اسرار حلق و تقصیر: تفاوت میان نسخهها
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''اسرار حَلق و تَقصیر''' حکمتها، اهداف و معانی باطنی [[حلق و تقصیر]] است. حلق (تراشیدن سر) و تقصیر (کوتاه کردن مو یا ناخن) از اعمال پایانی [[حج]] و [[عمره]] و نشانه خروج از [[احرام]] است. این عمل افزون بر بُعد [[حلق یا تقصیر (فتاوای مراجع)|فقهی]]، دارای معانی تربیتی و معنوی است. [[حلق و تقصیر]] نماد طهارت باطنی از گناهان، مهار نفس اماره و بریدن از دلبستگیها و آرزوهای مادی است و نشانگر نهایت فروتنی و عبودیت در پیشگاه الهی و نماد امنیت، شجاعت و عزت مؤمنان در حرم امن الهی دانسته شده است. | |||
== حلق و تقصیر == | == حلق و تقصیر == | ||
{{اصلی|حلق و تقصیر}}حَلق به معنای تراشیدن سر، و تَقصیر به معنای کوتاه کردن قدری از مو یا ناخن<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref>، یکی از اعمال [[حج]] و [[عمره]] است.<ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۶۵.</ref> در فقه | {{اصلی|حلق و تقصیر}}حَلق به معنای تراشیدن سر، و تَقصیر به معنای کوتاه کردن قدری از مو یا ناخن<ref>درسنامه مناسک حج، ص۷۱.</ref>، یکی از اعمال [[حج]] و [[عمره]] است.<ref name=":2">درسنامه مناسک حج، ص۶۵.</ref> در فقه [[شیعه]]، تقصیر از عبادات است و باید به [[قصد قربت]] و به [[نیت]] یکی از [[اعمال حج تمتع|اعمال حج]] یا [[اعمال عمره تمتع|عمره]] انجام داده شود.<ref name=":1">درسنامه مناسک حج، ص۵۰.</ref> مردان در [[حج]] با شرایطی موظف به حلق هستند. آنها در [[عمره تمتع]] موظف به تقصیر<ref name=":5">مناسک محشی ص۳۵۶ و ۳۵۷؛ درسنامه مناسک حج، ص۴۹.</ref> و در [[عمره مفرده]] بین حلق و تقصیر مختارند<ref name=":8">مناسک محشی، صص ١٠١ و ١٠٠؛ الکافی فی فقه اهل المدینه (فقه مالکی)، المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص۵٣۴؛ بدائع الصنائع (فقه حنفی) المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص ۶۵.</ref>؛ البته مذاهب [[اهل سنت]]، مردان را در [[عمره تمتع]] نیز، بین حلق و تقصیر مختار دانستهاند.<ref name=":82">مناسک محشی، صص ١٠١ و ١٠٠؛ الکافی فی فقه اهل المدینه (فقه مالکی)، المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص۵٣۴؛ بدائع الصنائع (فقه حنفی) المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص ۶۵.</ref> [[حج بانوان|زنان]] بر اساس همه مذاهب اسلامی، موظف به تقصیرند.<ref name=":52">مناسک محشی ص۳۵۶ و ۳۵۷؛ درسنامه مناسک حج، ص۴۹.</ref> حلق یا تقصیر در روز [[عید قربان]] بعد از [[رمی جمره عقبه]] و [[قربانی]] انجام می شود.<ref name=":4">درسنامه مناسک حج، ص۷۲؛ همچنین نگاه کنید به: مناسک محشی، ص۴۴٧؛ الروضةالبهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩.</ref> | ||
حلق یا تقصیر در | |||
=== اهمیت و فضیلت === | === اهمیت و فضیلت === | ||
[[پیامبر اسلام (ص)]] | [[پیامبر اسلام (ص)]] برای حلق کنندگان سه بار و برای تقصیر کنندگان یک بار دعای خیر کرد و رحمت الهی را برای آنها خواسته است.<ref>بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۳۰۲ .</ref> خود آن حضرت نیز در روز [[عید قربان]] موی سرش را میتراشید و ناخنهایش را کوتاه میکرد.<ref>وسائل الشيعه، ج ۱۰، ص ۱۸۰، ح ۱۲ .</ref> | ||
== فلسفه حلق و تقصیر == | == فلسفه حلق و تقصیر == | ||
حلق و تقصیر عملی عبادی دارای اسرار و آثار گوناگون است که به بعضی از آنها اشاره میشود: | [[حلق و تقصیر]] عملی عبادی دارای اسرار و آثار گوناگون است که به بعضی از آنها اشاره میشود: | ||
=== | === طهارت باطنی و انقطاع از تعلقات دنیوی === | ||
گفته شده یکی از اسرار [[تراشیدن موی سر]]، پاک شدن از آلودگیهای ظاهری و باطنی، خروج از گناهان و غلبه بر [[شیطان]] و [[نفس اماره]] پس از [[رمی|سنگ انداختن]] و [[قربانی کردن]] است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 239.</ref> بر اساس رهنمود [[امام صادق (ع)]] و کلام بزرگان، زدودن مو نماد پاکسازی نفس از تمام زشتیها و گناهان است،<ref>مصباح الشريعة، ص ۷۶ .</ref><ref>مستدرك الوسائل، ج ۱۰، ص ۱۶۷، ح ۱۱۷۷۰ .</ref> همانطور که بریدن مو اشاره به زدودن هوا و هوس، شهوات و موانعی دارد که تجسم اخروی آنها مانع عبور از پل صراط میشود.<ref>اسرار و معارف حج، ص ۵۶ .</ref><ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 240.</ref> | |||
همچنین زدودن مو به عنوان نماد زدودن [[زینت]]، تمرینی برای رهایی از دلبستگیهای مادی، شئون دنیوی و قطع آرزوهای دور و دراز از بیخ و بن است تا تنها طلب و اراده الهی در دل [[حاجی]] باقی بماند.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 238.</ref><ref>اسرار و معارف حج، صص 53 و 54 .</ref> | |||
=== تجلی عبودیت، امنیت و عزت اسلامی === | |||
درآمدن به هیئت بندگان با تراشیدن سر، نشانه فروتنی و خاکساری در برابر آفریدگار است؛ چنانکه [[جبرئیل]] پس از [[رمی جمرات|رمی شیطان]] به [[حضرت آدم(ع)|حضرت آدم (ع)]] دستور داد سرش را به علامت تواضع در پیشگاه خداوند بتراشد.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 242.</ref><ref>بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۳۰، ح ۵ ؛ وسائل الشيعه، ج ۸، ص ۱۶۲، ح ۲۰ .</ref> | |||
افزون بر این، در قرآن کریم و روایات [[امام صادق (ع)]]، سر تراشیدن علامت [[امنیت حرم|امنیت]] زائران شمرده شده است.<ref>سوره فتح ، آیه 27 .</ref><ref>بحار الانوار، ج10 ، ص187 ، ح14.</ref> بر پایه آیه ۲۷ سوره فتح{{یادداشت|لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا | |||
شما مؤمنان به خواست خدا البته به مسجد الحرام با دل ایمن وارد شوید و سرها بتراشید و اعمال تقصیر بی ترس و هراس به جای آرید، و خدا آنچه را (از مصالح صلح حدیبیه) شما نمیدانستید میدانست و قبل از آن (که فتح مکه کنید) فتح نزدیک (حدیبیّه و خیبر) را مقرر داشت.}}، این عمل را نمادی از شجاعت و عدم هراس مسلمانان در برابر دشمنان دانسته اند و گفته شده که در عصر حاضر نیز یادآور آن منطق شجاعانه و تداوم سیره مسلمانان نخستین است.<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 244.</ref><ref>تحلیلی بر مناسک حج، ص272.</ref> | |||
== مقالههای مرتبط == | == مقالههای مرتبط == | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۶: | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
*'''اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی'''، محمد امین پورامینی، قم، بشیر اندیشه، 1383ش. | *'''اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی'''، محمد امین پورامینی، قم، بشیر اندیشه، 1383ش. | ||
* ''' | *'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش. | ||
*'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق. | *'''بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار'''، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق. | ||
* ''' | * '''درسنامه مناسک حج '''، محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش. | ||
*''' | * '''مناسک حج محشی'''، مرکز تحقیقات حج، نشر مشعر، زمستان ۱۳۷۵ش. | ||
*''' | * '''الکافی فی فقه اهل المدینه''' (الفقه المالکی)، النمری القرطبی، یوسف بن عبدالله، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق. | ||
*''' | * '''المصادر الفقهیه'''، علیاصغر مروارید، بیروت، دارالتراث، ۱۴۱۹ق. | ||
* ''' | * '''بدائع الصنائع (الفقهالحنفی)'''، الکاشانی، علاءالدین بن مسعود، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق. | ||
*''' | * '''الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه'''، الشهید الثانی، شیخ زینالدین العاملی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۴ق. | ||
* '''فقه السنه'''، السید سابق، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق. | |||
* ''' | |||
* '''الفقه علی المذاهب الخمسه'''، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق. | * '''الفقه علی المذاهب الخمسه'''، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق. | ||
*''' | * '''وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه)''': محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق. | ||
*'''مصباح الشریعه'''، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) ( -148ق.)، بیروت، الاعلمی1400ق. | |||
* ''' | |||
* '''مستدرک الوسائل'''، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی. | * '''مستدرک الوسائل'''، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی. | ||
*''' | *'''تحلیلی از مناسک حج'''، علی شریعتی، تهران، سپیده باوران، 1393ش.{{پایان}}{{حج و عمره}} | ||
[[رده:اسرار حج]] | [[رده:اسرار حج]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۹ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۴۴
اسرار حَلق و تَقصیر حکمتها، اهداف و معانی باطنی حلق و تقصیر است. حلق (تراشیدن سر) و تقصیر (کوتاه کردن مو یا ناخن) از اعمال پایانی حج و عمره و نشانه خروج از احرام است. این عمل افزون بر بُعد فقهی، دارای معانی تربیتی و معنوی است. حلق و تقصیر نماد طهارت باطنی از گناهان، مهار نفس اماره و بریدن از دلبستگیها و آرزوهای مادی است و نشانگر نهایت فروتنی و عبودیت در پیشگاه الهی و نماد امنیت، شجاعت و عزت مؤمنان در حرم امن الهی دانسته شده است.
حلق و تقصیر[ویرایش | ویرایش مبدأ]
حَلق به معنای تراشیدن سر، و تَقصیر به معنای کوتاه کردن قدری از مو یا ناخن[۱]، یکی از اعمال حج و عمره است.[۲] در فقه شیعه، تقصیر از عبادات است و باید به قصد قربت و به نیت یکی از اعمال حج یا عمره انجام داده شود.[۳] مردان در حج با شرایطی موظف به حلق هستند. آنها در عمره تمتع موظف به تقصیر[۴] و در عمره مفرده بین حلق و تقصیر مختارند[۵]؛ البته مذاهب اهل سنت، مردان را در عمره تمتع نیز، بین حلق و تقصیر مختار دانستهاند.[۶] زنان بر اساس همه مذاهب اسلامی، موظف به تقصیرند.[۷] حلق یا تقصیر در روز عید قربان بعد از رمی جمره عقبه و قربانی انجام می شود.[۸]
اهمیت و فضیلت[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پیامبر اسلام (ص) برای حلق کنندگان سه بار و برای تقصیر کنندگان یک بار دعای خیر کرد و رحمت الهی را برای آنها خواسته است.[۹] خود آن حضرت نیز در روز عید قربان موی سرش را میتراشید و ناخنهایش را کوتاه میکرد.[۱۰]
فلسفه حلق و تقصیر[ویرایش | ویرایش مبدأ]
حلق و تقصیر عملی عبادی دارای اسرار و آثار گوناگون است که به بعضی از آنها اشاره میشود:
طهارت باطنی و انقطاع از تعلقات دنیوی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
گفته شده یکی از اسرار تراشیدن موی سر، پاک شدن از آلودگیهای ظاهری و باطنی، خروج از گناهان و غلبه بر شیطان و نفس اماره پس از سنگ انداختن و قربانی کردن است.[۱۱] بر اساس رهنمود امام صادق (ع) و کلام بزرگان، زدودن مو نماد پاکسازی نفس از تمام زشتیها و گناهان است،[۱۲][۱۳] همانطور که بریدن مو اشاره به زدودن هوا و هوس، شهوات و موانعی دارد که تجسم اخروی آنها مانع عبور از پل صراط میشود.[۱۴][۱۵]
همچنین زدودن مو به عنوان نماد زدودن زینت، تمرینی برای رهایی از دلبستگیهای مادی، شئون دنیوی و قطع آرزوهای دور و دراز از بیخ و بن است تا تنها طلب و اراده الهی در دل حاجی باقی بماند.[۱۶][۱۷]
تجلی عبودیت، امنیت و عزت اسلامی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
درآمدن به هیئت بندگان با تراشیدن سر، نشانه فروتنی و خاکساری در برابر آفریدگار است؛ چنانکه جبرئیل پس از رمی شیطان به حضرت آدم (ع) دستور داد سرش را به علامت تواضع در پیشگاه خداوند بتراشد.[۱۸][۱۹]
افزون بر این، در قرآن کریم و روایات امام صادق (ع)، سر تراشیدن علامت امنیت زائران شمرده شده است.[۲۰][۲۱] بر پایه آیه ۲۷ سوره فتح[یادداشت ۱]، این عمل را نمادی از شجاعت و عدم هراس مسلمانان در برابر دشمنان دانسته اند و گفته شده که در عصر حاضر نیز یادآور آن منطق شجاعانه و تداوم سیره مسلمانان نخستین است.[۲۲][۲۳]
مقالههای مرتبط[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۷۱.
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۶۵.
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۵۰.
- ↑ مناسک محشی ص۳۵۶ و ۳۵۷؛ درسنامه مناسک حج، ص۴۹.
- ↑ مناسک محشی، صص ١٠١ و ١٠٠؛ الکافی فی فقه اهل المدینه (فقه مالکی)، المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص۵٣۴؛ بدائع الصنائع (فقه حنفی) المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص ۶۵.
- ↑ مناسک محشی، صص ١٠١ و ١٠٠؛ الکافی فی فقه اهل المدینه (فقه مالکی)، المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص۵٣۴؛ بدائع الصنائع (فقه حنفی) المصادرالفقهیه، ج ١٠، ص ۶۵.
- ↑ مناسک محشی ص۳۵۶ و ۳۵۷؛ درسنامه مناسک حج، ص۴۹.
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۷۲؛ همچنین نگاه کنید به: مناسک محشی، ص۴۴٧؛ الروضةالبهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، ج١، صص ۵۶١ - ۵٣٩.
- ↑ بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۳۰۲ .
- ↑ وسائل الشيعه، ج ۱۰، ص ۱۸۰، ح ۱۲ .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 239.
- ↑ مصباح الشريعة، ص ۷۶ .
- ↑ مستدرك الوسائل، ج ۱۰، ص ۱۶۷، ح ۱۱۷۷۰ .
- ↑ اسرار و معارف حج، ص ۵۶ .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 240.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 238.
- ↑ اسرار و معارف حج، صص 53 و 54 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 242.
- ↑ بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۳۰، ح ۵ ؛ وسائل الشيعه، ج ۸، ص ۱۶۲، ح ۲۰ .
- ↑ سوره فتح ، آیه 27 .
- ↑ بحار الانوار، ج10 ، ص187 ، ح14.
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 244.
- ↑ تحلیلی بر مناسک حج، ص272.
- ↑ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا شما مؤمنان به خواست خدا البته به مسجد الحرام با دل ایمن وارد شوید و سرها بتراشید و اعمال تقصیر بی ترس و هراس به جای آرید، و خدا آنچه را (از مصالح صلح حدیبیه) شما نمیدانستید میدانست و قبل از آن (که فتح مکه کنید) فتح نزدیک (حدیبیّه و خیبر) را مقرر داشت.
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی، محمد امین پورامینی، قم، بشیر اندیشه، 1383ش.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- درسنامه مناسک حج ، محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
- مناسک حج محشی، مرکز تحقیقات حج، نشر مشعر، زمستان ۱۳۷۵ش.
- الکافی فی فقه اهل المدینه (الفقه المالکی)، النمری القرطبی، یوسف بن عبدالله، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- المصادر الفقهیه، علیاصغر مروارید، بیروت، دارالتراث، ۱۴۱۹ق.
- بدائع الصنائع (الفقهالحنفی)، الکاشانی، علاءالدین بن مسعود، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- الروضة البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیه، الشهید الثانی، شیخ زینالدین العاملی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
- فقه السنه، السید سابق، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، ۱۴۱۹ق.
- الفقه علی المذاهب الخمسه، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه): محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- مصباح الشریعه، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) ( -148ق.)، بیروت، الاعلمی1400ق.
- مستدرک الوسائل، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی.
- تحلیلی از مناسک حج، علی شریعتی، تهران، سپیده باوران، 1393ش.