Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png
Article-dot.png

ابتهاج الانسان و الزمن

از ویکی حج
پرش به ناوبری پرش به جستجو

اِبتهاجُ الاِنسانِ و الزَّمن، کتابی درباره مکه و مدینه، نوشته محمد بن محمد قطب‌ الدین نهروالی مکی حنفی (زنده در ۱۰۰۵ق). نام کامل کتاب «اِبتهاجُ الاِنسانِ و الزَّمن فی الاِحسانِ الواصلِ للحَرَمَین مِنَ الیمَنِ بمولانا الوزیر الباشا حسن» است. بیان فضیلت‌های حرمین شریفین، شرح خدمات وزیرْ حسن‌پاشا به مکه و مدینه واطلاعاتی تاریخی از وضع این دو شهر از جمله مطالب کتاب است. نویسنده کتاب از مورخان به‌نام تاریخ مکه و نویسنده کتاب الإعلام بأعلام بیت ‌الله الحرام است.

نویسنده[ویرایش | ویرایش مبدأ]

محمد بن محمد قطب‌ الدین نهروالی، از مورخان مشهور مکه و مؤلف الإعلام بأعلام بیت ‌الله الحرام در تاریخ محلی مکه است. تاریخ تولد و مرگ محمد بن قطب‌ الدین دانسته نیست. تنها از تاریخ پایان تألیف کتاب (۱۰۰۵ق) می‌توان دوره حیات او را حدس زد.[۱] قطب‌ الدین متولد نهروال هند بود. او برای فراگرفتن علوم دینی به حجاز و مصر سفر کرد و در مکه ساکن شد.[۲] زرکلی این کتاب را نوشته قطب‌ الدین دانسته است، نه فرزندش.[۳]

ساختار و محتوا[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مقایسه مکه و مدینه

بخش نخست کتاب از فضیلت‌های مکه، مدینه، مسجدالحرام، کعبه سخن گفته و مکه و مدینه را با هم مقایسه کرده است.

کتاب ابتهاج الانسان دو بخش، هفت فصل و یک مقدمه دارد. بخش نخست کتاب در چهار فصلْ بیشتر از فضیلت‌های مکه، مدینه، مسجدالحرام، کعبه و سنجش میان مکه و مدینه سخن می‌گوید. بخش دوم در سه فصل، شرح حال و اعمال حسن‌پاشا وزیر سلطان مراد بنی‌سلیم عثمانی و رفتن او به یمن و بازگشتش به مکه در سال ۹۹۸ق و خیرات و پیشکش‌های او به مسجدالحرام را آورده است.[۴]

نسخه‌ها[ویرایش | ویرایش مبدأ]

از این کتاب چند نسخه خطی در دست است: نسخه دار الکتب المصریه با شماره ۷۹، نسخه المکتبة العباسیه با شماره ۱۶۰ ب و نسخه کتابخانه لیدن با شماره ۹۳۷.[۵]

پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. نک معجم المؤلفین، ج۱۱، ص۱۵۳؛ هدیة العارفین، ج۲، ص۲۶۲.
  2. اعلام العلماء الاعلام، «مقدمه»؛ نشر الریاحین، ج۲، ص۵۵۶.
  3. الاعلام، ج۶، ص۶.
  4. خلاصة الاثر، ج۱، ص۳۶۰-۳۶۱.
  5. التاریخ و المورخون، ص۲۵۸.

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

Links.pngمنبع اصلی مقاله: دانشنامه حج و حرمین شریفین مدخل ابتهاج الانسان و الزمن.
  • الاعلام: الزرکلی (م.۱۳۹۶ق.)، بیروت،‌ دار العلم للملایین، ۱۹۹۷م.
  • اعلام العلماء الاعلام: عبدالکریم بن محب ‌الدین القطبی (م.۱۰۱۴ق.)، به کوشش احمد محمد و عبدالعزیز، ریاض،‌ دار الرفاعی، ۱۴۰۷ق.
  • التاریخ و المورخون بمکه: محمد الحبیب الهلیه، الفرقان، ۱۹۴۴م.
  • خلاصة الاثر فی اعیان القرن الحادی عشر: المحبی، بیروت،‌ دار صادر.
  • معجم المؤلفین: عمر کحّاله، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی ـ مکتبة المثنی.
  • نشر الریاحین: عاتق بن غیث البلادی،‌ دار مکه، ۱۴۱۵ق
  • هدیة العارفین: اسماعیل باشا (م.۱۳۳۹ق.)، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی.