اسرار وقوف در عرفات

اسرار وقوف در عرفات، حقایق و حکمت‌های پنهانِ توقف حج‌گزاران در سرزمین عرفات است. در منابع دینی، این عمل را فراتر از یک مناسک ظاهرى، به عنوان «حقیقت حج» و «حج اکبر» معرفى کرده‌اند. روایت شده که خداوند در عصر روز عرفه در مقابل فرشتگان به بندگان ساکن در عرفات افتخار مى‌کند.

عرفات همان جایی است که بنابر روایات، توبه آدم(ع) پذیرفته شد و از این رو مکانی برای بخشش گناهان است. گفته شده که وقوف در بیرون دروازه حرم، انسان را براى ورود به حریم امن الهى آماده مى‌سازد. همچنین صحرای عرفات را یادآور صحنه قیامت به واسطه ازدحام حاجیان دانسته‌اند.

وقوف در عرفات

نوشتار اصلی: وقوف در عرفات

وقوف در عرفات دومین عملِ واجبِ حج است که طی آن حج‌گزار بر اساس فقه شیعه، در روز عرفه، از ظهر تا غروب شرعی در عرفات می‌ماند. این وقوف به مقداری که ماندن در آنجا (اگر چه به‌مدت کوتاه) صدق کند، از ارکان حج نیز شمرده شده است. در دوره قبل از اسلام نیز پیشینه‌هایی برای وقوف در عرفات گزارش شده است. پیروان دین‌هایی که حج را واجب می‌دانستند، در همه دوره‌ها، به هنگام حج، در عرفات وقوف می‌کردند. در دوره جاهلی نیز، گروهی از جُرْهُمیان به پیروی از حضرت ابراهیم(ع) در عرفات وقوف می‌کردند.برخی قبیله‌های قریش و ساکنان مکه، از وقوف در عرفات خودداری می‌کردند.

روزه، توبه، خواندن دعاهایی مانند دعای عرفه امام حسین (ع) و دعای عرفه امام سجاد (ع) از اعمال و آداب مستحبی وقوف در عرفات است. از آداب حضور در عرفات، «خواندن نماز ظهر و عصر در اول وقت، با يك اذان و دو اقامه» و «لزوم طهارت و پاکی ظاهری و باطنی» است.

اهمیت وقوف در عرفات

وقوف در عرفات در روایات، «حقیقت حج» و «حج اکبر» معرفی شده است. در اهمیت وقوف در عرفات از پیامبر نقل شده که «حج، همان عرفات است» همچنین از پیامبر(ص) حکایت شده است که خداوند در عصر عرفه به خاطر اهل عرفه به فرشتگان خود مباهات می‌کند و می‌فرماید به بندگانم بنگرید که ژولیده و غبار آلود به سوی من آمده‌اند.

فلسفه وقوف در عرفات

بخشش گناهان

یکی از اسرار اجتماع در این سرزمین آن است که حضور عموم مردم، حتی گنهکاران، در کنار اولیای الهی سبب می‌شود تا به برکت وجود آنان، همگان مشمول رحمت الهی گردند و دعای همگان قبول شود. بنا بر روایات، وقوف عرفات زمان و مکانی ویژه برای بخشش گناهان است و همان زمان و مکانی است که توبه حضرت آدم(ع) پذیرفته شد. بنابر بر برخی روایات شیطان در عرفه تلاش بیشتری جهت گمراهی انسان دارد؛ لذا در عرفه پناه بردن به خدا، توصیه شده است. همچنین برخی روایات بارش رحمت الهی را عامل ناامیدی شیطان در عرفه می‌‌دانند.

آمادگی برای ورود به حرم

در حدیثی از امام علی(ع)، علت واجب شدن وقوف عرفات (که خارج از حرم مکی است) چنین بیان شده که این توقف باعث ایجاد آمادگی برای حاجی می‌شود یعنی زائر کعبه بیرون محدوده حرم، آنقدر دربرابر عظمت خداوند تضرّع می‌کند تا لایق ورود به حرم شود.

یادآوری قیامت

برخی سِر ازدحام همه حاجیان در عرفات را یادآوری قیامت دانسته و معتقدند زائر خانه خدا باید از سرهای برهنه و بدن‌های کفن‌پوش، به یاد مواقف حشر و آخرت بیافتد. همچنین کوتاهی زمان عرفه را یادآور زمان کوتاه دنیا برای بهره مندی از فرصت جمع آوری توشه آخرت دانسته‌اند.

مقابله با شیطان

براساس برخی توصیه‌ها در عرفات مواظبت بیشتری نسبت به وسوسه‌های شیطان لازم است؛ سر این توصیه چنین بیان شده که عرفات از بهترین مکان‌های توجه به خدا و آمرزش است و به تصریح برخی روایات، شیطان در عرفه تلاش بیشتری جهت گمراهی انسان دارد؛ لذا در عرفه پناه بردند به خدا، توصیه شده است. علت ناامیدی شیطان در عرفه را ریزش رحمت سرشار الهی بر سر حاضران دانسته‌اند.

مقاله‌های مرتبط

• عرفات
• اسرار حج

منابع

• اخبار مکه وما جاء فیها من الآثار، ازرقی، محمدبن عبدالله، 1403ق/1983م، تحقیق: رُشدی الصالح ملحس، مکه المکرمة، مطابع دار الثقافة، چاپ چهارم.
• مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید، خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌، تهیه و تنظیم: منصور مظاهری، تهران، نشر مشعر، 1397ه.ش.
• وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.
• المراقبات (اعمال السنة)، میرزا جواد ملکی تبریزی، ترجمهٔ میرزا حکیم خسروانی، تهران: بی‌تا، انتشارات فقیه.
• حج در اندیشه اسلامی ، علی قاضی‌عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
• درسنامه مناسک حج، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۶۴
• تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق): احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
• الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش
• درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
• الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
• جرعه‌ای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
• المحجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، مولی محسن فیض کاشانی، بیروت ، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۳ق .
• مصباح الشریعة ومفتاح الحقیقه، منسوب به امام ششم حضرت صادق علیه السلام ، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفهٔ ایران، ۱۳۶۰.
• مستدرک الوسائل، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
• سنن الترمذی ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
• بحار الانوار : المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
• پرتوی از اسرار حج : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
• حج و عمره در قرآن و حدیث، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
• الوافی : محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، اصفهان ، مکتبة الإمام أميرالمؤمنين علي (عليه السلام) العامة، 1365ش / 1406 ق .
• من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن علی، 1413ق، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم.
• دعائم الاسلام: النعمان المغربی (م. 363ق.)، به کوشش فیضی، قاهره، دار المعارف، 1383ق؛
• السنن الکبری: البیهقی (م.۴۵۸ق.)، بیروت، دار الفکر .
• علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
• تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
• کشف الاسرار: میبدی (م. 520ق.)، به کوشش حکمت، تهران، امیرکبیر، 1361ش.
• در بارگاه نور: حسین انصاریان، تهران، مشعر، 1382 ش .