مسجد عریض
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | عربستان * مدینه * شمال قلعه صِرار در شمال شرقی مسجدالنبی |
| کاربری | بنای تاریخی |
| جنبه دینی | |
| بزرگداشت نزد | مسلمانان |
| وابسته به دین/مذهب | اسلام |
| آیینها | اقامه نماز جماعت |
| تاریخ بنا | |
| زمان پایهگذاری | سده ششم قمری |
| رویدادها | تخریب خانههای اطراف مسجد در اواخر 1423قمری |
| بازسازیها | آخرین بازسازی سال 1420 قمری |
| وضعیت فعلی | |
| وضعیت بنا | تخریب شده |
| بخشهای بنا | محراب، مصلی و مناره |
مسجد عُرَیض در کشور عربستان و شهر مدینه در فاصله 3.749 متری شمال شرقی مسجدالنبی، در مجاورت مقبره منسوب به علی بن جعفر عریضی، قرار داشت. در کنار این مقبره، قبه، مسجد و مدرسهای وجود داشته که تاریخ دقیق تأسیس آنها مشخص نیست. برخی پژوهشگران با استناد به شواهد تاریخی و معماری، قدمت این مجموعه را به سده ششم قمری نسبت دادهاند. مسجد در دوره معاصر مرمت شد، اما در سال 1423ق همراه با بخشهایی از مجموعه تاریخی العُرَیض تخریب گردید.
سید علی عریضی، از فرزندان امام صادق(ع)، در سال ۱۳۵قمری در مدینه متولد شد و به سبب سکونت در منطقه عریض به این نام شهرت یافت. مسجد دارای دو محراب، یکی در شبستان مسقف و دیگری در حیاط بیرونی بود و قبههای آن از داخل و خارج سفیدکاری شده بودند.
مکان
مسجد عُرَیض در شمال شرقی مسجد النبی با فاصله 3.740 متر و در محدوده غربی خیابان ملک عبدالله با فاصله 213 متر و در غرب مقبره سید علی عریضی قرار دارد. مسجد در شمال قلعه تاریخی صِرار و داخل محدوده تاریخی العریض قرار گرفته.[۱]
تاریخچه بنا
در منابع مربوط به تاریخ و معماری مدینه، از وجود قبهای بر فراز مقبره علی بن جعفر عریضی و تأسیس مسجد و مدرسهای در مجاورت آن یاد شده است. بااینحال، درباره زمان دقیق شکلگیری این مجموعه و همزمانی ساخت اجزای آن اطلاعات قطعی در دست نیست. ازاینرو، انتساب قدمت تمام اجزای مجموعه به یک دوره تاریخی نیازمند شواهد مستقل است. برخی پژوهشگران با استناد به شواهد تاریخی و معماری، قدمت این مجموعه را به سده ششم قمری نسبت دادهاند.[۲]
مسجد در 1303قمری در کنار قبر و قبه توصیف شده، در 1420 مورد ترمیم قرار گرفته و در 1423هجری با مجموعه بناهای اطراف آن تخریب شده.[۳] پس از تخریب مجموعه تاریخی عریض، گزارشهایی درباره وضعیت مقبره علی بن جعفر عریضی منتشر شد. در برخی از این گزارشها ادعا شده است که پیکر مدفون در قبر سالم بوده و به بقیع انتقال یافته است.[۴]
سید علی عریضی
سید علی عریضی از فرزندان امام صادق(ع) است که در مدینه سال 135قمری/752میلادی متولد شده و به سبب زندگی در منطقه عُرَیض چنین معروف شده است.[۵] برای او فرزندان و شاگردانی ذکر شده است.[۶]
توصیف بنا
بر اساس منابع ارتفاع مناره مسجد بسیار بلند توصیف شده[۷] و قبه ها از داخل و خارج سفیدکاری شده[۸] و با سبک قدیمی یمنی ساخته شدهاند.[۹] مسجد دارای دو محراب یکی در مصلای مسقف و دیگری در حیات بیرونی بوده است.[۱۰]
تصاویر
-
مناره. تصویر مربوط به پس از ترمیم سال 1420قمری.
-
محراب داخل مصلی
-
محراب خارجی
-
قبه تخریب شده بر روی قبر علی عریضی
-
تصاویر داخلی محدوده تاریخی العریض
پانویس
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص291.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص288.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص289.
- ↑ بقیع در بستر تاریخ، ص299.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص286.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص287-288.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص299.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص293.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص298.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص295.
منابع
- معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، عبدالعزیز کعکی، مدینه، ناشر:مولف، ۲۰۱۱م.
- بقیع در بستر تاریخ، محمد امین پور امینی، تهران، مشعر، 1394ش.