اسرار رمی جمرات
اَسرار رَمی جَمرات به حکمتها، اهداف و معانی باطنی رمی جمرات، میپردازد. رَمی جمرات از اعمال واجب حج است که به معنای پرتاب ریگ به جمرهها در منا انجام میباشد. این عمل شامل رمی جمره عقبه در روز دهم ذیحجه و رمی هر سه جمره در روزهای یازدهم و دوازدهم ذیحجه است و با شرایطی مانند استفاده از ریگ، نیت قربت و برخورد مستقل هر سنگ به جمره انجام میشود.
در منابع اسلامی باطن و حقیقت رمی جمرات، مبارزه با شیطان، پیروی از سنت حضرت ابراهیم(ع)، سنگ زدن به درون خود جهت رویارویی با رذایل اخلاقی و اظهار بندگی در برابر خداوند دانسته شده است. روایات و آثار اخلاقی و عرفانی، رمی جمرات را زمینهساز طهارت باطنی، آمرزش گناهان، تقویت اراده در برابر وسوسههای شیطانی و استمرار در مبارزه با نفس و مبارزه جمعی با دشمنان الهی معرفی کردهاند.
رمی جمرات[ویرایش | ویرایش مبدأ]
رَمْی جمرات پرتاب سنگ به جمره است و شامل دو عمل از اعمال حج است[۱]؛ یکی پرتاب هفت سنگ به جمره عقبه در عید قربان (روز دهم ذیحجه) و دیگری پرتاب هفت سنگ به هر کدام از جمرات سهگانه (جمره اولی، جمره وسطی، جمره کبری) در روزهای ۱۱ و ۱۲ ذیحجه است.[۲]
بنا بر فقه شیعه و بیشتر فقیهان اهلسنت، سنگها باید ریگ باشد[۳] و قبل از آن برای رمی استفاده نشده باشد.[۴] بهفتوای فقیهان شیعه سنگها باید از حرم مکی بهجز مسجد الحرام و مسجد جن، جمعآوری شده باشند.[۵] فقیهان شیعه، نیت و قصد خالصانه را از واجبات رمی دانستهاند.[۶] به نظر همه مذاهب اسلامی، هر کدام از سنگها باید با پرتاب جداگانه به جمره برخورد کند[۷] و مستحب است حاجی هنگام پرتاب هر سنگ تکبیر بگوید.[۸]
اسرار رمی جمرات[ویرایش | ویرایش مبدأ]
منابع شیعه حکمتها و حقیقتهای باطنی برای عمل رمی جمرات بیان کردهاند که حکایت از علت تشریع، اهداف و نتایج باطنی این عمل دارد.
مبارزه با شیطان[ویرایش | ویرایش مبدأ]
مقصود باطنی حج گزار از سنگ انداختن را اظهار بندگی محض و مبارزه با شیطان دانستهاند. برخی کتب عرفانی به وسوسه شیطان و مانع شدن او از انجام رمی جمرات با القاء افکار مختلف در ذهن حاجی اشاره کردند. برخی نوشتند: «با رمی جمرات، در واقع سنگ بر چهره شیطان میزنی و پشت او را میشکنی زیرا خواری و مقهوریت شیطان جز با تعظیم و امتثال امر الهی حاصل نمی شود.»[۹]
شباهت به پیامبران(ص)[ویرایش | ویرایش مبدأ]
سنگباران شیطان شیوه ابراهیمی در مبارزه است؛ بر اساس روایات، شیطان بر ابراهیم (ع) ظاهر شد و جبرئیل به ابراهیم دستور داد که او را با هفت سنگ بزند. سپس در محل دوم و سوم ظاهر شد و ابراهیم (ع) هر بار با هفت سنگ او را مورد حمله قرار داد.[۱۰] این عمل ابراهیم (ع) را آموزه ای برای همه نسل ها دانستهاند که با شیطان (و شیطان صفتان دنیا) مبارزه کنند. در منطقه جمرات شیطان بر آن شد که آدم(ع) را فریب دهد؛ ولی موفق نگردید. پیامبر (ص) نیز هنگامی که روز عید قربان از مشعر به منا رفت نزد جمره عقبه آمده و آن را با هفت سنگ زد. این امر در اسلام نیز سنت گردید[۱۱] و همین گونه در مورد جمره اول و دوم عمل کرد.[۱۲]
مقابله با صفات زشت[ویرایش | ویرایش مبدأ]
به نقل از امام صادق (ع): حاجی باید در رمی جمرات، شهوات و پستیها و صفات ناپسند را از خود دور کند و آنها را با تیر سنگ خویش هدف قرار دهد.[۱۳] سنگ زدن به جمرهها یک تمرینِ عملیِ هدفدار و سازنده برای زنده نگه داشتن روح مبارزه با رذایل و مفاسد اخلاقی، زدودن تفکرات و وسوسههای ابلیسی و رفع شرك و آلودگی از درون وجود آدمی و محیط زندگی دانسته شده است.[۱۴]
طهارت و محو گناهان[ویرایش | ویرایش مبدأ]
براساس روایتی از امام صادق(ع) طهارت ظاهری و باطنی به هنگام رمی، مستحب دانسته شده[۱۵] و برخی سِرّ این طهارت را چنین بیان کردند که کسی بهتر میتواند شیطان پلید را براند که خود از ناپاکیهای معنوی به دور باشند.[۱۶] دستهای دیگر از روایات پرتاب سنگ را موجب محو گناهان[۱۷] و ایجاد نوری برای حاجی در قیامت دانستند[۱۸] و بر این اساس گفته شده که همین دور کردن شیطان باعث دوری از پلیدی و جریان یافتن لطف الهی نسبت به پرونده گذشته حاجی میشود.[۱۹]
تکرار جمرات، نشانه لزوم استمرار[ویرایش | ویرایش مبدأ]
به اعتقاد برخی محققان اسرار حج، شاید تکرار جمرات در سه روز پیاپی در اعمال حج (که جمعا هفت نوبت سنگ زدن و هر دفعه 7 سنگ دارد)، اشاره به لزوم تداوم در مبارزه با شیطان باشد.[۲۰] همچینن وجود سه جمره، نشانهای بر وجود موانع متعدد برای رسیدن به خداوند دانسته شده.[۲۱] هجوم همگانی حاجیان علیه شیطان در جمره عقبه این درس مهم را میدهد که بایستی مسلمانان نیروی خود را علیه دشمنان اصلی متمرکز کرده و متحد شوند.[۲۲]
مقالههای مرتبط[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۷۶.
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۷۷.
- ↑ مناسک محشی، ص۴٠٩.
- ↑ مناسک محشی، ص ۴٠۵؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، ج ١، ص۵٢٧؛ الفقه علی المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠١ و ۶٠٠؛ الفقه علی المذاهبالخمسه، ج ١، ص ٣٩١؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٢٩.
- ↑ مناسک محشی، ص ۴٠٩.
- ↑ شرائعالاسلام، ج ١، ص ٢۵٨، مناسک محشی، ص ۴١١؛ درسنامه مناسک حج، ص۶۶ و ۶۷.
- ↑ شرائعالاسلام، ج ١، ص ٢۵٩؛ مناسک محشی، ص ۴١١؛ الفقه علی المذاهب الأربعه، ج١، صص۶٠٢ - ۵٩٩؛ المدونه (فقه مالکی)، المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص ٣٩٩.
- ↑ مناسک محشی، صص ۴١۶–۴١۴، شرائع الاسلام، ج ١، ص ٢۵٩؛ الفقه علی المذاهب الأربعه، ج ١، صص ۶٠۵–۵٩٩؛ الخلاف، ج ١، ص ۴۵۶؛ فقه السنه، ج ١، ص ۵٣٣؛ الکافی لابن قدامه (فقه حنبلی) صص ١٠۴۶ و ١٠۴۵؛ بدایةالصنائع (فقه حنفی)، ص ١٠١؛ المهذب (فقه شافعی)، ص ٨٠١؛ الکافی فی فقه اهلالمدینه (فقه مالکی) ص ۵٠٢؛ المصادر الفقهیه، ج١٠، ص ١٠١ و ص ۵٠٢ و ج ١١، ص ٨٩١.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 218.
- ↑ قرب الاستاد، ص ۵۳۲ ؛ کنز الفرائد، ص ۸۲ ؛ علل الشرایع، ج ۱، ص ۴۳۷ ؛ الحج و العمرة في الكتاب و السنه ص ۲۳۰ .
- ↑ دعائم الاسلام، ص ۳۲۳، ج ۱.
- ↑ سنن الدارمی، ج ۲، ص ۶۳ السنن الكبرى، ص ۲۴۱، ح ۹۶۶۶۲ .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 218.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 219.
- ↑ کافی، ج4، ص 478 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 219.
- ↑ فقیه، ج ۲، ص ۲۱۴، ح ۲۱۹۶ ؛ کافی ج ۴، ص ۴۸۰، ح ۷ .
- ↑ الترغيب والترهيب، ص ۲۰۷ ؛ الحج و العمره في الكتاب و السنه، ص ۲۳۴ .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 219.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 220.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 222.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 222.
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- بدائع الصنائع (الفقهالحنبلی)، الکاشانی، علاءالدین بن مسعود، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
- حج و عمره در قرآن و حدیث، محمد محمدی ریشهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
- الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش.
- علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
- کنز الفوائد، محمد بن علی کراجکی ، محقق عبد الله نعمه ، قم، دارالذخائر، 1369 ش / 1410 ق .
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- درسنامه مناسک حج ، محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
- الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، الشهید الثانی، شیخ زینالدین العاملی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- سنن الدارمي ، دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن، تحقیق سبع علمی، خالد عبد اللطیف و زمرلی، فواز احمد . محمد، معراج، کراچی پاکستان، بیتا .
- السنن الکبری: بیهقی، احمد بن حسین، دارالفکر، بیروت، 1419ق.
- شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، تهران، منشورات الأعلمی، ۱۳۸۹ق.
- الفقه علی المذاهب الأربعه، الجزیری، عبدالرحمان، دارالفکر، بیروت، لبنان، ۱۴۲۴ق.
- الفقه علی المذاهب الخمسه، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- فقه السنه، السید سابق، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- فرهنگ اصطلاحات حج و عمره: راهنمای زائران سرزمین وحی: مسعود فکری، احمد علائی، تهران، مشعر، 1393ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
- الکافی فی فقه ابن حنبل (الفقه الحنبلی)، ابن قدامه، عبداللّٰه بن احمد، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- کتاب الخلاف فی الفقه، شیخ طوسی، ابوجعفر، محمد بن الحسن، تهران، ۱۳۷۷ش.
- الکافی فی فقه اهل المدینه، النمری القرطبی، یوسف بن عبداللّٰه (الفقهالمالکی)، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- مناسک حج با حواشی مراجع، امام خمینی، سید روح اللّٰه، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۵ش.
- المدونه (الفقهالمالکی)، مالک بن انس، روایه کنون بن سعید، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- المقنع (الفقه الحنبلی)، المصادر الفقهیه، ابن قدامه، عبداللّٰه بن احمد، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- مناسک حج، مطابق با فتاوای حضرت آیت الله العظمی امام خمینی قدس سره، با حواشی مراجع معظم تقلید و استفتائات جدید، امام خمینی، مشعر، تهران، ۱۳۹۲ش.
- المهذب في فقه الإمام الشافعي، ابو اسحاق شیرازی، ابراهیم بن علی، محقق و مصحح علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، دارالمعرفة، بیروت، 1424 ق/ 2003 میلادی .
- قرب الاسناد، عبدالله بن جعفر حمیری، موسسه آل البیت علیه السلام لاحیاء التراث، قم، 1371ش / 1413 ق.
- دعائم الاسلام ، قاضی نعمان مغربی، دارالمعارف ، بیروت، 1383ق .
- الترغیب و الترهیب من الحدیث الشریف، منذری، عبدالعظیم بن عبدالقوی، عماره، مصطفی محمد، دارالفکر ، بیروت، 1408ق / 1988 م .