنت مراجعه می‌کنند و عقل را دخالت نمی‌دهند،<ref>فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، ص 149.</ref> مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص246.</ref>
* '''[[معتزله]]:''' که به عقل بها داده و نصوص متعارض را تأویل می‌برند؛ بنیان‌گذار آن واصل بن عطاء بود.<ref>مجموعه آثار، ج3، ص85.</ref>
* '''[[اشاعره]]:''' که عقاید [[اهل حدیث]] را با تعدیلی پذیرفتند و [[ابوالحسن اشعری]] (م. ۳۲۴) آنها را بنیان نهاد.<ref>فرق و مذاهب كلامی، ص201.</ref>
* '''[[خوارج]]:''' گروهی که به دو خلیفه نخست مهر می‌ورزند و از [[امام علی(ع)|علی(ع)]] تبری می‌جویند؛ پس از [[جنگ صفین]] پدید آمدند.<ref>ملل و نحل، ج 1، ص 115؛ فرق و مذاهب كلامی، ص287.</ref>
* '''[[ماتریدیه]]:''' مذهب کلامی ابو منصور ماتریدی (م. ۳۳۳) که مانند اشاعره با معتزله مخالفت کرد، اما عقل‌گرایی در آن غلبه دارد.<ref>درآمدی بر علم كلام، ص296.</ref>
* '''[[مرجئه]]:''' عمل را پس از نیت قرار داده و ایمان قلبی را برای نجات کافی می‌دانستند.<ref>الفرق بين الفرق، ص202؛ فرق و مذاهب كلامی، ص 283.</ref>
* '''[[وهابیت]]:''' منسوب به [[محمد بن عبدالوهاب]] (م. ۱۲۰۶ق) که با تأثیر از [[ابن تیمیه|ابن‌تیمیه]]، [[زیارت قبور]] و [[توسل]] را [[شرک]] دانست و دیگر مسلمانان را متهم به خروج از دین کرد.<ref>آئين وهابيت، ص29.</ref> عقاید افراطی آنان مایه تفرقه در امت اسلامی شده است.


== در روایات ==
دیگر مذاهب کلامی اهل سنت عبارتند از: اباضیه، جهمیه، کرامیه، ضراریه، نجاریه.<ref>تاريخ فقه و فقها، ص84.</ref>
دحوالارض که در روایات به‌طور صریح به کار رفته،<ref>الکافی، ج4، ص198؛ علل الشرایع، ج2، ص404؛ الامالی، ص715.</ref> اصطلاحی به معنای گستردن زمین از زیر کعبه است.<ref>مسالک الافهام، ج2، ص77؛ ذخیرة المعاد، ج1، ق3، ص519؛ مدارک الاحکام، ج6، ص265.</ref> برخی دیگر آن را به معنای گسترش خشکی‌ها دانسته‌اند به این صورت که سطح زمین در اول خلقت پر از آب بود که به تدریج به گودال‌ها و پستی‌ها سرازیر شد تا اینکه خشکی‌ها نمایان شدند.<ref>نثر طوبی، ج1، ص17؛ نمونه، ج26، ص101؛ ج27، ص43؛ زمین و آسمان، ص51-53.</ref>


=== گسترش یا حرکت وضعی و انتقالی زمین ===
== زیارت از نظر اهل سنت ==
بر پایه روایات پرشماری، دحوالارض( گسترش زمین) از مکه و زیر خانه کعبه بوده است.<ref>الدر المنثور، ج8، ص412؛ وسائل الشيعه، ج10، ص449-451؛ بحار الانوار، ج54، ص64؛ الکافي، ج4، ص189؛ من لا يحضره الفقيه، ج2، ص241.</ref> به گفته علامه طباطبایی، مضمون این روایات با آیات قرآن و براهین عقلی ناسازگاری ندارد.<ref>الميزان، ج3، ص356.</ref> اما شهرستانی از هیئت‌شناسان معاصر شیعه، ضمن بررسی معنای لغوی دحو و برخی آیات و روایات، مراد از دحوالارض را حرکت وضعی و انتقالی زمین دانسته و برداشت بسط و گسترش را از واژه دحو خطا تلقی کرده است.<ref>اسلام و هيئت، ص141-161؛ آسمان و زمين، ص55.</ref> وی پس از بررسی احادث قدسی نیز به این نتیجه رسیده که خداوند اول سبب و علت حرکت را در محل کعبه از زمین ایجاد کرد، سپس زمین را از زیر کعبه به سمت شرق به حرکت درآورد و در نتیجه گردش وضعی شبانه‌روزی زمین تمام و تکمیل گردید.<ref>اسلام و هيئت، ص157.</ref> در روایتی آمده که هنگامی که خداوند زمین را آفرید، آن را از زیر کعبه حرکت داد و پس از آن، بر آب گسترشش داد.<ref>تفسير منسوب به امام عسکري7، ص145؛ بحار الانوار، ج54، ص88.</ref> در روایتی نیز آمده که مردی شامی از امام علی(ع) پرسید که مکه  چرا ام‌القری نامیده شد؟ امام فرمود: برای اینکه خدا زمین را از زیر آن حرکت داد.<ref>علل الشرايع، ج2، ص593.</ref>
[[زیارت قبور|زیارت قبور انبیا و اولیا]]، از مسائل اختلافی میان [[وهابیت]] و سایر مذاهب اسلامی است. وهابی‌ها آن را [[حرام]] می‌دانند، حال آنکه ادله روایی اهل سنت بر مشروعیت آن تأکید دارند.<ref>کنزالعمال، ج۵، ص۷۴.</ref> سیرهٔ مسلمانان از صدر اسلام بر پایه زیارت قبور استوار بوده است. خود پیامبر(ص) از [[بقیع]]،<ref>صحیح مسلم، ج۲، ص۶۶۹.</ref> [[غزوه احد|شهدای احد]]<ref>رد المحتار، ج۲، ص۲۴۲.</ref> و قبر [[آمنه بنت وهب|مادرش]]<ref>شعب الإیمان، ج۱۱، ص۴۶۹.</ref> و نیز [[صحابه]] و [[تابعین|تابعینی]] چون [[عبدالله بن عمر بن خطاب|عبدالله بن عمر]] و [[عایشه]] به زیارت [[قبر پیامبر|قبر رسول خدا(ص)]] می‌رفتند.<ref>ابن أبی شیبه، المصنف، ج۳، ص۵۷۶.</ref>


== در تفاسیر ==
روایات مربوط به زیارت به چهار دسته تقسیم می‌شوند: ممنوعیت ابتدایی و سپس نسخ آن؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۰.</ref> نهی زنان،<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۲.</ref> اما سند آن ضعیف ارزیابی شده<ref>موسوعه الألبانی، ج۲، ص۳۷۰.</ref> و روایات متعدد دیگری بر جواز زیارت برای زنان؛<ref>المستدرک، ج۱، ص۵۳۳.</ref> امر به زیارت برای مقاصدی همچون یادآوری آخرت<ref>مناوی، ج ۳، ص۱۶۲.</ref> و تأکید بر سیره‌ی همیشگی پیامبر(ص) در زیارت اهل قبور.<ref>صحیح ابن حبان، ج۷، ص۴۴۴.</ref>
برخی از مفسران با استدلال به آیه 96 سوره آل عمران که کعبه را نخستین خانه روی زمین برشمرده: «إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذی بِبَکَّةَ مُبارَکاً» بر آن‌اند که بسط و گسترش زمین از زیر کعبه بوده و آیه را اشاره به دحوالارض دانسته‌اند. چنانکه در برخی روایات آمده که خداوند کعبه را 2000 سال پیش از دحوالارض آفریده که به صورت کفی سفید رنگ روی آب قرار داشته و گسترش زمین از آنجا آغاز شده است. از برخی روایات استفاده می‌شود که منظور از «بکه» در آیه موضع کعبه است و محل طواف را هم شامل می‌شود و برخی گفته‌اند به معنای مسجدالحرام و همه حرم می‌باشد.
در آیات 92 انعام و 7 شوری از مکه تعبیر به «ام القری» شده است. برخی مفسران در وجه این نامگذاری گفته‌اند در آغاز آب همه زمین را فرا گرفته بود و تنها مکان کعبه روی تپه‌ای خشک بود این خشکی کم کم از اطراف کعبه برآمد تا به اندازه کنونی گسترش یافت. چنانچه در روایتی از پیامبر(ص) علت نامگذاری مکه به ام القری را، دحو زمین از مکه دانسته شده است. بر طبق این شواهد، می‌توان نتیجه گرفت که کعبه اولین مکان روی زمین است و مرکز پیدایش و گسترش کره زمین بوده است.
برخی با توجه به کروی بودن زمین، گسترش مادی آن را پس از آفرینش زمین رد کرده‌اند. آنان آیات 31 تا 33 نازعات را تفسیر دحوالارض در آیه 30 «وَالأرْضَ بَعْدَ ذَلِکَ دَحَاهَا» دانسته‌اند.  در این صورت گسترش زمین به معنای آماده سازی آن برای حیات با بیرون آوردن آب‌های درونی، رویاندن گیاهان و برطرف کردن موانع با استواری کوه‌ها می‌باشد. برخی نیز منظور از گسترش زمین را پهن نمودن قطعات زمین زیر پای مردم دانسته‌اند نه کره زمین.


== در ادعیه ==
از دیدگاه مذاهب چهارگانه، حنفیان،<ref>سرخسی، ج۲۴، ص۱۰؛ شرنبلانی، ج۱، ص۲۲۹؛ رد المحتار، ج۲، ص۶۲۶؛ قاری، ج۴، ص۱۲۵۵؛ تهانوی، ج‏۲، ص۱۰۸۲.</ref> مالکیان قائل به جواز و استحباب،<ref>موطأ، ج۲، ص۴۸۵؛ المدخل، ج۱، ص۲۵۵.</ref> شافعیان<ref>المهذب (فقه شافعی)، ج۱، ص۳۱۷؛ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۴۴۵؛ فتح‌­الباری، ج۳، ص۶۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۴۸۴.</ref> و حنبلیان (به جز ابن تیمیه)<ref>مقدسى، ج ۲، ص۵۶۵-۵۷۰.</ref> همگی قائل به جواز زیارت هستند؛ از‌این‌رو جز وهابیت، همهٔ مذاهب اسلامی زیارت قبور را مشروع دانسته و سیرهٔ مسلمانان بر عمران و احترام زیارتگاهها بوده است.<ref>تاریخ بغداد، ج ۱، ص۵۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۲، ص۲۴۱؛ المستدرک، ج ۳، ص۵۱۸؛ وفیات الأعیان، ج ۴، ص۱۶۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۱، ص۱۱۴؛ ابن جوزی، مناقب، ج ۱، ص۶۰۷-۶۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۶، ص۱۰۰.</ref>
در برخی دعاها از خداوند به «داحی» (گستراننده) و از زمین به «مدحو» (گسترده شده) نام‌برده شده است.<ref>تاج العروس، ج19، ص401، «دحا».</ref> در نهج البلاغه نیز بیان شده: «وسکنت الارض مدحوه فی لجه تیاره؛ زمین به حالت گسترده در دریایی مواج و روان آرام گرفت»<ref>نهج البلاغه، خطبه91.</ref> و شروع دعای دحوالارض با این جمله است: «اللهم داحی الکعبه؛ ای خدایی که گستراننده کعبه‌ای».<ref>اقبال الاعمال، ج2، ص28.</ref>


== شبهه تاریخی و زمین‌شناسی درباره دحوالارض ==
== حج در مذاهب فقهی اهل سنت ==
برپایه مباحث وارده درباره دحوالارض، باید خانه کعبه بلندترین نقطه زمین باشد، زیرا کعبه نخستین بخش از زمین بوده که از زیر آب بیرون آمده، درحالی‌که بلندترین نقطه نیست؛ در پاسخ گفته‌اند که دحوالارض میلیون‌ها سال پیش اتفاق افتاده و در این مدت زمین تحولاتی را از سر گذرانده، قله‌ها به قعر دریا و قعر دریاها تبدیل به قله شده‌اند.<ref>نمونه، ج5، ص345.</ref> چنانکه برخی گزارش‌های زمین‌شناسان درباره جزیرة العرب و مکه نشانگر این است که صحراهای خشک کنونی آن روزگار بسیار کهن و سرسبز بوده و باران‌های زیادی در آنجا می‌باریده؛ اما به مرور زمان کاهش رطوبت ابرها باعث خشکی طبیعی محیط شده است.<ref>معالم مکة التاريخية الاثريه، ص328.</ref> همچنین در پاسخ اینکه لازمه گسترش زمین از زیر کعبه، آفرینش خانه کعبه پیش از دحوالارض است، گفته شده که منظور موضع کعبه است نه خود کعبه.<ref>جواهر الکلام، ج17، ص102.</ref>
در کلیات تفاوتی بین مذاهب فقهی اهل سنت درباره [[حج]] نیست و فقط در جزییات [[احکام حج]] باهم تفاوت دارند. به عنوان نمونه در اصل وجوب حج و وجوب آن بر [[استطاعت|مستطیع]] اتفاق نظر دارند،<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۱۹۳.</ref> اما در [[ایام الحج|ماه‌های حج]] اختلاف دارند: مالکیه [[شوال (ماه قمری)|شوال]]، [[ذی‌قعده (ماه قمری)|ذی‌قعده]] و [[ذی‌الحجه (ماه قمری)|ذی‌الحجه]] را ماه حج می‌دانند؛ حنبلیه و حنفیه شوال، ذی‌قعده و ده روز اول ذی‌الحجه (حنفیه تا غروب [[عید قربان]])؛ و شافعیه شوال، ذی‌قعده و نه روز اول ذی‌الحجه (تا طلوع فجر عید قربان) را معتبر می‌شمارند.<ref>خلاف، ج۱، ص۴۱۱-۴۱۷؛ العروة الوثقی، ج۲، ص۵۴۲؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۲۴-۲۲۹؛ تحریرالوسیله، ج۱، ص۳۴۹-۳۶۲؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۵۷۱-۵۷۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۲۳-۳۲۶؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۲۲۹-۳۰۳.</ref> همگی مذاهب اهل سنت، اقسام سه‌گانه‌ی حج ([[حج تمتع|تمتع]]، [[حج افراد|افراد]] و [[حج قران|قران]]) را می‌پذیرند؛ اما قائل به تخییر هستند و در ترتیب فضیلتِ اقسام با یکدیگر اختلاف دارند.<ref>بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۹۵-۳۹۹؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۶۱۹-۶۲۶؛ خلاف، ج۱، ص۴۱۹-۴۲۳؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۰؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۶۱-۱۸۱.</ref>


==پانویس==
در [[ارکان حج]] نیز اختلافاتی وجود دارد: حنبلیه و مالکیه چهار رکن: [[احرام]]، [[طواف زیارت]]، [[سعی|سعی بین صفا و مروه]]، [[وقوف در عرفات]] (بدون [[وقوف در مشعر]])؛ حنفیه دو رکن (وقوف در عرفه و طواف زیارت)؛ و شافعی چهار رکن (طواف، سعی، وقوف در عرفه و [[حلق و تقصیر|حلق]]).<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> تعداد [[واجبات حج]] نیز متفاوت است: حنبلیه ۷، حنفیه ۵، شافعیه ۵ و مالکیه ۶ واجب.<ref>درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.</ref> در [[عمره تمتع|واجبات عمره تمتع]] نیز اختلافاتی وجود دارد؛ به‌طوری که حنفیه و مالکیه پنج عمل، حنبلیه چهار عمل و شافعیه (با دو قول) سه یا چهار عمل را [[واجب]] می‌دانند؛ همچنین به نظر حنبلیه و شافعیه، [[نماز طواف]] سنت است، نه واجب.<ref>بدائع الصنایع، ج۱۰؛ ص۶۴ و ۲۳؛ الهداية، ج۱۰، ص۲۸۸؛ الکافی فی فقه ابن حنبل، ج۱۱، ص۱۰۳۹؛ المقنع (فقه حنبلی)، ج۱۰ و ۱۱ ص۹۶۱-۹۶۲؛ المهذب (فقه شافعی)، ج۱۱، ص۸۴۸-۸۵۰؛ مختصر المزنی، ج۱۱، ص۸۲۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۷۲.</ref> در [[عمره مفرده]] نیز همه فرقه‌های اهل سنت ۵ واجب: 1. [[محرم شدن در میقات]] 2. طواف قدوم یا طواف تحیّت 3. نماز طواف 4. سعی بین صفا و مروه 5. تقصیر (بدون [[طواف نساء]]) قائل هستند.<ref>مناسک حج، ص۳۱۵-۳۱۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶؛ الفقه علی المذهب الاربعة، ج۱، ص۵۸۹؛ الدروس، ص۴۰۰-۴۰۱؛ المبسوط، ج۱، ص۳۵۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۵۴.</ref>


== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
 
{{منابع}}
{{منابع}}
 
* '''آئين وهابيت'''، جعفر سبجانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''الاقتصاد فی الاعتقاد'''، محمد غزالی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۹ق.
* '''الامام الشافعی'''، ابراهیم بن علی وزیر، واشنگتن، منشورات کتاب، ۲۰۰۰م.
* '''الأم'''، أبوعبدالله محمد بن إدریس الشافعی، بیروت، دارالمعرفه،۱۹۹۰م.
* '''«اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳» در «مدخل اسلام»'''، احمد پاکتچی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* '''بدائع الصنایع (الفقه الحنفی)'''، علاءالدین بن مسعود کاشانی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.
* '''بدایة المجتهد و نهایة المقتصد'''، محمد بن احمد ابن رشد قرطبی، بیروت، دارالمعرفة، ج۱، ۱۴۰۳ق.
* '''«بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»'''، محمد برفی، سایت روزنامه رسالت، شماره ۶۹۴۲، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۵مهر۱۳۹۸ش.
* '''بحوث فی الملل و النحل'''، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الامام الصادق (ع)، ۱۴۲۷ق.
* '''تاریخ بغداد'''، أبوبکر أحمد بن علی الخطیب البغدادی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۲۰۰۲م.
* '''تاريخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، انتشارات سمت، چاپ سوم، 1379ش.
* '''تاریخ فقه و فقها'''، ابوالقاسم گرجی، تهران، سمت، ‌ ۱۳۹۲ش.
* '''تحریرالوسله'''، سید روح‌الله موسوی خمینی، نجف، مطبعة الآداب، بی‌تا.
* '''تذکرة الفقها'''، علامه حسن بن یوسف حلی، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول، ج۷، ۱۴۲۲ق.
* '''«جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»'''، مسعود امامی، مجله فقه اهل‌بیت (ع)، شماره۴۶، تابستان ۱۳۸۵ش.
* '''الخلاف'''، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، بی‌جا، مؤسسه نشر اسلامی، ج۱، ۱۴۰۷ق.
* '''دائرة المعارف بزرگ اسلامی'''، اهل سنت و جماعت، ج۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
* '''درآمدی بر علم كلام'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات دار الفكر، چاپ اول، 1378ش.
* '''درسنامه درآمدی بر فقه مقارن'''، مصطفی جعفرپیشه‌فرد، تهران، نشر معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
* '''الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه'''، محمد بن مکی عاملی (شهید اول)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
* '''رد المحتار على الدر المختار'''، محمد أمین الحنفی ابن عابدین، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
* '''سنن ابن ماجه'''، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بی‌جا، دارإحیاء الکتب العربیه، بی‌تا.
* '''سیر اعلام النبلاء'''، شمس­‌الدین احمد بن محمد ذهبی، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسه الرساله، بی‌­تا.
* '''شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام'''، جعفر بن حسن محقق حلی، بیروت، دار الاضواء، ج۱، ۱۴۰۳ق.
* '''شعب الإیمان'''، أحمد بن الحسین البیهقی، مکتبه الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیه ببومبای بالهند، ۱۴۲۳ق.
* '''صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان'''، محمد بن حبان البستی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۴ق.
* '''العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی'''، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مکتبه علمیه اسلامی، ج۲، ۱۳۹۹ق.
* '''فتح‌­الباری شرح صحیح البخاری'''، أحمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۷۹ق.
* '''الفرق بين الفرق'''، بغدادی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''فرق و مذاهب كلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات مركز جهاني، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش.
* '''فرق و مذاهب کلامی'''، علی ربانی گلپایگانی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش.
* '''فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی'''، جعفر سبحانی، انتشارات توحيد، چاپ اول، 1371ش.
* '''فرهنگ فرق اسلامی'''، محمدجواد مشکور، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۵ش.
* '''الفقه علی المذاهب الاربعة'''، عبدالرحمن جزیری، بیروت، دارالفکر، ج۱، بی‌تا.
* '''الفقه علی المذهب الخمسة'''، محمدجواد مغنیه، بیروت، بی‌نا، ج۱، ۱۴۰۷ق.
* '''الکافی فی فقه ابن حنبل (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال'''، علی بن حسام‌الدین متقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ‌ ۱۴۳۱ق/ ۲۰۱۰م.
* '''مجموعه آثار'''، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، چ دوم، 1372ش.
* '''ملل و نحل،''' شهرستانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* '''وضوء النبی (ص)'''، شهرستانی، ۱۴۱۶ق، ج‌۱، ص۴۰۷.
* '''صحیح مسلم'''، مسلم ابن الحجاج النیسابوری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
* المبسوط فی فقه الامامیه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ج۱، ۱۴۰۸ق.
* '''مختصر المزنی (فقه شافعی)'''، اسماعیل بن یحیی مصری مزنی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''المدخل'''، أبوعبدالله محمد بن محمد ابن الحاج، بی‌جا، دارالتراث، بی­‌تا.
* '''المستدرک على الصحیحین'''، أبوعبدالله محمد بن عبدالله النیسابوری الحاکم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
* '''المصنف'''، أبوبکر عبدالرزاق ابن ابی شیبه، بیروت، المجلس العلمی، ۱۴۰۳ق.
* '''المقنع (فقه حنبلی)'''، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، چاپ اول، ج۱۰ و ۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''مناسک حج با حواشی مرجع'''، سید روح‌الله موسوی خمینی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش.
* '''مناقب الإمام أحمد'''، جمال‌­الدین أبوالفرج الجوزی، بی‌جا، دار هجر، ۱۴۰۹ق.
* '''المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک'''، جمال­‌الدین أبوالفرج الجوزی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
* '''موسوعه الألبانی فی العقیده'''، أبوعبدالرحمن محمد ناصرالدین الألبانی، صنعاء، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیه وتحقیق التراث والترجمه، ۱۴۳۱ق.
* '''موطأ'''، مالک ابن انس، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۶ق.
* '''المهذب (فقه شافعی)'''، ابراهیم بن محمد شیرازی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
* '''وفیات الأعیان'''، أبوالعباس شمس­الدین أحمد ابن خلکان، بیروت، دار صادر، بی­‌تا.
* '''الهدایة (فقه حنفی)'''، علی ابن ابی‌بکر مرغیناتی، بیروت، بی‌نا، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.


{{پایان}}
{{پایان}}
{{کعبه}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۰۹

اهل سنت (مشهور به سنی) به یکی از مذاهب اسلامی غیر از شیعه و اباضیه اطلاق می‌گردد. این گروه پس از رحلت پیامبر اسلام(ص)، خلافت را منوط به شورای مسلمانان دانسته و خلافت چهار خلیفه نخست (ابوبکر، عمر، عثمان و امام علی(ع)) را به‌ترتیب مشروع می‌شمارند.

اهل‌سنت در فقه عمدتاً به چهار مذهب حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی و در حوزهٔ کلامی نیز به فرقه‌هایی چون اشاعره، معتزله و اهل حدیث (سلفیه) تقسیم شده‌اند.

از منظر مذاهب اهل سنت (به جز وهابیت)، زیارت قبور انبیا و اولیا مشروع و حتی در برخی موارد مستحب شمرده شده است و در مناسک حج نیز در کلیات مشترک هستند؛ هرچند در برخی جزئیات همچون تعداد، ارکان و واجبات حج اختلافات جزیی دارند.

واژه شناسی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

اَهْلِ سُنَّتْ مشهور به سُنّی، اصطلاحى‌ است که به‌ یکی از مذاهب مسلمانان، ‌غیر از گروه‌های شیعه و اباضیه اشاره دارد‌.[۱] این گروه پس از وفات رسول‌الله(ص)، خلافت را به شورای مسلمانان مشروط کرد.[۲] تمایز اهل‌سنت و دیگر گروه‌های مذهبی مسلمانان در این است که آن‌ها، خلافت ۴ خلیفه اول؛ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) را به ترتیب بعد از پیامبر اسلام (ص)، مشروع و بر آن اتفاق نظر دارند،[۳] برخلاف شیعیان که حضرت علی(ع) را جانشین بلافصل پیامبر اسلام(ص) می‌دانند و اباضیه که به خلافت عثمان و حضرت علی(ع) منتقد هستند.[۴]

مذاهب فقهی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

اکثریت اهل‌ سنت‌ در حوزة فقهى‌، به ۴ مذهب‌ اصلی؛ حنفى‌، مالكى‌، شافعى‌ و حنبلى تقسیم گردیدند.[۵]

مذاهب کلامی و اعتقادی[ویرایش | ویرایش مبدأ]

اهل سنت از نظر کلامی به چند فرقه تقسیم می‌شوند.

  • اهل حدیث (سلفیه): که تنها به کتاب و سنت مراجعه می‌کنند و عقل را دخالت نمی‌دهند،[۱۶] مانند مالک بن انس و احمد بن حنبل.[۱۷]
  • معتزله: که به عقل بها داده و نصوص متعارض را تأویل می‌برند؛ بنیان‌گذار آن واصل بن عطاء بود.[۱۸]
  • اشاعره: که عقاید اهل حدیث را با تعدیلی پذیرفتند و ابوالحسن اشعری (م. ۳۲۴) آنها را بنیان نهاد.[۱۹]
  • خوارج: گروهی که به دو خلیفه نخست مهر می‌ورزند و از علی(ع) تبری می‌جویند؛ پس از جنگ صفین پدید آمدند.[۲۰]
  • ماتریدیه: مذهب کلامی ابو منصور ماتریدی (م. ۳۳۳) که مانند اشاعره با معتزله مخالفت کرد، اما عقل‌گرایی در آن غلبه دارد.[۲۱]
  • مرجئه: عمل را پس از نیت قرار داده و ایمان قلبی را برای نجات کافی می‌دانستند.[۲۲]
  • وهابیت: منسوب به محمد بن عبدالوهاب (م. ۱۲۰۶ق) که با تأثیر از ابن‌تیمیه، زیارت قبور و توسل را شرک دانست و دیگر مسلمانان را متهم به خروج از دین کرد.[۲۳] عقاید افراطی آنان مایه تفرقه در امت اسلامی شده است.

دیگر مذاهب کلامی اهل سنت عبارتند از: اباضیه، جهمیه، کرامیه، ضراریه، نجاریه.[۲۴]

زیارت از نظر اهل سنت[ویرایش | ویرایش مبدأ]

زیارت قبور انبیا و اولیا، از مسائل اختلافی میان وهابیت و سایر مذاهب اسلامی است. وهابی‌ها آن را حرام می‌دانند، حال آنکه ادله روایی اهل سنت بر مشروعیت آن تأکید دارند.[۲۵] سیرهٔ مسلمانان از صدر اسلام بر پایه زیارت قبور استوار بوده است. خود پیامبر(ص) از بقیع،[۲۶] شهدای احد[۲۷] و قبر مادرش[۲۸] و نیز صحابه و تابعینی چون عبدالله بن عمر و عایشه به زیارت قبر رسول خدا(ص) می‌رفتند.[۲۹]

روایات مربوط به زیارت به چهار دسته تقسیم می‌شوند: ممنوعیت ابتدایی و سپس نسخ آن؛[۳۰] نهی زنان،[۳۱] اما سند آن ضعیف ارزیابی شده[۳۲] و روایات متعدد دیگری بر جواز زیارت برای زنان؛[۳۳] امر به زیارت برای مقاصدی همچون یادآوری آخرت[۳۴] و تأکید بر سیره‌ی همیشگی پیامبر(ص) در زیارت اهل قبور.[۳۵]

از دیدگاه مذاهب چهارگانه، حنفیان،[۳۶] مالکیان قائل به جواز و استحباب،[۳۷] شافعیان[۳۸] و حنبلیان (به جز ابن تیمیه)[۳۹] همگی قائل به جواز زیارت هستند؛ از‌این‌رو جز وهابیت، همهٔ مذاهب اسلامی زیارت قبور را مشروع دانسته و سیرهٔ مسلمانان بر عمران و احترام زیارتگاهها بوده است.[۴۰]

حج در مذاهب فقهی اهل سنت[ویرایش | ویرایش مبدأ]

در کلیات تفاوتی بین مذاهب فقهی اهل سنت درباره حج نیست و فقط در جزییات احکام حج باهم تفاوت دارند. به عنوان نمونه در اصل وجوب حج و وجوب آن بر مستطیع اتفاق نظر دارند،[۴۱] اما در ماه‌های حج اختلاف دارند: مالکیه شوال، ذی‌قعده و ذی‌الحجه را ماه حج می‌دانند؛ حنبلیه و حنفیه شوال، ذی‌قعده و ده روز اول ذی‌الحجه (حنفیه تا غروب عید قربان)؛ و شافعیه شوال، ذی‌قعده و نه روز اول ذی‌الحجه (تا طلوع فجر عید قربان) را معتبر می‌شمارند.[۴۲] همگی مذاهب اهل سنت، اقسام سه‌گانه‌ی حج (تمتع، افراد و قران) را می‌پذیرند؛ اما قائل به تخییر هستند و در ترتیب فضیلتِ اقسام با یکدیگر اختلاف دارند.[۴۳]

در ارکان حج نیز اختلافاتی وجود دارد: حنبلیه و مالکیه چهار رکن: احرام، طواف زیارت، سعی بین صفا و مروه، وقوف در عرفات (بدون وقوف در مشعر)؛ حنفیه دو رکن (وقوف در عرفه و طواف زیارت)؛ و شافعی چهار رکن (طواف، سعی، وقوف در عرفه و حلق).[۴۴] تعداد واجبات حج نیز متفاوت است: حنبلیه ۷، حنفیه ۵، شافعیه ۵ و مالکیه ۶ واجب.[۴۵] در واجبات عمره تمتع نیز اختلافاتی وجود دارد؛ به‌طوری که حنفیه و مالکیه پنج عمل، حنبلیه چهار عمل و شافعیه (با دو قول) سه یا چهار عمل را واجب می‌دانند؛ همچنین به نظر حنبلیه و شافعیه، نماز طواف سنت است، نه واجب.[۴۶] در عمره مفرده نیز همه فرقه‌های اهل سنت ۵ واجب: 1. محرم شدن در میقات 2. طواف قدوم یا طواف تحیّت 3. نماز طواف 4. سعی بین صفا و مروه 5. تقصیر (بدون طواف نساء) قائل هستند.[۴۷]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. ↑ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.
  2. ↑ فرهنگ فرق اسلامی، ص۸۴.
  3. ↑ غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، ص۱۵۲–۱۵۴؛ سبحانی، بحوث، ج۱، ص۲۹۳–۳۰۲.
  4. ↑ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۴–۴۷۵.
  5. ↑ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱۰، ص۴۷۵.
  6. ↑ تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.
  7. ↑ تاریخ فقه و فقها، ص۸۳.
  8. ↑ تاریخ فقه و فقها، ص۸۴.
  9. ↑ «اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳ق»، ص۴۴۵.
  10. ↑ «جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.
  11. ↑ وضوء النبی (ص)، ج‌۱، ص۴۰۷.
  12. ↑ «جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، ص۱۸۹.
  13. ↑ «اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳»، ص۴۴۶.
  14. ↑ الامام الشافعی، ص۱۷۸.
  15. ↑ «بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، برفی.
  16. ↑ فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، ص 149.
  17. ↑ درآمدی بر علم كلام، ص246.
  18. ↑ مجموعه آثار، ج3، ص85.
  19. ↑ فرق و مذاهب كلامی، ص201.
  20. ↑ ملل و نحل، ج 1، ص 115؛ فرق و مذاهب كلامی، ص287.
  21. ↑ درآمدی بر علم كلام، ص296.
  22. ↑ الفرق بين الفرق، ص202؛ فرق و مذاهب كلامی، ص 283.
  23. ↑ آئين وهابيت، ص29.
  24. ↑ تاريخ فقه و فقها، ص84.
  25. ↑ کنزالعمال، ج۵، ص۷۴.
  26. ↑ صحیح مسلم، ج۲، ص۶۶۹.
  27. ↑ رد المحتار، ج۲، ص۲۴۲.
  28. ↑ شعب الإیمان، ج۱۱، ص۴۶۹.
  29. ↑ ابن أبی شیبه، المصنف، ج۳، ص۵۷۶.
  30. ↑ المستدرک، ج۱، ص۵۳۰.
  31. ↑ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۲.
  32. ↑ موسوعه الألبانی، ج۲، ص۳۷۰.
  33. ↑ المستدرک، ج۱، ص۵۳۳.
  34. ↑ مناوی، ج ۳، ص۱۶۲.
  35. ↑ صحیح ابن حبان، ج۷، ص۴۴۴.
  36. ↑ سرخسی، ج۲۴، ص۱۰؛ شرنبلانی، ج۱، ص۲۲۹؛ رد المحتار، ج۲، ص۶۲۶؛ قاری، ج۴، ص۱۲۵۵؛ تهانوی، ج‏۲، ص۱۰۸۲.
  37. ↑ موطأ، ج۲، ص۴۸۵؛ المدخل، ج۱، ص۲۵۵.
  38. ↑ المهذب (فقه شافعی)، ج۱، ص۳۱۷؛ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۴۴۵؛ فتح‌­الباری، ج۳، ص۶۶؛ سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۴۸۴.
  39. ↑ مقدسى، ج ۲، ص۵۶۵-۵۷۰.
  40. ↑ تاریخ بغداد، ج ۱، ص۵۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج ۱۲، ص۲۴۱؛ المستدرک، ج ۳، ص۵۱۸؛ وفیات الأعیان، ج ۴، ص۱۶۵؛ سیر اعلام النبلاء، ج ۱، ص۱۱۴؛ ابن جوزی، مناقب، ج ۱، ص۶۰۷-۶۰۸؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۶، ص۱۰۰.
  41. ↑ درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۱۹۳.
  42. ↑ خلاف، ج۱، ص۴۱۱-۴۱۷؛ العروة الوثقی، ج۲، ص۵۴۲؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۲۴-۲۲۹؛ تحریرالوسیله، ج۱، ص۳۴۹-۳۶۲؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۵۷۱-۵۷۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۲۳-۳۲۶؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۲۲۹-۳۰۳.
  43. ↑ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۹۵-۳۹۹؛ الفقه علی المذاهب الاربعة، ج۱، ص۶۱۹-۶۲۶؛ خلاف، ج۱، ص۴۱۹-۴۲۳؛ شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۳۶-۲۴۰؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۲؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۱۶۱-۱۸۱.
  44. ↑ درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.
  45. ↑ درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، ص۲۴۵.
  46. ↑ بدائع الصنایع، ج۱۰؛ ص۶۴ و ۲۳؛ الهداية، ج۱۰، ص۲۸۸؛ الکافی فی فقه ابن حنبل، ج۱۱، ص۱۰۳۹؛ المقنع (فقه حنبلی)، ج۱۰ و ۱۱ ص۹۶۱-۹۶۲؛ المهذب (فقه شافعی)، ج۱۱، ص۸۴۸-۸۵۰؛ مختصر المزنی، ج۱۱، ص۸۲۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۷۲.
  47. ↑ مناسک حج، ص۳۱۵-۳۱۶؛ بدایة المجتهد، ج۱، ص۳۴۵-۳۴۶؛ الفقه علی المذهب الاربعة، ج۱، ص۵۸۹؛ الدروس، ص۴۰۰-۴۰۱؛ المبسوط، ج۱، ص۳۵۱؛ الفقه علی المذهب الخمسة، ج۱، ص۳۵۴.

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  • آئين وهابيت، جعفر سبجانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  • الاقتصاد فی الاعتقاد، محمد غزالی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۹ق.
  • الامام الشافعی، ابراهیم بن علی وزیر، واشنگتن، منشورات کتاب، ۲۰۰۰م.
  • الأم، أبوعبدالله محمد بن إدریس الشافعی، بیروت، دارالمعرفه،۱۹۹۰م.
  • «اندیشه‌های فقهی در سده‌های ۲و۳» در «مدخل اسلام»، احمد پاکتچی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • بدائع الصنایع (الفقه الحنفی)، علاءالدین بن مسعود کاشانی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.
  • بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، محمد بن احمد ابن رشد قرطبی، بیروت، دارالمعرفة، ج۱، ۱۴۰۳ق.
  • «بررسی علل همگرایی و ناهمگرایی دو مذهب شافعی و حنفی با شیعه امامیه»، محمد برفی، سایت روزنامه رسالت، شماره ۶۹۴۲، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۳۸۸ش، تاریخ بازدید: ۱۵مهر۱۳۹۸ش.
  • بحوث فی الملل و النحل، جعفر سبحانی، قم، مؤسسة الامام الصادق (ع)، ۱۴۲۷ق.
  • تاریخ بغداد، أبوبکر أحمد بن علی الخطیب البغدادی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ۲۰۰۲م.
  • تاريخ فقه و فقها، ابوالقاسم گرجی، انتشارات سمت، چاپ سوم، 1379ش.
  • تاریخ فقه و فقها، ابوالقاسم گرجی، تهران، سمت، ‌ ۱۳۹۲ش.
  • تحریرالوسله، سید روح‌الله موسوی خمینی، نجف، مطبعة الآداب، بی‌تا.
  • تذکرة الفقها، علامه حسن بن یوسف حلی، قم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چاپ اول، ج۷، ۱۴۲۲ق.
  • «جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت»، مسعود امامی، مجله فقه اهل‌بیت (ع)، شماره۴۶، تابستان ۱۳۸۵ش.
  • الخلاف، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، بی‌جا، مؤسسه نشر اسلامی، ج۱، ۱۴۰۷ق.
  • دائرة المعارف بزرگ اسلامی، اهل سنت و جماعت، ج۱۰، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۰ش.
  • درآمدی بر علم كلام، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات دار الفكر، چاپ اول، 1378ش.
  • درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، مصطفی جعفرپیشه‌فرد، تهران، نشر معاونت امور روحانیون بعثه مقام معظم رهبری، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
  • الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، محمد بن مکی عاملی (شهید اول)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۷ق.
  • رد المحتار على الدر المختار، محمد أمین الحنفی ابن عابدین، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۲ق.
  • سنن ابن ماجه، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بی‌جا، دارإحیاء الکتب العربیه، بی‌تا.
  • سیر اعلام النبلاء، شمس­‌الدین احمد بن محمد ذهبی، تحقیق شعیب الارنؤوط، بیروت، مؤسسه الرساله، بی‌­تا.
  • شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جعفر بن حسن محقق حلی، بیروت، دار الاضواء، ج۱، ۱۴۰۳ق.
  • شعب الإیمان، أحمد بن الحسین البیهقی، مکتبه الرشد للنشر والتوزیع بالریاض بالتعاون مع الدار السلفیه ببومبای بالهند، ۱۴۲۳ق.
  • صحیح ابن حبان بترتیب ابن بلبان، محمد بن حبان البستی، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۴ق.
  • العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، مکتبه علمیه اسلامی، ج۲، ۱۳۹۹ق.
  • فتح‌­الباری شرح صحیح البخاری، أحمد بن علی ابن حجر العسقلانی الشافعی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۳۷۹ق.
  • الفرق بين الفرق، بغدادی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  • فرق و مذاهب كلامی، علی ربانی گلپایگانی، انتشارات مركز جهاني، چاپ سوم، ۱۳۸۳ش.
  • فرق و مذاهب کلامی، علی ربانی گلپایگانی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامی، جعفر سبحانی، انتشارات توحيد، چاپ اول، 1371ش.
  • فرهنگ فرق اسلامی، محمدجواد مشکور، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۷۵ش.
  • الفقه علی المذاهب الاربعة، عبدالرحمن جزیری، بیروت، دارالفکر، ج۱، بی‌تا.
  • الفقه علی المذهب الخمسة، محمدجواد مغنیه، بیروت، بی‌نا، ج۱، ۱۴۰۷ق.
  • الکافی فی فقه ابن حنبل (فقه حنبلی)، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
  • کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، علی بن حسام‌الدین متقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ‌ ۱۴۳۱ق/ ۲۰۱۰م.
  • مجموعه آثار، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، چ دوم، 1372ش.
  • ملل و نحل، شهرستانی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  • وضوء النبی (ص)، شهرستانی، ۱۴۱۶ق، ج‌۱، ص۴۰۷.
  • صحیح مسلم، مسلم ابن الحجاج النیسابوری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • المبسوط فی فقه الامامیه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ج۱، ۱۴۰۸ق.
  • مختصر المزنی (فقه شافعی)، اسماعیل بن یحیی مصری مزنی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
  • المدخل، أبوعبدالله محمد بن محمد ابن الحاج، بی‌جا، دارالتراث، بی­‌تا.
  • المستدرک على الصحیحین، أبوعبدالله محمد بن عبدالله النیسابوری الحاکم، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
  • المصنف، أبوبکر عبدالرزاق ابن ابی شیبه، بیروت، المجلس العلمی، ۱۴۰۳ق.
  • المقنع (فقه حنبلی)، عبدالله بن احمد ابن قدامه، بیروت، چاپ اول، ج۱۰ و ۱۱، ۱۴۲۲ق.
  • مناسک حج با حواشی مرجع، سید روح‌الله موسوی خمینی، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش.
  • مناقب الإمام أحمد، جمال‌­الدین أبوالفرج الجوزی، بی‌جا، دار هجر، ۱۴۰۹ق.
  • المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک، جمال­‌الدین أبوالفرج الجوزی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
  • موسوعه الألبانی فی العقیده، أبوعبدالرحمن محمد ناصرالدین الألبانی، صنعاء، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیه وتحقیق التراث والترجمه، ۱۴۳۱ق.
  • موطأ، مالک ابن انس، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۶ق.
  • المهذب (فقه شافعی)، ابراهیم بن محمد شیرازی، بیروت، المصادر الفقهیه، چاپ اول، ج۱۱، ۱۴۲۲ق.
  • وفیات الأعیان، أبوالعباس شمس­الدین أحمد ابن خلکان، بیروت، دار صادر، بی­‌تا.
  • الهدایة (فقه حنفی)، علی ابن ابی‌بکر مرغیناتی، بیروت، بی‌نا، چاپ اول، ج۱۰، ۱۴۲۲ق.
برگرفته از «https://wikihaj.com/index.php?title=کاربر:Gholampour/صفحه_تمرین۱&oldid=68683»