فضایل مسجدالحرام
 | |
| اطلاعات اوليه | |
|---|---|
| کاربری | قبله مسلمانان، عبادت و انجام برخی اعمال حج و عمره |
| معماری | |
| بازسازی | دوره عباسیان، دوره آل سعود |
فضایل مسجدالحرام مجموعهای از ویژگیها و فضیلتهای دینی مسجدالحرام است که در قرآن و روایات به آنها اشاره شده است. مسجدالحرام در شهر مکه قرار دارد و کعبه، قبله مسلمانان، در آن واقع شده است. طواف از اعمال حج و عمره است که در این مسجد و پیرامون کعبه انجام میشود. حجرالاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم نیز از مکانها و آثار مهم مرتبط با مسجدالحراماند. از فضائل مسجدالحرام میتوان به جایگاه ویژه آن در میان مساجد، قرار گرفتن کعبه در آن، ارتباط آن با مناسک حج و عمره و برخورداری از حرمت و امنیت ویژه اشاره کرد. در قرآن نیز احکام و محدودیتهایی درباره حضور مشرکان در مسجدالحرام و آبادانی آن بیان شده است.
جایگاه ویژه و حرمت مسجدالحرام
مسجدالحرام به سبب قرار گرفتن کعبه در آن، جایگاه ویژهای در میان اماکن اسلامی دارد. کعبه قبله مسلمانان است و طواف به دور آن در مسجدالحرام انجام میشود. بخشهایی از مناسک حج و عمره نیز در این مسجد انجام میگیرد. مسجد الحرام در طول تاریخ از جایگاه ویژهای نزد حکومتهای اسلامی برخوردار بوده[۱] و شامل حجر الاسود، مقام ابراهیم، مسعی و زمزم است.[۲]
در قرآن، مسجدالحرام از مکانهای دارای حرمت ویژه معرفی شده است. بر اساس برخی آیات، مشرکان از نزدیک شدن به مسجدالحرام منع شدهاند[۳] و مشارکت آنان در آبادانی مساجد نیز مورد نهی قرار گرفته است.[۴] این احکام در برخی منابع، در ارتباط با جایگاه خاص مسجدالحرام بررسی شدهاند.[۵]
در منابع اسلامی، برای حضور در مسجدالحرام آداب و احکام ویژهای بیان شده است. از جمله، رعایت طهارت و توجه به حرمت این مکان مورد تاکید قرار گرفته است.[۶][۷]
امنیت و پناهندگی در مسجدالحرام
از ویژگیهای مرتبط با مسجدالحرام، مفهوم امنیت و پناهندگی در حرم است. در قرآن، برای حرم مکه جایگاه ویژهای از نظر امنیت بیان شده و احکام خاصی برای حفظ آن مقرر شده است. برخی پژوهشگران با تکیه بر محتوای دعاهای توصیه شده هنگام ورود به مسجد الحرام[۹]، ورود به این مسجد را بهانهای برای رسیدن به رحمت خداوند دانسته و وجود کعبه در مسجدالحرام را موجب فزونی قداست این مسجد در مقایسه با دیگر مسجدها میدانند.[۱۰]
بر اساس برخی آیات قرآن، اگر فردی که از ورود به مسجدالحرام منع شده است به آن پناه ببرد، تا زمانی که درصدد جنگ و تعرض نباشد، باید به پناهندگی او احترام گذاشته شود.[۱۱]
در روایتی از امام رضا(ع) نیز مسجدالحرام با مفهوم «کلمه توحید» مرتبط دانسته شده است.[یادداشت ۱] بر اساس این روایت، برای مسجدالحرام ویژگیهایی مرتبط با امنیت و رحمت الهی بیان شده است.[۱۲]
محل توحید و عبادت
برخی محققان با اشاره به پیشینه تاریخی مسجدالحرام، آن را فراتر از محل عبادت و مرکز مشترک میان تمام انبیا در شعار توحید و مبارزه با شرک دانستهاند. آنان با استناد به آیاتی که تصدی و تولیت مسجدالحرام را به پرهیزکاران[۱۳] و کسانی که تنها از خدا میترسند[۱۴] نسبت میدهد، معتقدند افرادی که با شرک و مشرکان پیوند داشتهاند، نمیتوانند عهدهدار مدیریت آن باشند.[۱۵]
با توجه به جایگاه ویژه مسجد الحرام در مبارزه با شرک، سِر استحباب ورود از باب بنی شیبه[۱۶] نیز روشن میشود زیرا آنگاه که بت هبل به دست علی (ع) از کعبه پایین آورده و شکسته شد؛ به دستور پیامبر (ص) در آن مکان دفن گردید تا حاجیان به هنگام ورود به وادی توحید نخست شرک را در زیر پای خود لگد مال کنند.[۱۷]
مقالههای مرتبط
پانویس
- ↑ تاريخ مكه، احمد السباعى، ص ١۵٩ .
- ↑ الكعبة المعظمة و الحَرَمان الشريفان، ص ١٠۴ .
- ↑ سوره توبه ، آیه 28 .
- ↑ سوره توبه ، آیه 17 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 162 .
- ↑ جامع احادیث الشیعه، ج11، ص272-276.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۳۶۶؛ الجامع للشرایع، ص۲۳۰؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۰، ص۱۷۳.
- ↑ «صورتان فريدتان للحرم المكی»، صفحه مکة التاریخ و الصورة در توییتر.
- ↑ کافی، ج ۴، ص ۴۰۱، ح ۱.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 161 .
- ↑ سوره بقره ، آیه 191 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 163 .
- ↑ سوره انفال ، آیه 34 .
- ↑ سوره توبه ، آیه 17 و 18 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 163 .
- ↑ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۳۸؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۰، ص۴۲۲؛ احیاء علوم الدین، ج۳، ص۶۶.
- ↑ الحج و العمره، ص48، ح 109 .
- ↑ محتوای روایت، افراد معترف به توحید خداوند را داخل در امنیت الهی میداند. امام رضا (ع) در حدیث معروف سلسلة الذهب، از خداوند متعال نقل میفرماید: «كلمة لا اله الا الله حصني فمن دخل حصني آمن من عذابي».
منابع
- تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق): احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
- جامع احادیث الشیعه: اسماعیل معزی ملایری، قم، المطبعة العلمیه، ۱۳۹۹ق.
- الجامع للشرایع: یحیی بن سعید الحلی (م.۶۹۰ق.)، به کوشش گروهی از فضلاء، قم، سید الشهداء، ۱۴۰۵ق.
- الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.