قصد قربت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
== معنا == | |||
قصد قربت | |||
== معنا و اهمیت == | |||
قصد قربت را به معنای انجام یک عمل با [[نیت]] نزدیک شدن به خدا و اطاعت فرموده خداوند دانستهاند.<ref>[https://wikihaj.com/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87%3A%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9_%D8%AD%D8%AC_%DA%86%D8%A7%D9%BE_%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B7.pdf&page=158 مناسک حج پژوهشکده حج و زیارت]، ص158 - 162.</ref> | |||
=== تفاوت با اخلاص === | === تفاوت با اخلاص === | ||
اخلاص در عمل است اما قصد قربت مربوط به حوزه نیت و انگیزه | قصد قربت ناظر به جهت الهیِ نیت است<ref>فیض کاشانی، الحقایق، ص۴۱۶.</ref> در حالی که [[اخلاص]] ناظر به خالص بودن عمل از غیر خداست.<ref>مصباحالشریعه، ص36؛ کتاب المزار شیخ مفید، ص19.</ref> مثلاً اگر کسی [[نماز]] بخواند تا به خدا تقرب پیدا کند، قصد قربت دارد. اما اگر در همان حال، نماز را بهگونهای انجام دهد که دیگران او را فردی متعبد بدانند، قصد او با انگیزه غیرالهی آمیخته شده و اخلاص او خدشهدار میشود.<ref name=":1">مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، [[پژوهشکده حج و زیارت]]، ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.</ref> | ||
احکام اخلاص ناظر به هنگام انجام عمل و بعد از عمل است<ref name=":1" /> اما قصد قربت مربوط به حوزه نیت و انگیزه مکلف از شروع تا پایان عمل است و از این جهت، مقدم بر اخلاص است.<ref>الحدائق الناضرة، ج2، ص185؛ جواهر الکلام، ج2، ص105.</ref> رعایت اخلاص موجب قبولی و افزایش ارزش هر عمل عبادی میشود<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی و نجاح الساعی ، ص 232؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج1، ص127.</ref><ref>فاطر: ۱۰؛ قصص: ۸۸.</ref> ولی رعایت قصد قربت در نیت، بنابر مشهور موجب جلوگیری از بطلان عمل عبادی است.<ref>شرائع الاسلام، ج1، ص15 ؛ مسالک الافهام، ج1، ص34. </ref> | |||
=== اهمیت === | === اهمیت === | ||
آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾}}<ref>بقره: ۱۹۶.</ref> بیانگر آن است که همه اعمال حج و عمره باید با قصد قربت باشد. همچنین آیه «ولله على الناس حج البیت من استطاع إلیه سبیلاً» بر این معنا دلالت دارد.<ref>آل عمران: ۹۷.</ref> قصد قربت و اخلاص نیز از شروط قبولی حج دانسته شده است.<ref>تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.</ref> | آیه {{قلم رنگ|سبز|﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾}}<ref>بقره: ۱۹۶.</ref> بیانگر آن است که همه اعمال [[حج]] و [[عمره]] باید با قصد قربت باشد. همچنین آیه «ولله على الناس حج البیت من استطاع إلیه سبیلاً» بر این معنا دلالت دارد.<ref>آل عمران: ۹۷.</ref> قصد قربت و اخلاص نیز از شروط [[حج مقبول|قبولی]] و صحت حج دانسته شده است.<ref>تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.</ref> | ||
== قصد ریا در نیت == | == قصد ریا در نیت == | ||
نسخهٔ ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۲۶
معنا و اهمیت
قصد قربت را به معنای انجام یک عمل با نیت نزدیک شدن به خدا و اطاعت فرموده خداوند دانستهاند.[۱]
تفاوت با اخلاص
قصد قربت ناظر به جهت الهیِ نیت است[۲] در حالی که اخلاص ناظر به خالص بودن عمل از غیر خداست.[۳] مثلاً اگر کسی نماز بخواند تا به خدا تقرب پیدا کند، قصد قربت دارد. اما اگر در همان حال، نماز را بهگونهای انجام دهد که دیگران او را فردی متعبد بدانند، قصد او با انگیزه غیرالهی آمیخته شده و اخلاص او خدشهدار میشود.[۴]
احکام اخلاص ناظر به هنگام انجام عمل و بعد از عمل است[۴] اما قصد قربت مربوط به حوزه نیت و انگیزه مکلف از شروع تا پایان عمل است و از این جهت، مقدم بر اخلاص است.[۵] رعایت اخلاص موجب قبولی و افزایش ارزش هر عمل عبادی میشود[۶][۷] ولی رعایت قصد قربت در نیت، بنابر مشهور موجب جلوگیری از بطلان عمل عبادی است.[۸]
اهمیت
آیه ﴿وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ﴾[۹] بیانگر آن است که همه اعمال حج و عمره باید با قصد قربت باشد. همچنین آیه «ولله على الناس حج البیت من استطاع إلیه سبیلاً» بر این معنا دلالت دارد.[۱۰] قصد قربت و اخلاص نیز از شروط قبولی و صحت حج دانسته شده است.[۱۱]
قصد ریا در نیت
ریا از موانع اخلاص و در مقابل آن است و به انجام عمل با انگیزه خودنمایی در برابر مردم گفته میشود.[۱۲] قرآن کریم از ریا نهی کرده و آن را موجب بیاثر شدن عمل دانسته است.[۱۳] «سُمعه» نیز به معنای مطرح کردن عمل نزد دیگران و رساندن آن به گوش مردم با هدف جلب توجه آنان است. در عبادات، اگر ریا یا سمعه در هنگام انجام عمل و در نیت عبادت دخالت داشته باشد، با قصد قربت ناسازگار است و میتواند موجب بطلان عمل شود[۱۴]
قصد قربت در حج
رعایت قصد قربت در طول سفر حج توصیه شده و گفتهاند حاجی باید در تمام مراحل حج، از آغاز سفر تا بازگشت، نیت خود را بر قرب الهی و انجام تکلیف شرعی استوار کند و از آمیختن این سفر عبادی با انگیزههایی مانند تفریح، سیاحت و جهانگردی پرهیز کند.[۱۵] چراکه تنها در صورت ارائه خالصانه عمل، پذیرفته شده و پاداش داده میشود.[۱۶] در قرآن، ضمن گزارش دعای ابراهیم و اسماعیل(ع) پس از بنای کعبه، از درخواست آنان برای پذیرش عملشان با تعبیر «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنّا» یاد شده است[۱۷]؛ تعبیری که در کنار درخواست پذیرش، بیانگر تواضع آنان و ناچیز شمردن عمل خود در مقام بندگی دانسته شده است.[۱۸]
امام صادق(ع) بر پاکی نیت و زدودن دل از هر چیز غیر الهی در هنگام نیت حج تأکید کرده است.[۱۹]
مرحوم فیض در محجة البیضاء میفرماید: حقیقت اخلاص آن است که نیت انسان از هرگونه شرک خفی و جلی پاک باشد. همانگونه که شیر خالص نه رگههای خون در آن است و نه اثری از آلودگی درون شکم، نیت و عمل خالص نیز باید هیچ انگیزهای جز انگیزه اله بر آن حاکم نباشد. اخلاص در عمل، مربوط به حوزه نیت و انگیزه انجام دادن عمل است و از این جهت مقدم بر عمل است. ارزش هر عمل عبادی به میزان رعایت اخلاص در آن است.
نیتِ صحیح و مقبول، یعنی اخلاص، دشواری فراوانی دارد و هرگز دشواریِ کار به اندازه دشواری نیّت آن نیست.[۲۰] مرحوم فیض در محجة البیضاء می فرماید:
حقیقت اخلاص آن است که نیت انسان از هرگونه شرک خفی و جلی پاک باشد؛ چنانچه، قرآن می فرماید: (وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ.…).[۲۱] شیر خالص آن است که نه رگه های خون در آن باشد و نه اثری از آلودگی درون شکم؛ صاف و پاک و بدون غل و غش باشد. نیت و عمل خالص نیز همین گونه است؛ باید هیچ انگیزه ای جز انگیزه اله بر آن حاکم نشود.[۲۲]
فتاوای اخلاص در حج
در طواف، مانند دیگر عبادات حج و عمره، اخلاص و انجام عمل برای خداوند لازم است. بر اساس فتاوای فقها، انگیزه انجام عبادت میتواند محبت و اطاعت خداوند، ترس از کیفر الهی یا امید به پاداش و نعمتهای اخروی باشد؛ در همه این موارد، معیار آن است که عمل در چارچوب عبادت و برای خداوند انجام شود.[۲۳]
ریا در اعمال عبادی حج و عمره، به معنای انجام عمل برای نشان دادن آن به دیگران و جلب توجه آنان، با اخلاص ناسازگار است و موجب بطلان عمل میشود. همچنین اگر رضایت شخص یا هدفی غیرالهی در نیت عبادت، بهگونهای با قصد الهی آمیخته شود که عمل دیگر خالص برای خداوند نباشد، عمل صحیح نخواهد بود.[۲۳]
در زیارت
همچنین در برخی روایات، پاداش زیارت رسول خدا۹ یا امیرالمؤمنین۷ یا امام حسن۷ و امام حسین۷ با قصد قربت، بهشت دانسته شده است.[۲۴]اهل سنت یکی از آداب زیارت رسول خدا۹ را اخلاص در نیت و تقرب به پروردگار بیان کرده و اخلاص در زیارت مسجدالنبی را مستحب دانسته اند.[۲۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ مناسک حج پژوهشکده حج و زیارت، ص158 - 162.
- ↑ فیض کاشانی، الحقایق، ص۴۱۶.
- ↑ مصباحالشریعه، ص36؛ کتاب المزار شیخ مفید، ص19.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، پژوهشکده حج و زیارت، ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.
- ↑ الحدائق الناضرة، ج2، ص185؛ جواهر الکلام، ج2، ص105.
- ↑ ابن فهد حلی، عدة الداعی و نجاح الساعی ، ص 232؛ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج1، ص127.
- ↑ فاطر: ۱۰؛ قصص: ۸۸.
- ↑ شرائع الاسلام، ج1، ص15 ؛ مسالک الافهام، ج1، ص34.
- ↑ بقره: ۱۹۶.
- ↑ آل عمران: ۹۷.
- ↑ تهذیب، ج ۵، ص ۴۶۳ ؛ ثواب الاعمال، ص ۱۰۸ و ۱۱۶.
- ↑ مکه و مدینه در آینه آیات قرآن، ص368.
- ↑ بقره: ۲۶۴.
- ↑ مکه و مدینه در آینه آیات قرآن، ص368.
- ↑ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۱، ص۱۲۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ج۱، ص۳۸۹.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ج۲، ص۱۶۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ج۱، ص۲۸۳.
- ↑ مصباح الشریعه، ص163؛ مستدرک الوسائل، ج10، ص172.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ج۱، ص۵۰۴.
- ↑ مؤمنون: ۲۱.
- ↑ فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ج۸ ، ص۱۲۸.
- ↑ ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی(ره) و مراجع معظم تقلید، پژوهشکده حج و زیارت، ۱۳۹۷ش، صفحه ۲۶۱ تا ۳۰۸.
- ↑ مفید، کتاب المزار، ص۱۹.
- ↑ سمهودی، وفاء الوفا، ج۴، ص۵۲۹.
منابع
- ادعیه و آداب حرمین شریفین در عمره مفرده با ترجمه فارسی، مرکز تحقیقات حج، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۷ش.
- ادعیه و زیارات مدینه منوره و مکه مکرمه (ویژه تمتع) ، مرکز تحقیقات حج، تهران، نشر مشعر، ۱۳۹۱ش.
- بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، مؤسسة الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- کتاب:مکه و مدینه در آیات قرآن/مباحث اخلاقی در آیات حج
- میقات حج (فصلنامه): تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت؛
- تفسیر بیضاوی (انوار التنزیل): البیضاوی (م. 685ق.)، به کوشش مرعشلی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
- مخزن العرفان: سیده نصرت امین (م. 1362ش.)، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
- تفسیر قشیری (لطائف الاشارات): النیشابوری القشیری (م. 465ق.)، به کوشش بسیونی، مصر، الهیئة المصریة العامة.
- بیان السعاده: الجنابذی (م. 1327ق.)، تهران، 1344ش.
- لغتنامه: دهخدا (م. 1334ش.) و دیگران، مؤسسه لغتنامه و دانشگاه تهران، 1373ش.
- «شاهان صفوی و زیارت»، ایزدی، حسین، شیعهشناسی، شماره ۳۹، پاییز ۱۳۹۱ش.
- عالم آرای عبّاسی، ترکمان، اسکندر بیک، تصحیح محمّداسماعیل رضوانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۷۸ش.
- قصص الخاقانی، شاملو، ولی قلی بن داود قلی، صحیح و پاورقی سیدحسن سادات ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- قلائد الدرر فی مناسک من حج و اعتمر، كاشف الغطاء، احمد، مؤسسة كاشف الغطاء، نجف اشرف، 1367ق.
- راهنمای حرمین شریفین، غفاری، ابراهیم، انتشارات اسوه، ۱۳۷۰ش.
- مصباح الشریعه، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) (-۱۴۸ق)، بیروت، الاعلمی۱۴۰۰ق.
- مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، حسین نوری الطبرسی (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق)، قم، انتشارات موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
- تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
- لولو و مرجان، حسین نوری طبرسی، تحقیق حسین استاد ولی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۹ش.
- البیان، محمدبن مکی، شهیداول، چاپ محمد حسون، قم، ۱۴۱۲ق.
- آثار اسلامی مکه و مدینه، جعفریان، رسول، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۶ش
- المزار الکبیر، شیخ مفید، مکتبة العلامه المجلسی، قم، ۱۴۳۴ق.
- بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر، مؤسسة الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
- تاریخ حرم ائمه بقیع و آثار دیگر در مدینه منوره، نجمی، محمدصادق، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۶ش.
- تحفة الزائر، مجلسی، محمدباقر، مؤسسه امام هادی، قم، ۱۳۸۶ش.
- مفتاح الجنات في الأدعیة و الأعمال و الصلوات و الزیارات، امین، سید محسن، مؤسسه اعلمی، بیروت، بیتا.
- ميزان الحكمه محمدی ریشهری.