اسرار احرام: تفاوت میان نسخهها
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
از جمله نتایج احرام میتوان به پذیرفته شدن در محضر قرب الهی، پرهیز از مشاهده غیر خدا در همه مراحل زندگی و جدا شدن از مادیات اشاره کرد. | از جمله نتایج احرام میتوان به پذیرفته شدن در محضر قرب الهی، پرهیز از مشاهده غیر خدا در همه مراحل زندگی و جدا شدن از مادیات اشاره کرد. | ||
== احرام == | == احرام == | ||
{{اصلی|احرام}}احرام به معنای این است که [[حجگزار]] کارهایی که | {{اصلی|احرام}}واژه اِحرام به معنای منعکردن و بازداشتن است.<ref>الصحاح، ج۵، ص۱۸۹۷؛ معجم مقاییس اللغه، ج۲، ص۴۵؛ لسان العرب، ج۱۲، ص۱۲۲، «حرم».</ref> احرام به معنای این است که [[حجگزار]] کارهایی را که پیشتر بر وی [[حلال]] بوده، بر خود [[حرام]] میشمرَد.<ref>تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.</ref> نخستین عمل از اعمال [[عمره]] و [[حج]]، [[احرام]] است. انسان باید در یکی از [[میقات|میقاتها]]، مانند [[مسجد شجره (مدینه)|مسجد شجره]] و [[جحفه]] [[لباس احرام]] پوشیده، [[نیت احرام|نیت]] کرده و [[تلبیه|لبیک]] بگوید.<ref>تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.</ref> او با این اعمال، [[احرام|مُحرم]] میشود.<ref>المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.</ref> | ||
== اسرار احرام == | == اسرار احرام == | ||
در | در روایاتی از [[اهل بیت|اهل بیت(ع)]] فلسفه احرام، تواضع، احترام به کعبه و دوری زائر از مادیات دانسته شده است: | ||
=== تواضع و صبر === | === تواضع و صبر === | ||
| خط ۴۵: | خط ۳۹: | ||
=== احترام به کعبه === | === احترام به کعبه === | ||
در روایتی از [[امام صادق(ع)]] علت واجب شدن | در روایتی از [[امام صادق(ع)]] علت واجب شدن احرام، آمادگی برای ورود به محدوده [[حرم مکی|حرم]]، پاسداشت احترام [[کعبه]] و [[مسجدالحرام]] معرفی شده است.<ref>علل الشرايع(فارسی)، ج2، ص341.</ref><ref>المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.</ref> | ||
=== | === دوری از مادیات === | ||
[[امام رضا(ع)]] در روایتی علت محرم شدن را دوری زائر از لهو و مشغول نشدن به امور دنیوی دانستهاند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/1405/%D8%AA%D9%81%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%A9-%D8%A5%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A9?volumeNumber=12&pageNumber=314&viewType=pdf وسائل الشیعه، ج۱۲، ص 314]</ref> برخی احرام را به تکبیره الاحرام در نماز تشبیه کرده اند که نشانه آغاز توجه کامل به خداوند<ref>اسرار حج (فارسى)، ص27و28.</ref> و بی توجهی به غیر خدا است.<ref>اسرار عرفانی حج، ص301.</ref> چنانچه از [[امام صادق (ع)]] نقل شده است:«مُحرم شو از هر چيزى كه تو را از ياد خدا منع مىكند و از بندگى او باز مىدارد»<ref>مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )، ص167.</ref>{{یادداشت|أَحْرِمْ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ يَمْنَعُكَ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ يَحْجُبُكَ عَنْ طاعَتِهِ}} | |||
[[امام رضا(ع)]] در روایتی علت محرم شدن را دوری زائر از لهو و مشغول نشدن به امور دنیوی دانستهاند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/1405/%D8%AA%D9%81%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%A9-%D8%A5%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%A9?volumeNumber=12&pageNumber=314&viewType=pdf وسائل الشیعه، ج۱۲، ص 314]</ref> | |||
== اسرار محرمات احرام == | == اسرار محرمات احرام == | ||
{{اصلی|اسرار محرمات احرام}}[[آیه ۱۹۷ سوره بقره]]، ترک [[محرمات احرام|مُحَرَّمات احرام]] را تقوا برشمرده است. | {{اصلی|اسرار محرمات احرام}}[[آیه ۱۹۷ سوره بقره]]، ترک [[محرمات احرام|مُحَرَّمات احرام]] را نشانه تقوا برشمرده است. برخی معتقدند که ترک برخی محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است و به شخص محرم میآموزد که چگونه به آثار و نتایج اعمالی که به دیگران آزار میرساند پیببرد.<ref>نمادها و رمزوارههای حج، ص358</ref> | ||
== اسرار لباس احرام == | == اسرار لباس احرام == | ||
{{اصلی|اسرار لباس احرام}}لباس احرام شبيه كفن است و حكمت آن شايد اين باشد كه انسان هنگام محرم شدن، به روز قيامت و جهان آخرت بينديشد | {{اصلی|اسرار لباس احرام}}لباس احرام شبيه كفن دانسته شده است و حكمت آن شايد اين باشد كه انسان هنگام محرم شدن، به روز قيامت و جهان آخرت بينديشد. <ref>اسلام آيين رستگارى (فارسى)، ص277.</ref> <ref>اسرار حج (فارسى)، ص28.</ref>برخی با اشاره به روایتی از [[امام صادق(ع)]]، رداء (در [[لباس احرام]] مردان) را نماد حیا و و ازار را نماد عجز و ناتوانی در برابر خدا دانستهاند.<ref>نمادها و رمزوارههای حج، ص 349</ref> | ||
برخی با اشاره به روایتی از [[امام صادق(ع)]]، رداء (در [[لباس احرام]] مردان) را نماد حیا و و ازار را نماد عجز و ناتوانی در برابر خدا دانستهاند.<ref>نمادها و رمزوارههای حج، ص 349 | |||
== آداب == | == آداب و مستحبات == | ||
{{اصلی|آداب احرام}}بهتر است به هنگام احرام نیت شود که «همه محرمات خدا را بر خود حرام میکنم».<ref>مستدرک الوسائل، ج10، ص167.</ref> کارهای مستحب پیش از احرام عبارت است از: بلند نگه داشتن موی سر<ref>الکافی، ج۴، ص۴۴۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۰۱.</ref>، نظافت کردن بدن<ref>المغنی، ج۳، ص۲۲۶؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۲؛ المجموع، ج۷، ص۲۲۰.</ref>، [[غسل احرام|غسل]]<ref>تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۳؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج۳، ص۲۱۸۸-۲۱۸۹.</ref> و احرام پس از نماز.<ref>مدارک الاحکام، ج۷، ص۲۵۴؛ کشف اللثام، ج۵، ص۲۵۲.</ref> از هنگام احرام تا پایان آن نیز برخی کارها مستحب است از جمله: بر زبان آوردن [[نیت احرام]]<ref>الکافی، ج۴، ص۳۳۲؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۲۰.</ref>، دعا کردن<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۲۷؛ منتهی المطلب، ج۲، ص۶۷۴.</ref>، [[صلوات|صلوات بر پیامبر(ص)]].<ref>المغنی، ج۳، ص۲۶۰؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲.</ref> | {{اصلی|آداب احرام}}بهتر است به هنگام احرام نیت شود که «همه محرمات خدا را بر خود حرام میکنم».<ref>مستدرک الوسائل، ج10، ص167.</ref> کارهای مستحب پیش از احرام عبارت است از: بلند نگه داشتن موی سر<ref>الکافی، ج۴، ص۴۴۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۰۱.</ref>، نظافت کردن بدن<ref>المغنی، ج۳، ص۲۲۶؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۲؛ المجموع، ج۷، ص۲۲۰.</ref>، [[غسل احرام|غسل]]<ref>تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۳؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج۳، ص۲۱۸۸-۲۱۸۹.</ref> و احرام پس از نماز.<ref>مدارک الاحکام، ج۷، ص۲۵۴؛ کشف اللثام، ج۵، ص۲۵۲.</ref> از هنگام احرام تا پایان آن نیز برخی کارها مستحب است از جمله: بر زبان آوردن [[نیت احرام]]<ref>الکافی، ج۴، ص۳۳۲؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۲۰.</ref>، دعا کردن<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۲۷؛ منتهی المطلب، ج۲، ص۶۷۴.</ref>، [[صلوات|صلوات بر پیامبر(ص)]].<ref>المغنی، ج۳، ص۲۶۰؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲.</ref> | ||
| خط ۸۵: | خط ۶۸: | ||
*'''اسرار عرفانی حج''' محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1386ش. | *'''اسرار عرفانی حج''' محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1386ش. | ||
*'''اسرار عرفانی عمره''' محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1388ش. | *'''اسرار عرفانی عمره''' محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1388ش. | ||
*''' تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن)''': القرطبی (درگذشت ۶۷۱ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق. | |||
*'''درسنامه اسرار حج''' محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1390ش. | *'''درسنامه اسرار حج''' محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1390ش. | ||
*'''اسلام، آيين رستگارى''' حسين مظاهری، اصفهان، الزهرا، 1387ش. | *'''اسلام، آيين رستگارى''' حسين مظاهری، اصفهان، الزهرا، 1387ش. | ||
| خط ۹۱: | خط ۷۵: | ||
*''' علل الشرایع(فارسی)''': شیخ صدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق محمد جواد تهرانی، تهران، انتشارات مومنین، 1386ش. | *''' علل الشرایع(فارسی)''': شیخ صدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق محمد جواد تهرانی، تهران، انتشارات مومنین، 1386ش. | ||
*''' عیون اخبار الرضا(ع)''': الصدوق (ت ۳۸۱ق)، بیروت، اعلمی، 1404ق. | *''' عیون اخبار الرضا(ع)''': الصدوق (ت ۳۸۱ق)، بیروت، اعلمی، 1404ق. | ||
*''' کشاف القناع''': منصور البهوتی (درگذشت ۱۰۵۱ق)، به کوشش محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق. | |||
* '''گزیده نوش بندگی'''، احمد سعادت فر، تهران، مشعر، 1404ش. | * '''گزیده نوش بندگی'''، احمد سعادت فر، تهران، مشعر، 1404ش. | ||
*''' المحاسن''': ابن خالد البرقی (درگذشت ۲۷۴ق)، تحقیق حسینی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1326ش. | *''' المحاسن''': ابن خالد البرقی (درگذشت ۲۷۴ق)، تحقیق حسینی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1326ش. | ||
*'''مستدرک الوسائل'''، میرزا حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسه آل البیت، 1408ق. | *'''مستدرک الوسائل'''، میرزا حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسه آل البیت، 1408ق. | ||
*''' المدونة الکبری''': مالک بن انس (درگذشت ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده. | *''' المدونة الکبری''': مالک بن انس (درگذشت ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده. | ||
*''' معجم الفاظ الفقه الجعفری''': احمد فتحالله، الدمام، ۱۴۱۵ق. | |||
*''' مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )''': المنسوب للإمام الصادق ( ع ) ( ترجمه : گيلاني )، قم، پیام حق، 1385ش. | *''' مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )''': المنسوب للإمام الصادق ( ع ) ( ترجمه : گيلاني )، قم، پیام حق، 1385ش. | ||
*''' المقنعه''': المفید (درگذشت ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق. | *''' المقنعه''': المفید (درگذشت ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۳۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۵۷
 احرام و میقاتها | |
| دسته | مناسک حج |
|---|---|
| مربوط به آیین | عمره و حج |
| مکان | حرم مکی |
| حکم | برای عمرهگزار و حجگزار واجب است |
| پیامد فقهی | حرام شدن برخی از اعمال |
| آداب وابسته | غسل؛ نیت؛تلبیه؛پوشیدن لباس احرام؛ |
| احکام فقهی وابسته | محرمات احرام؛ مستحباب احرام؛ واجبات احرام |
| جستارهای وابسته | میقات؛محرمات احرام |
اَسرار اِحرام مجموعهای از معانی، اهداف و نتایج عمل احرام در حج و عُمره است. معنای احرام را حرام کردن گناهان بر خود و پرهیز از لذتهای دنیایی با هدف نزدیکتر شدن به خداوند و خالص شدن فقط برای خود خدا دانستهاند. از دیگر اهداف احرام را پاسداشت حریم کعبه و ایجاد آمادگی، تواضع و امید برای انجام اعمال حج شمردهاند.
از جمله نتایج احرام میتوان به پذیرفته شدن در محضر قرب الهی، پرهیز از مشاهده غیر خدا در همه مراحل زندگی و جدا شدن از مادیات اشاره کرد.
احرام[ویرایش | ویرایش مبدأ]
واژه اِحرام به معنای منعکردن و بازداشتن است.[۱] احرام به معنای این است که حجگزار کارهایی را که پیشتر بر وی حلال بوده، بر خود حرام میشمرَد.[۲] نخستین عمل از اعمال عمره و حج، احرام است. انسان باید در یکی از میقاتها، مانند مسجد شجره و جحفه لباس احرام پوشیده، نیت کرده و لبیک بگوید.[۳] او با این اعمال، مُحرم میشود.[۴]
اسرار احرام[ویرایش | ویرایش مبدأ]
در روایاتی از اهل بیت(ع) فلسفه احرام، تواضع، احترام به کعبه و دوری زائر از مادیات دانسته شده است:
تواضع و صبر[ویرایش | ویرایش مبدأ]
به نقل از امام رضا(ع) علت وجوب احرام این است که حجاج قبل از داخل شدن به حرم امن خداوند، برای خشوع و تواضع آماده شده و غرور خود را در برابر عظمت خداوند زمین بگذارند. آن حضرت همچنین علت دیگر وجوب احرام را تقویت صبر در برابر ناملایمات و امید برای رسیدن به ثواب اعمال دانستهاند.[۵]
احترام به کعبه[ویرایش | ویرایش مبدأ]
در روایتی از امام صادق(ع) علت واجب شدن احرام، آمادگی برای ورود به محدوده حرم، پاسداشت احترام کعبه و مسجدالحرام معرفی شده است.[۶][۷]
دوری از مادیات[ویرایش | ویرایش مبدأ]
امام رضا(ع) در روایتی علت محرم شدن را دوری زائر از لهو و مشغول نشدن به امور دنیوی دانستهاند.[۸] برخی احرام را به تکبیره الاحرام در نماز تشبیه کرده اند که نشانه آغاز توجه کامل به خداوند[۹] و بی توجهی به غیر خدا است.[۱۰] چنانچه از امام صادق (ع) نقل شده است:«مُحرم شو از هر چيزى كه تو را از ياد خدا منع مىكند و از بندگى او باز مىدارد»[۱۱][یادداشت ۱]
اسرار محرمات احرام[ویرایش | ویرایش مبدأ]
آیه ۱۹۷ سوره بقره، ترک مُحَرَّمات احرام را نشانه تقوا برشمرده است. برخی معتقدند که ترک برخی محرمات توسط فرد محرم، موجب امنیت برای هم نوعان و حیوانات و گیاهان است و به شخص محرم میآموزد که چگونه به آثار و نتایج اعمالی که به دیگران آزار میرساند پیببرد.[۱۲]
اسرار لباس احرام[ویرایش | ویرایش مبدأ]
لباس احرام شبيه كفن دانسته شده است و حكمت آن شايد اين باشد كه انسان هنگام محرم شدن، به روز قيامت و جهان آخرت بينديشد. [۱۳] [۱۴]برخی با اشاره به روایتی از امام صادق(ع)، رداء (در لباس احرام مردان) را نماد حیا و و ازار را نماد عجز و ناتوانی در برابر خدا دانستهاند.[۱۵]
آداب و مستحبات[ویرایش | ویرایش مبدأ]
بهتر است به هنگام احرام نیت شود که «همه محرمات خدا را بر خود حرام میکنم».[۱۶] کارهای مستحب پیش از احرام عبارت است از: بلند نگه داشتن موی سر[۱۷]، نظافت کردن بدن[۱۸]، غسل[۱۹] و احرام پس از نماز.[۲۰] از هنگام احرام تا پایان آن نیز برخی کارها مستحب است از جمله: بر زبان آوردن نیت احرام[۲۱]، دعا کردن[۲۲]، صلوات بر پیامبر(ص).[۲۳]
مقالههای مرتبط[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ الصحاح، ج۵، ص۱۸۹۷؛ معجم مقاییس اللغه، ج۲، ص۴۵؛ لسان العرب، ج۱۲، ص۱۲۲، «حرم».
- ↑ تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.
- ↑ تفسیر قرطبی، ج۶، ص۳۶؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱.
- ↑ المدونة الکبری، ج۱، ص۳۶۰؛ المقنعه، ص۴۳۱-۴۳۲.
- ↑ علل الشرايع(فارسی)، ج1، ص869؛ گزیده نوش بندگی، ص 78
- ↑ علل الشرايع(فارسی)، ج2، ص341.
- ↑ المحاسن، ج۲، ص۳۳۰؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۵.
- ↑ وسائل الشیعه، ج۱۲، ص 314
- ↑ اسرار حج (فارسى)، ص27و28.
- ↑ اسرار عرفانی حج، ص301.
- ↑ مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )، ص167.
- ↑ نمادها و رمزوارههای حج، ص358
- ↑ اسلام آيين رستگارى (فارسى)، ص277.
- ↑ اسرار حج (فارسى)، ص28.
- ↑ نمادها و رمزوارههای حج، ص 349
- ↑ مستدرک الوسائل، ج10، ص167.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۴۴۱؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۰۱.
- ↑ المغنی، ج۳، ص۲۲۶؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۲؛ المجموع، ج۷، ص۲۲۰.
- ↑ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۲۳؛ کشاف القناع، ج۲، ص۴۷۱؛ الفقه الاسلامی، ج۳، ص۲۱۸۸-۲۱۸۹.
- ↑ مدارک الاحکام، ج۷، ص۲۵۴؛ کشف اللثام، ج۵، ص۲۵۲.
- ↑ الکافی، ج۴، ص۳۳۲؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۲۰.
- ↑ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۵۲۷؛ منتهی المطلب، ج۲، ص۶۷۴.
- ↑ المغنی، ج۳، ص۲۶۰؛ تذکرة الفقهاء، ج۷، ص۲۶۲.
- ↑ أَحْرِمْ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ يَمْنَعُكَ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ يَحْجُبُكَ عَنْ طاعَتِهِ
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- أنوار الحقيقة وأطوار الطريقة وأسرار الشريعة: السيد حيدر الآملي (ت قرن 8ق)، تحقیق سيد محسن موسوى تبريزى، قم، نور علی نور، 1382ش.
- اسرار حج (فارسی) حسين مظاهری، اصفهان، الزهرا، 1387ش.
- اسرار عرفانی حج محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1386ش.
- اسرار عرفانی عمره محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1388ش.
- تفسیر قرطبی (الجامع لاحکام القرآن): القرطبی (درگذشت ۶۷۱ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
- درسنامه اسرار حج محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1390ش.
- اسلام، آيين رستگارى حسين مظاهری، اصفهان، الزهرا، 1387ش.
- عرفان اسلامی (شرح مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقة المنسوب لامام الصادق ع (فارسی) شیخ حسین انصاریان، قم، دارالعرفان، 1386ش.
- علل الشرایع: الصدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق بحر العلوم، نجف، المکتبة الحیدریه، ۱۳۸۵ق.
- علل الشرایع(فارسی): شیخ صدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق محمد جواد تهرانی، تهران، انتشارات مومنین، 1386ش.
- عیون اخبار الرضا(ع): الصدوق (ت ۳۸۱ق)، بیروت، اعلمی، 1404ق.
- کشاف القناع: منصور البهوتی (درگذشت ۱۰۵۱ق)، به کوشش محمد حسن، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
- گزیده نوش بندگی، احمد سعادت فر، تهران، مشعر، 1404ش.
- المحاسن: ابن خالد البرقی (درگذشت ۲۷۴ق)، تحقیق حسینی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1326ش.
- مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسه آل البیت، 1408ق.
- المدونة الکبری: مالک بن انس (درگذشت ۱۷۹ق)، مصر، مطبعة السعاده.
- معجم الفاظ الفقه الجعفری: احمد فتحالله، الدمام، ۱۴۱۵ق.
- مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ): المنسوب للإمام الصادق ( ع ) ( ترجمه : گيلاني )، قم، پیام حق، 1385ش.
- المقنعه: المفید (درگذشت ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- من لا یحضره الفقیه: الصدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق.
- نمادها و رمزوارههای حج، مجتبی شریفی، تهران، رویش نو، ۱۳۸۸ش.