مسجد عریض
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| مکان | عربستان * مدینه * شمال قلعه صِرار در شمال شرقی مسجدالنبی |
| کاربری | بنای تاریخی |
| جنبه دینی | |
| بزرگداشت نزد | مسلمانان |
| وابسته به دین/مذهب | اسلام |
| آیینها | اقامه نماز جماعت |
| تاریخ بنا | |
| زمان پایهگذاری | سده ششم قمری |
| رویدادها | تخریب خانههای اطراف مسجد در اواخر 1423قمری |
| بازسازیها | آخرین بازسازی سال 1420 قمری |
| وضعیت فعلی | |
| وضعیت بنا | تخریب شده |
| بخشهای بنا | محراب، مصلی و مناره |
مسجد عُرَیض در کشور عربستان و شهر مدینه در فاصله 3.749 متری شمال شرقی مسجدالنبی، در مجاورت مقبره منسوب به علی بن جعفر عریضی، قرار داشت. در کنار این مقبره، قبه، مسجد و مدرسهای وجود داشته که تاریخ دقیق تأسیس آنها مشخص نیست. برخی پژوهشگران با استناد به شواهد تاریخی و معماری، قدمت این مجموعه را به سده ششم قمری نسبت دادهاند. مسجد در دوره معاصر مرمت شد، اما در سال 1423ق همراه با بخشهایی از مجموعه تاریخی العُرَیض تخریب گردید..
سید علی عریضی، از فرزندان امام صادق(ع)، در سال ۱۳۵قمری در مدینه متولد شد و به سبب سکونت در منطقه عریض به این نام شهرت یافت. مسجد دارای دو محراب، یکی در شبستان مسقف و دیگری در حیاط بیرونی بود و قبههای آن از داخل و خارج سفیدکاری شده بودند.
مکان
مسجد عُرَیض در شمال شرقی مسجد النبی با فاصله 3.740 متر و در محدوده غربی خیابان ملک عبدالله با فاصله 213 متر و در غرب مقبره سید علی عریضی قرار دارد. مسجد در شمال قلعه تاریخی صِرار و داخل محدوده تاریخی العریض قرار گرفته است.[۱]
تاریخچه بنا
برخی منابع، از وجود بارگاهی بر مقبره علی بن جعفر عریضی[۲] و تأسیس مسجد و مدرسهای[۳] در مجاورت آن یاد شده است.[۴] بااینحال، درباره زمان دقیق شکلگیری این مجموعه و همزمانی ساخت اجزای آن اطلاعات قطعی در دست نیست. برخی پژوهشگران با استناد به شواهد تاریخی و معماری، قدمت این مجموعه را به سده ششم قمری نسبت دادهاند.[۵]
مسجد در 1303قمری در کنار قبر و قبه توصیف شده است. در 1420 مورد ترمیم قرار گرفته و در 1423هجری با مجموعه بناهای اطراف آن از جمله مدرسه و آرامگاه علی عریضی تخریب شد.[۶] پس از تخریب مجموعه تاریخی عریض، گزارشهایی درباره وضعیت مقبره علی بن جعفر عریضی منتشر شد. در برخی از این گزارشها ادعا شده است که پیکر مدفون در قبر سالم بوده و به بقیع انتقال یافته است.[۷]
سید علی عریضی
سید علی عریضی از فرزندان امام صادق(ع) است که در مدینه سال 135قمری/752میلادی متولد شده و به سبب زندگی در منطقه عُرَیض چنین معروف شده است.[۸] او به عنوان یک دانشمند بزرگ توصیف شده[۹] و از سوی برادر بزرگترش امام موسی کاظم(ع) تربیت شد.[۱۰] برای او فرزندان و شاگردانی ذکر شده است.[۱۱]
توصیف بنا
بر اساس منابع ارتفاع مناره مسجد بسیار بلند توصیف شده[۱۲] و قبه ها از داخل و خارج سفیدکاری شده[۱۳] و با سبک قدیمی یمنی ساخته شدهاند.[۱۴] مسجد دارای دو محراب یکی در مصلای مسقف و دیگری در حیات بیرونی بوده است.[۱۵]
تصاویر
-
مناره. تصویر مربوط به پس از ترمیم سال 1420قمری.
-
محراب داخل مصلی
-
محراب خارجی
-
قبه تخریب شده بر روی قبر علی عریضی
-
تصاویر داخلی محدوده تاریخی العریض
پانویس
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص291.
- ↑ مستدرک الوسائل، ج6، ص188؛ معجم البلدان، ج3، ص184.
- ↑ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص150 و 153.
- ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، ص186.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص288.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص289.؛ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص153
- ↑ بقیع در بستر تاریخ، ص299.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص286.
- ↑ عمدة الطالب فی انساب آل ابی طالب، ص214.
- ↑ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص43.
- ↑ علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، ص59-86؛ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص287-288.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص299.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص293.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص298.
- ↑ معالم المدینة المنوره بین العماره و التاریخ، ج2، ص295.
منابع
- معالم المدینه المنوره بین العماره و التاریخ، عبدالعزیز کعکی، مدینه، ناشر:مولف، ۲۰۱۱م.
- بقیع در بستر تاریخ، محمد امین پور امینی، تهران، مشعر، 1394ش.
- علی عریضی فرزند امام صادق(ع)، علوی بن حامد محمد، ترجمه حسین طاها نیا، تحقیق محمد مهدی بحرالعلوم، قم، پژوهشکده حج و زیارت.
- مستدرک الوسائل : حسین بن محمدتقی نوری، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008م.
- معجم البلدان: یاقوت الحموی (م.۶۲۶ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۹ق.
- عمدة الطالب فی أنساب آل ابیطالب، ابن عنبه احمد بن علی، بیروت،دار مکتبة الحیاة، بیتا.