اسرار وقوف در عرفات

وقوف در عرفات

نمای هوایی از وقوفِ حج‌گزاران در عرفات
دسته	مناسک حج
مکان	عرفات
زمان	ظهر تا مغرب روز نهم ذی الحجه
عمل قبلی	احرام در مکه
عمل بعدی	وقوف در مشعر
مکان‌های وابسته	عرفات
دعاهای وابسته	دعاهای شب عرفه؛دعاهای روز عرفه
صفحه فتواهای مراجع	وقوف در عرفات (فتاوای مراجع)
جستارهای وابسته	اعمال حج تمتع
ببینید: آموزش وقوف در عرفات

اسرار وقوف در عرفات به معناى حقایق و حکمت‌های پنهانِ توقف حج‌گزاران در سرزمین عرفات است که در منابع دینی، این عمل را فراتر از یک مناسک ظاهرى، به عنوان «حقیقت حج» و «حج اکبر» معرفى کرده‌اند. خداوند در عصر عرفه در مقابل فرشتگان به بندگان ساکن در عرفات افتخار مى‌کند.

مهم‌ترین راز این وقوف آن است که حضور عموم مردم، حتى گنهکاران، در کنار اولیای الهى سبب مى‌شود همگان مشمول رحمت شوند. عرفات همان جایی است که که توبه آدم(ع) پذیرفته شد و جایگاه ویژه‌ای برای بخشش گناهان دارد. وقوف در عرفات را بهانه‌ای برای اعتراف به عظمت خداوند پیش از ورود به حرم دانسته اند؛ به گونه‌اى که وقوف در بیرون دروازه حرم، انسان را براى ورود به حریم امن الهى آماده مى‌سازد. از دیگر اسرار این وقوف، ناامیدى شیطان در این سرزمین به دلیل ریزش رحمت بى‌کران و یادآورى صحنه قیامت به واسطه ازدحام حاجیان است. از آداب این وقوف «لزوم طهارت ظاهرى و باطنى» همراه با «انتظار براى اجازه ورود به حرم» است.

وقوف در عرفات

نوشتار اصلی: وقوف در عرفات

وقوف در عرفات دومین عملِ واجبِ حج است که طی آن حج‌گزار بر اساس فقه شیعه، در روز عرفه، از ظهر تا غروب شرعی در عرفات می‌ماند. این وقوف به مقداری که ماندن در آنجا (اگر چه به‌مدت کوتاه) صدق کند، از ارکان حج نیز شمرده شده است. پیشینه وقوف در عرفات، به قبل از اسلام برمی‌گردد. پیروان دین‌هایی که حج را واجب می‌دانستند، در همه دوره‌ها به هنگام حج، در عرفات وقوف می‌کردند. روزه، توبه، خواندن دعاهایی خاص و دعای امام حسین(ع) در روز عرفه، از اعمال و آداب مستحبی وقوف در عرفات است.

فضائل

وقوف در عرفات در روایات، «حقیقت حج» و «حج اکبر» معرفی شده است.

پیامبر اکرم (ص) سه بار فرمود: «الحج عرفات» این مطلب جایگاه بلند عرفات را در اعمال حج روشن می‌سازد به شکلی که توقف در این سرزمین را معادل کل حج دانستند؛ از پیامبر(ص) حکایت شده است خداوند در عصر عرفه به خاطر اهل عرفه به فرشتگان خود مباهات می‌کند و می‌فرماید به بندگانم بنگرید که ژولیده و غبار آلود به سوی من آمده‌اند.

امید به بخشش

یکی از اسرار اجتماع در این سرزمین آن است که حضور عموم مردم، حتی گنهکاران، در کنار اولیای الهی سبب می‌شود تا به برکت وجود آنان، همگان مشمول رحمت الهی گردند و دعای همگان قبول شود. بنا بر روایات، وقوف عرفات زمان و مکانی ویژه برای بخشش گناهان است و همان زمان و مکانی است که توبه حضرت آدم(ع) پذیرفته شد.

ترتیب اعمال حج تمتع

عمره تمتع

۱ شوال تا ۹ ذوالحجه

احرام در میقات • طواف • نماز طواف • سعی • تقصیر

حج

نهم ذوالحجه

احرام در مکه • وقوف در عرفات

شب دهم

وقوف در مشعر

روز دهم

رمی جمره عقبه • قربانی • حلق یا تقصیر

شب یازدهم

بیتوته در منا

روز یازدهم

رمی جمرات سه‌گانه

شب دوازدهم

بیتوته در منا

روز دوازدهم

رمی جمرات • طواف زیارت • نماز طواف • سعی • طواف نساء • نماز طواف نساء

اعتراف به عظمت و سلطه خداوند

بنا بر روایتی از امام علی(ع)، وقوف در عرفات که خارج از حرم مکی است واجب شد، زیرا مهمان خدا باید بیرون دروازه، آنقدر دربرابر عظمت خداوند تضرّع کند تا لایق ورود به حرم شود. عرفه را محلی برای درک آیاتی دانسته‌اند که خداوند را فراتر از اعمال، بر آنچه که انسان فکر می‌کند نیز مسلط و آگاه می‌دانند. در نتیجه درک این سلطه و آگاهی خداوند، انسان به دنبال کاهش فکرهای نادرست خویش و اصلاح بیماری های قلبی خواهد رفت.

تلاش و ناامیدی شیطان

براساس برخی توصیه‌ها در عرفات مواظبت بیشتری نسبت به وسوسه‌های شیطان لازم است؛ چراکه عرفات از بهترین مکان‌های توجه به خدا و آمرزش است. به تصریح برخی روایات، شیطان در عرفه تلاش بیشتری جهت گمراهی انسان دارد؛ لذا در عرفه پناه بردند به خدا، توصیه شده است. علت ناامیدی شیطان در عرفه را ریزش رحمت سرشار الهی بر سر حاضران دانسته‌اند.

یادآوری قیامت

برخی سِر ازدحام همه حاجیان در عرفات را یادآوری صحنه قیامت دانسته و معتقدند زائر خانه خدا باید از سرهای برهنه و بدن‌های کفن‌پوش، به یاد مواقف حشر و آخرت بیافتند. همچنین کوتاهی زمان عرفه را یادآور زمان کوتاه دنیا برای بهره مندی از فرصت جمع آوری توشه آخرت دانسته‌اند.

آداب

از جمله آداب منعکس شده در روایات برای حاجیان حاضر در عرفات، «انتظار اجازه یافتن جهت ورود به حرم الهی» و «لزوم طهارت و پاکی ظاهری و باطنی» است.

مقاله‌های مرتبط

• عرفات
• وقوف
• وقوف در مشعر

منابع

• * «جبل عرفة أثناء موسم الحج السنوي»، المکتبة الرقمیة العالمیة، بایگانی شده از اصلی، تاریخ بازدید مطلب: ۱۶ تیر ۱۳۹۹.
• جرعه‌ای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
• حج25: رضا مختاری، تهران، مشعر، 1384ش.
• حج27 گزارشی از حج‌گزاری 1427ق./ 1385ش.: حسن مهدویان.
• حج29: حجت الله بیات و سید حسین اسحاقی، تهران، مشعر، 1388ش.
• حج و عمره در قرآن و حدیث، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
• * عرفه و عرفات، عباس اسلامي كاشاني، مشعر، ١٣٩١ش.
• علل الشرائع، شیخ صدوق، قم، انتشارات مکتبة الداوری، بی‌تا.
• الفقه على المذاهب الخمسة، مغنيه، محمد جواد، بیروت، دار التيار الجديد - دار الجواد، 1421ه‍ ق.
• الکافی، ثقة الاسلام کلینی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ش.
• المحجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، مولی محسن فیض کاشانی، بیروت: ۱۴۰۳، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
• المراقبات (اعمال السنة)، میرزا جواد ملکی تبریزی، ترجمهٔ میرزا حکیم خسروانی، تهران: بی‌تا، انتشارات فقیه.
• مستدرک الوسائل، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
• مصباح الشریعة ومفتاح الحقیقه، منسوب به امام ششم حضرت صادق علیه السلام ، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفهٔ ایران، ۱۳۶۰.
• مناسك الحج و أحكام العمرة، سبحانی تبريزى، جعفر، قم، مؤسسه امام صادق عليه السلام، 1428ه‍ ق.
• مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید، خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌، تهیه و تنظیم: منصور مظاهری، تهران، نشر مشعر، 1397ه.ش.
• وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.