Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png

اخبار مکه (مدائنی)

از ویکی حج
پرش به: ناوبری، جستجو
اخبار مکه (مدائنی)
پدید آورندگان
نویسنده ابوالحسن علی بن محمد مدائنی
محتوا
موضوع اخبار و وقایع مکه

اخبار مکه مدائنی از آثار کهن در تاریخ مکه، نوشته ابوالحسن علی بن محمد مدائنی (۱۳۵ـ۲۱۵ق.) این اثر از کتاب‌های قدیمی و گمشده تاریخ مکه است که درباره محتوا و جزئیات آگاهی‌های آن ‌گزارشی روشن در دست نیست. از کتاب اخبار مکه مدائنی، مانند بسیاری از آثار مکه نگاری سده‌های نخست، نسخه‌ای بر‌ جا نمانده؛ اما نام آن در کتابشناسی‌های قدیم و جدید آمده است. ابن ندیم در موضوع مکه دو کتاب به مدائنی نسبت می‌دهد: یکی با عنوان کتاب مکه و دیگری با نام بناء الکعبه. گزارش محمد بن خلف معروف به وَکیع (درگذشت در ۳۹۳ق.) از مدائنی چنین است که آگاهی‌های مربوط به قاضیان مکه را از اخبار مکه مدائنی آورده و افزوده که مدائنی جز اینان از دیگری یاد نکرده است.

درباره نویسنده[ویرایش]

علی بن محمد مدائنی معروف به شیخ الاخباریین[۱] در بصره زاده شد و رشد کرد و در مدائن سکنا گزید[۲] و سپس به بغداد رفت و تا پایان عمر در آن‌جا ماند. تاریخنگاران سال‌های ۲۲۴، ۲۲۵، ۲۳۱ و ۲۵۵ق. را برای هنگام وفات وی ثبت کرده‌اند.[۳]

او در بیشتر دانش‌های آن روزگار، چیره‌دست و صاحب اثر بود. برخی محققان آثار وی را در چند دسته موضوعی رده‌بندی کرده‌اند.[۴] از جمله وی درباره مکه و مدینه چند اثر تاریخی روایی نوشته است.[۵] نیز کتاب‌هایی درباره گروه‌های اعزامی نزد پیامبر(ص) و ازدواج‌ها، نامه‌ها، خطبه‌ها، اموال و کار‌گزاران ایشان نگاشته است.[۶] نزد برخی محققان، روایت‌های تاریخی به دو موضوع کلی تاریخ روزگار جاهلیت و تاریخ روزگار اسلامی قسمت می‌شده است و مدائنی داناترین فرد به تاریخ دوره اسلامی قلمداد شده است.[۷]

درباره کتاب[ویرایش]

نسخه شناسی[ویرایش]

از کتاب اخبار مکه مدائنی، مانند بسیاری از آثار مکه نگاری سده‌های نخست، نسخه‌ای بر‌ جا نمانده؛ اما نام آن در کتابشناسی‌های قدیم و جدید آمده است. ابن ندیم در موضوع مکه دو کتاب به مدائنی نسبت می‌دهد: یکی با عنوان کتاب مکه و دیگری با نام بناء الکعبه.[۸] بغدادی در دو جا نام کتاب را اخبار مکه ثبت کرده[۹] و منابع هم‌روزگار ما نیز همین عنوان را به کار برده‌اند.[۱۰]

ارزش علمی[ویرایش]

سخاوی با این‌که می‌خواسته کتاب‌های مکه را معرفی کند، از کتاب مدائنی نام نبرده است.[۱۱] در کتاب‌های دست اول تاریخ مکه مانند اخبار مکه ازرقی و اخبار مکه فاکهی نیز به اثر مدائنی تصریح، اشاره و استناد نشده است.

استفاده دیگران از این کتاب[ویرایش]

گویا مدائنی آگاهی‌هایی گسترده از تاریخ و رخدادهای مکه داشته و تاریخنگاران از آن بهره جسته‌اند و پس از او ازرقی (درگذشت در ۲۲۳ق.) پاره‌ای از آگاهی‌های کتابش را درباره مکه و رویدادهای تاریخی مکه، از مدائنی برگرفته است.[۱۲] اما وی به اخبار مکه مدائنی ارجاع نداده و اخبار را به طور کلی از مدائنی، به واسطه راویان، ‌گزارش کرده است. گزارش محمد بن خلف معروف به وَکیع (درگذشت در ۳۹۳ق.) از مدائنی چنین است که آگاهی‌های مربوط به قاضیان مکه را از اخبار مکه مدائنی آورده و افزوده که مدائنی جز اینان از دیگری یاد نکرده است.[۱۳]


پانویس[ویرایش]

  1. نک: شیخ الاخباریین، ابوالحسن مدائنی.
  2. تاریخ بغداد، ج۱۲، ص۵۵؛ الکامل، ج۶، ص۵۱۶.
  3. تاریخ بغداد، ج۱۲، ص۵۵؛ معجم الادباء، ج۱۴، ص۱۲۵؛ النجوم الزاهره، ج۲، ص۲۵۹.
  4. معجم الادباء، ج۱۴، ص۱۳۳-۱۳۹.
  5. الفهرست، ص۱۱۳-۱۱۴؛ الاعلام، ج۴، ص۳۲۳.
  6. الفهرست، ص۱۱۳-۱۱۴؛ حجاز در صدر اسلام، ص۴۴.
  7. تاریخ بغداد، ج۱۲، ص۵۵.
  8. الفهرست، ص۱۱۶-۱۱۷.
  9. ایضاح المکنون، ج۱، ص۴۶؛ هدیة العارفین، ج۱، ص۶۷۰.
  10. موسوعة مکة المکرمه، ج۲، ص۲۲۱.
  11. نک: الاعلان بالتوبیخ.
  12. حجاز در صدر اسلام، ص۴۴۰-۴۴۱.
  13. اخبار القضاة، ج۱، ص۲۶۷.

منابع[ویرایش]

Links.pngمنبع اصلی مقاله: دانشنامه حج و حرمین شریفین مدخل اخبار مكه مدائني.
  • اخبار القضاة: ابن خلف (درگذشت در ۳۰۶ق.)، بیروت، عالم الکتب
  • الاعلان بالتوبیخ: شمس الدین السخاوی (درگذشت در ۹۰۲ق.)، به کوشش فرانس روزنتال، بیروت، دار الکتب العلمیه
  • الاعلام: الزرکلی (درگذشت در ۱۳۹۶ق.)، بیروت، دار العلم للملایین، ۱۹۹۷م
  • ایضاح المکنون: اسماعیل پاشا البغدادی (درگذشت در ۱۳۳۹ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی
  • تاریخ بغداد: الخطیب البغدادی (درگذشت در ۴۶۳ق.)، به کوشش عبدالقادر، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق
  • حجاز در صدر اسلام: صالح احمد العلی، ترجمه: آیتی، مشعر، ۱۳۷۵ش
  • شیخ الاخباریین ابوالحسن المدائنی: فهد بدری محمد، نجف، مطبعة القضاء، ۱۹۷۵م
  • الفهرست: ابن الندیم (درگذشت در ۴۳۸ق.)، به کوشش تجدد
  • الکامل فی التاریخ: ابن اثیر علی بن محمد الجزری (درگذشت در ۶۳۰ق.)، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق
  • معجم الادباء: یاقوت الحموی (درگذشت در ۶۲۶ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی
  • موسوعة مکة المکرمة و المدینة المنوره: احمد زکی یمانی، مصر، مؤسسة الفرقان، ۱۴۲۹ق
  • النجوم الزاهره: ابن تغری بردی الاتابکی (درگذشت در ۸۷۴ق.)، مصر، وزارة الثقافة و الارشاد القومی
  • هدیة العارفین: اسماعیل پاشا (درگذشت در ۱۳۳۹ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.