اسرار تلبیه

اسرار تَلبیه مجموعه‌ای از اهداف باطنی و حکمت‌های عمل تلبیه در حج و عمره است. تلبیه در لغت به معنای اجابت مثبت و در اصطلاح فقهی، گفتن جملات خاص هنگام احرام حج و عمره است. پیامبر اسلام(ص) در موقعیتهای گوناگون آن را بسیار تکرار می‌کرد.

از نگاه روایات معصومین(ع)، تلبیه شعار حج است و بلند کردن صدا در آن سفارش شده. معنای باطنی «لبیک» بیانگر تردّد میان خوف و رجا است؛ حاجی نمی‌داند پاسخش پذیرفته می‌شود یا رد می‌شود. این ذکر، تنها ذکر واجب حج دانسته شده و با کمترین لفظ، بیشترین معنا را دارد. بر اساس روایات، اگر حج با مال حلال نباشد، پاسخ «لا سعدیک» (سعادتی برای تو نیست)، به حاجی داده می‌شود. همچنین تلبیه حرکت هماهنگ توحیدی با نظام هستی را نشان می‌دهد؛ همه موجودات در هنگام لبیک گفتن، حاجی را همراهی می‌کنند. از حکمت‌های تلبیه: پاسخ به ندای خداوند و تصمیم بر اطاعت و ترک گناه است. لبیک گفتن را همراهی با ندای لبیک حضرت ابراهیم(ع) و پاسخ حضرت موسی(ع) دانسته‌اند.

تلبیه

نوشتار اصلی: تلبیه

تلبیه به معنای اجابت و پاسخ مثبت است. در اصطلاح فقیهان، گفتن جملات خاص هنگام احرام حج و عمره را تلبیه می‌گویند. پیامبر اسلام(ص) کلمات تلبیه را بسیار تکرار می‌کرد و در موقعیت‌های مختلف چون سوار شدن، بلندی رفتن، سرازیری، پایان شب و پس از هر نماز تلبیه می‌گفت.

بنابر روایتی از حضرت محمد(ص)، متن تلبیه چنین است:

﴿

لَبَّیکَ الّلهُمَّ لَبَّیکَ، لَبَّیکَ لا شَریکَ لَکَ لَبَّیکَ، اِنَّ الحَمدَ وَالنِّعمَةَ لَکَ وَالمُلکَ، لا شَریکَ لَکَ لَبَّیکَ.

خداوندا رو به سوی تو آورده‌ام و دعوت و ندای تو را اجابت می‌کنم، اجابت کردنی پس از اجابت کردن، شریک و یاوری نداری، رو به سوی تو آورده و مُقیم آستان بندگی تو می‌شوم، همه سپاس و ستایش‌هایم مخصوص تو است، همه نعمتها و پادشاهی عالَم از آنِ توست، هیچ شریکی نداری، دعوتت را لبیک گویم.

﴾

اسرار تلبیه

شعار حج

روایت‌های متعددی از معصومین(ع)، تلبیه را شعار حج دانسته و بلند کردن صدا در بیان این شعار را توصیه کرده‌اند.

مردد بودن بین ترس و امید

تردد بین خوف و رجا را زمینه کمال انسان دانسته‌اند و معنای عمل تلبیه و ذکر لبیک را چنان توصیف کرده‌اند که حاجی دائما در تردید است که جواب مثبتی که به دعوت خدا (با کلمه لبیک) می‌دهد، مورد پذیرش خداوند قرار می‌گیرد یا رد می‌شود. برخی روایت‌ها، راز رنگ پریدگی از رخسار امام سجاد(ع) و امام صادق(ع) به هنگام تلبیه را همین احتمال پذیرفته نشدن لبیک بیان کرده‌اند.

تنها ذکر واجب حج

برخی پژوهشگران با توجه به این نکته که گفتن «لبیک» تنها ذکر واجب حج است، حج را انجام بیشترین اعمال همراه با کمترین و کوتاه‌ترین الفاظ دانسته‌اند. بر اساس روایات این ذکر موجب بخشش گناهان و پذیرش توبه به سوی پروردگار می‌شود.

رسیدن به مقام اجابت و سعادت

بنابر روایتی از امام صادق(ع) حاجی به علت مال غیر حلالی که با آن به حج آمده، پاسخ منفی «لبیک و سعادتی برای تو نیست» را دریافت می‌کنند. بر این اساس، تلبیه را نه فقط یک لفظ، بلکه برای شخصی که پاسخ مثبت دریافت می‌کند، رسیدن به مقام اجابت و سعادت دانسته‌اند.

حرکت هماهنگ توحیدی با نظام هستی

تلبیه را نمایشی از حرکت توحیدی جهان به سوی خداوند دانسته‌اند. بر اساس روایات هنگام لبیک گفتنِ حج گزار، تمام آنچه در اطراف او است. در این آهنگ با او همراهی می‌کنند.

حکمت‌های تلبیه

در منابع شیعی، معنا و نتیجه‌هایی برای تلبیه بیان شده که برخی از آنها عبارت است از:

1. پاسخ بندگان به ندای خداوند و رهایی احرام‌گزاران از آتش.
2. پاسخ بندگان به ندای حضرت ابراهیم(ع) که به فرمان خداوند، مردم را به حج فرا خواند.
3. پاسخ حضرت موسی(ع) به ندای خداوند.
4. تصمیم به سخن گفتن برای خدا و در راه اطاعت او و خودداری از هر‌گونه گناه.

مقاله‌های مرتبط

• تلبیه
• اسرار حج

منابع

• العین: خلیل (درگذشت 175ق.)، به کوشش المخزومی و السامرائی، دار الهجره، 1409ق.
• معجم مقاییس اللغه: ابن فارس (درگذشت 395ق.)، به کوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، 1404ق.
• الصحاح: الجوهری (درگذشت 393ق.)، به کوشش العطار، بیروت، دار العلم للملایین، 1407ق.
• مستطرفات السرائر: ابن ادریس (درگذشت 598ق.)، قم، النشر الاسلامی، 1411ق.
• العدة شرح العمده: عبدالرحمن بن ابراهیم المقدسی (درگذشت 624ق.)، به کوشش صلاح بن محمد، دار الکتب العلمیه، 1426ق.
• غایة المرام فی شرح نکت الارشاد: الشهید الاول (درگذشت 786ق.)، قم، مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامیه، 1414ق.
• الکافی: الکلینی (م. 329ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1375ش؛
• من لا یحضره الفقیه: شیخ صدوق (م. 381 ق.)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، 1404ق؛
• وسائل الشیعه: الحر العاملی (م. 1104ق.)، به کوشش ربانی شیرازی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
• الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: محمد محمدی ری شهری، به کوشش عبد الهادی مسعودی، قم، دار الحدیث، 1384ش / 1426 ق .
• علل الشرائع: الصدوق (درگذشت 381ق.)، به کوشش بحر العلوم، نجف، المکتبة الحیدریه، 1385ق.
• بحار الانوار: المجلسی (م. 1110ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق؛
• قرب الاسناد: الحمیری (درگذشت قرن3ق.)، قم، آل البیت:، 1413ق.
• درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
• مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل: حسین بن محمدتقی نوری، بیروت، موسسه آل البیت (علیهم السلام) لاحیاء التراث، 1408ق / 1366 ش / 1987 م .