حج مقبول

مفهوم شناسی

حج مقبول حجی است که به درگاه خداوند پذیرفته شده باشد دانسته واژه حج مبرور نیز در روایت و کتب لغت مترادف حج مقبول به کار رفته است

«إنَّ الْحَجَّ المبرورَ لايَعْدِلُهُ شئٌ وَ لاٰ جَزٰاءَ لَهُ الاَّ الْجَنَّة»

«همانا چيزى با حج خالص برابرى نكند و پاداشى مگر بهشت براى آن نيست.»

جواهر الكلام، ج١٧، ص٢١۴. مضمون حديثى از امام صادق عليه السلام /وسائل الشيعه، ج٨، باب ۴١، حديث /٣ همچنين از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله ، مستدرك الوسائل، باب ٢۴، حديث ٢٢ و ٢۴

تفاوت حج مقبول با حج صحیح

«حجّ صحیح» حجّی است مطابق با احکام حجّ که در مناسک حجّ فقهاء ذکر شده باشد و با تحقق آن، وجوبِ حجّ از عهده مکلف و مستطیع ساقط می شود. اما «حجّ مقبول» به حجّی گفته می شود که علاوه بر دارا بودن شرایط صحت، دارای شرایط کمال نیز باشد، به نحوی که مورد قبول درگاه الهی و امام زمان علیه السلام واقع شود، بدون شک چنین حجّی علاوه بر رفع تکلیف و پاداش اخروی، دارای آثار تربیتی فراوانی برای حاجی خواهد بود.

اهمیت قبولی حج

برای آگاهی از اهمیت قبولی حجّ، دقت در روایات معصومین(ع) در این خصوص سودمند است. براساس روایتی از پیامبر اسلام(ص) برترین اعمال، ایمانی است که تردیدی در آن نباشد، جهادی است که فریبی در آن نباشد و حجّی است که مقبول واقع شود. براساس حدیثی دیگر، چيزى با حج مقبول برابرى نكند و پاداشى مگر بهشت براى آن نيست.

امام سجاد(ع) از خداوند طلب می کنند که نامشان در زمره کسانی که حجّشان مقبول و تلاششان مشکور درگاه خداوند است، قرار دهد.

شرط قبولی حج

برخی محققان براساس روایات متعدد، چنین برداشت کرده‌اند كه ارتباط خاصّى بين قبولى حج با ولايت اهل‌بيت(ع) وجود دارد و «تكميل و قبولى حج» را به ملاقات امام، معرفت به مقام امام، پيروى و اطاعت از او و آمادگی جهت نصرت و حمايت از امام مربوط دانسته‌اند. استفاده از مال حلال در سفر حج نیز از شروط قبولی حج دانسته شده است.

برخی روایات منقول از اهل سنت، قبول حج را به انجام اعمالی مانند اطعام غذا، کلام نیکو و بلند سلام گفتن(به نشانه رفتار نیکو و تواضع) مربوط دانسته‌اند.

نشانه و نتیجه حق مقبول

براساس روایتی از حضرت محمد(ص) نشانه قبولی حج این است که حج گزار از آن پس مرتکب گناه نشود اما اگر همچنان به تباهی و گناه تن داد این نشان از مردود بودن حج اوست.

نتیجه انجام حج مقبول چنین بیان شده که انگیزه ها، اراده ها، شوقها تصمیم ها و عزمهای حجگزار چنان تغییر می‌کند که نسبت به خیر مصمم باشد و عمل بد را ناشایست دانسته و از آن دوری گزیند. براساس روایات، حاجی با انجام مناسک حج از هر پلیدی پاک می‌شود؛ از این رو مادامی که به گناه آلوده نگردد نورانی است.

اعمال معادل حج مقبول

در احادیث شیعه، اعمالی هستند که ثواب انجام آنها، معادل ثواب یک یا چند حج مقبول دانسته شده. امام صادق(ع) برای کسی که در طول یک سال، شب‌های نیمه شعبان، عید فطر و عید قربان به زیارت امام حسین(ع) رفته باشد، ثوابی معادل هزار حج مقبول دانسته است. زيارت قبر پیامبر(ص)، و زيارت مزار شهيدان، و زيارت مرقد امام حسين(ع) معادل حجّ مقبول همراه رسول خدا(ص)، دانسته شده و خواندن یک نماز واجب در مسجد کوفه ثوابی معادل یک حج مقبول را دارد.

مقاله‌های مرتبط

• سعی بین صفا و مروه
• اسرار حج
• دعاهای مستحبی سعی

منابع

• حج مقبول، ابوالحسن حسینی ادیانی، مشعر، تهران، 1385ش.
• جرعه‌ای از صهبای حج: جوادی آملی، قم، اسراء، 1377ش.
• وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه): محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
• مستدرک الوسائل، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی.
• لغت‌نامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، تهران، موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی دانشگاه تهران، 1377ش.

• ادعیه و آداب حرمین شریفین در عمره مفرده با ترجمه فارسی، مرکز تحقیقات حج، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۷ش.
• ادعیه و زیارات مدینه منوره و مکه مکرمه (ویژه تمتع)، مرکز تحقیقات حج، تهران، نشر مشعر، ۱۳۹۱ش.
• درسنامه مناسک حج، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
• ویژه‌نامه عمره مفرده: وصال دوست، حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت معاونت فرهنگی، ۱۳۹۳ش.
• دانشنامه حج و حرمین شریفین، مدخل سعی در جلد هشتم.
• درسنامه اسرار حج، محمد تقی فعالی، تهران، مشعر، 1389ش.
• اسرار عرفانی حج، محمد تقی فعالی، تهران، مشعر، 1386ش.
• کتاب الخلاف فی الفقه، شیخ طوسی، ابوجعفر، محمد بن الحسن، تهران، ۱۳۷۷ش.
• منتهي المطلب في تحقيق المذهب، حلی، حسن بن یوسف، مشهد، انتشارات بنياد پژوهش‌هاي اسلامي آستان قدس رضوي، 1414ق.
• احکام القرآن: ابن العربی (م.543ق.)، به کوشش محمد عطا، لبنان، دار الفکر، بی‌تا.
• المبسوط، سرخسی، محمد بن احمد، بيروت، دار المعرفه، 1406ق.
• مدارک الاحکام: سید محمد بن علی الموسوی العاملی (درگذشت ۱۰۰۹ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۰ق.
• الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، الشهید الثانی، شیخ زین‌الدین العاملی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
• علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
• المبسوط في فقه الاماميه، طوسی، محمد بن حسن، تحقيق محمد باقر البهبودي، تهران، المكتبة المرتضويه، 1387ق.
• شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، تهران، منشورات الأعلمی، ۱۳۸۹ق.
• صفا و مروه، سيدعلى قاضى عسكر، «فصلنامه ميقات حج»، ش٩، ص۸۸-۱۰۶ .
• السرائر، ابن ادریس (م.598ق.)، قم، نشر اسلامی، 1411ق.
• حاشیة الدسوقی، محمد بن احمد دسوقی (م.1230ق.)، بیروت، احیاء الکتب العربیه، بی‌تا.
• المعتمد فی شرح المناسک، سید ابوالقاسم خوئی، به تحقیق سید رضا خلخالی، نجف، مدرسة دار العلم، مؤسسه الخوئی الإسلامیة، چاپ اول، 1409ق.
• التهذیب فی مناسک العمره و الحج، جواد تبریزی، دار التفسیر، قم ، 1423ق.
• مناسک حج محشی، مرکز تحقیقات حج، نشر مشعر، تهران، زمستان ۱۳۷۵ش.
• مجمع المسائل، محمدرضا گلپایگانی، دار القرآن الکریم، قم، بی‌تا.
• تحریر الوسیلة، خمینی، سید روح اللّه موسوی، مؤسسه مطبوعات دار العلم، قم، بی‌تا.
• منیة السائل (مجموعه فتاواي هامه اوبالقاسم الخويي دام ظله)، ابوالقاسم خوئی، به کوشش موسی مفیدالدین عاصی العاملی، دارالمجتبی، بیروت، 1370ق.
• تذکرة الفقهاء: العلامة الحلی (درگذشت ۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
• الحدائق الناضره: یوسف البحرانی (م.1186ق.)، به کوشش آخوندی، قم، نشر اسلامی، 1363ش.
• دلیل الناسک: السید محسن الحکیم (م.1390ق.)، به کوشش طباطبایی، مدرسه دار الحکمه، 1374ش.
• تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
• من لا یحضره الفقیه: الصدوق (م.381ق.)، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی، 1404ق.
• عوارف المعارف، محمود بن عبدالکریم شبستری، کتابفروشی جهان نما، شیراز، 1317ش.
• بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
• الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
• مصباح الشریعه، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) ( -148ق.)، بیروت، الاعلمی1400ق.
• کشف الاسرار، ابوالفضل رشید الدین میبدی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
• بیان السعاده فی مقامات العباده، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1367ش / 1408ق.
• فروع کافی، کلینی محمد بن یعقوب (م ۳۲۹ق)، تحقیق محمد حسین رحیمیان، قم، نشر قدس، ۱۳۸۸ش.
• السنن الکبری: بیهقی، احمد بن حسین، دارالفکر، بیروت، 1419ق.
• سنن النسائي، نسائی، احمد بن علی، تحقيق صدقي جميل العطار، بيروت، دار الفکر، 1348ق.

• جواهر الکلام في شرح شرائع الاسلام، صاحب جواهر، محمدحسن، تحقيق عباس قوچاني، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1365ش.
• مجمع الفائده و البرهان فی شرح الاذهان، محمدباقر بین محمداکمل بهبهانی، موسسه العلامه المجدد الوحید البهبهانی، قم، 1317ق.
• کشف اللثام: الفاضل الهندی (درگذشت ۱۱۳۷ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۶ق.
• روضة الطالبیین و عمدة المفتین، یححی بن شرف به کوشش زهیر شاویش، المکتب الاسلامی، بیروت، 1412ق / 1991م.
• بدایة المجتهد: محمد بن احمد ابن رشد القرطبی (م. ۵۹۵ق)، تحقیق خالد عطار، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
• تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، مدرسه الامام علی بن ابی طالب (علیه السلام)، قم، 1380ش.

• پرتوی از اسرار حج (پرتوی از مشعل هدایت) : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش.
• التحقیق فی کلمات القرآن، حسن مصطفوی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۶۰ش.
• در بارگاه نور، حسین انصاریان، مشعر، تهران، 1382ش.