مناسک حج: تفاوت میان نسخهها
| خط ۵: | خط ۵: | ||
}}«برای هر امتی عبادتی ویژه قرار دادهایم که آن را انجام می دهند».<ref>سوره حج ، آیه 67 .</ref> | }}«برای هر امتی عبادتی ویژه قرار دادهایم که آن را انجام می دهند».<ref>سوره حج ، آیه 67 .</ref> | ||
مجموعه امور [[حج]] را مناسک حج نامیدهاند که این امور اعم از [[اعمال حج تمتع|اعمال واجب]] و اعمال [[تروک|ترک کردنی]]، [[مکانهای مربوط به سفر حج|مکانها]] و زمانهای انجام عبادت در حج هستند. این معنا برای مناسک حج، به اعتبار آیه {{آیه|وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ | مجموعه امور [[حج]] را مناسک حج نامیدهاند که این امور اعم از [[اعمال حج تمتع|اعمال واجب]] و اعمال [[تروک|ترک کردنی]]، [[مکانهای مربوط به سفر حج|مکانها]] و زمانهای انجام عبادت در حج هستند.<ref name=":0" /> این معنا برای مناسک حج، به اعتبار آیه {{آیه|وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ | ||
}}«راه و رسم عبادتمان را به ما نشان ده، و توبه ما را بپذیر، که تو بسیار توبه پذیر و مهربانی»<ref>سوره بقره ، آیه 128 .</ref> در نظر گرفته شده است.<ref>درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص34 و 35 .</ref> | }}«راه و رسم عبادتمان را به ما نشان ده، و توبه ما را بپذیر، که تو بسیار توبه پذیر و مهربانی»<ref>سوره بقره ، آیه 128 .</ref> در نظر گرفته شده است.<ref name=":0">درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص34 و 35 .</ref> | ||
نُسُک به معنای طهارت نیز دانسته شده<ref>مصباح المنیر، ج2 ، ص 604 .</ref> و بر این اساس برخی حدس زدند که شاید حکمت اینکه [[حج]] و [[احکام حج|احکام]] آن را مناسک خواندهاند آن است که [[حاجی]] در حج، از طهارت و غفران الهی بهرهمند میشود.<ref>درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص34 و 35 .</ref> | نُسُک به معنای طهارت نیز دانسته شده<ref>مصباح المنیر، ج2 ، ص 604 .</ref> و بر این اساس برخی حدس زدند که شاید حکمت اینکه [[حج]] و [[احکام حج|احکام]] آن را مناسک خواندهاند آن است که [[حاجی]] در حج، از طهارت و غفران الهی بهرهمند میشود.<ref>درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص34 و 35 .</ref> | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
== اهداف مناسک حج == | == اهداف مناسک حج == | ||
{{اصلی|اهداف و آثار حج}}در قرآن، غرض از تکلیف به حج، وجود منافع برای انسانها ذکر شده است.{{یادداشت|﴿وَ أَذِّن فی النَّاسِ بِالحْجّ… لِّّیشْهَدُواْ مَنَافِعَ لَهُمْ﴾ | {{اصلی|اهداف و آثار حج}}در قرآن، غرض از تکلیف به حج، وجود منافع برای انسانها ذکر شده است.{{یادداشت|﴿وَ أَذِّن فی النَّاسِ بِالحْجّ… لِّّیشْهَدُواْ مَنَافِعَ لَهُمْ﴾ | ||
و در میان مردم برای حج بانگ زن… تا منافع خود را [از برکت این سفر معنوی] مشاهده کنند.}}<ref>سوره حجّ(22)، آیه 27-28؛ ترجمه قرآن (انصاریان)؛ ص۳۳۵.</ref> احادیث مختلف معصومین(ع)، «منافع» را، شامل برکات دنیوی و منافع اخروی دانستهاند.<ref>الکافی، ج4، ص422؛ تهذیب الاحکام، ج5، ص122.</ref> | و در میان مردم برای حج بانگ زن… تا منافع خود را [از برکت این سفر معنوی] مشاهده کنند.}}<ref>سوره حجّ(22)، آیه 27-28؛ ترجمه قرآن (انصاریان)؛ ص۳۳۵.</ref> احادیث مختلف معصومین(ع)، «منافع» را، شامل برکات دنیوی و منافع اخروی دانستهاند.<ref>الکافی، ج4، ص422؛ تهذیب الاحکام، ج5، ص122.</ref> با استناد به روایات امامان پیامبر(ص) و امامان(ع) برخی از مهمترین اهداف حج را میتوان به شرح زیر استخراج کرد.{{ستون-شروع|۲}} | ||
با استناد به روایات امامان پیامبر(ص) و امامان(ع) برخی از مهمترین اهداف حج را میتوان به شرح زیر استخراج کرد.{{ستون-شروع|۲}} | |||
* توبه و آمرزش<ref>الکافی، ج4، ص188؛ وسائل الشیعه، ج13، ص295.</ref><ref>الکافی، ج4، ص264.</ref> | * توبه و آمرزش<ref>الکافی، ج4، ص188؛ وسائل الشیعه، ج13، ص295.</ref><ref>الکافی، ج4، ص264.</ref> | ||
* خودسازی و تقوا<ref>علل الشرائع، ج2، ص404؛ بحار الانوار، ج6، ص96.</ref><ref>الکافی، ج4، ص201؛ نهج البلاغه، خطبه 192.</ref> | * خودسازی و تقوا<ref>علل الشرائع، ج2، ص404؛ بحار الانوار، ج6، ص96.</ref><ref>الکافی، ج4، ص201؛ نهج البلاغه، خطبه 192.</ref> | ||
| خط ۳۱: | خط ۲۹: | ||
== مناسک حج == | == مناسک حج == | ||
{{اصلی|اعمال حج تمتع}}مناسک حج مجموعهای از اعمال توصیه شده و نهی شده و آیینهایی است که در زمان و مکانهای معینی از شهر [[مکه]] برگزار میشود. | {{اصلی|اعمال حج تمتع}}مناسک حج مجموعهای از اعمال [[واجبات احرام|توصیه شده]] و [[محرمات احرام|نهی شده]] و آیینهایی است که در زمان و [[فهرست مکانهای مکه|مکانهای]] معینی از شهر [[مکه]] برگزار میشود. | ||
=== | === واجبات حج === | ||
اعمال واجب حج پیش از مکه مواردی از جمله [[احرام]]، [[وقوف در عرفات|وقوف عرفات]]، وقوف مشعر و اعمال منا هستند و بعد از ورود به مکه، طواف، نماز طواف | اعمال واجب حج پیش از مکه مواردی از جمله [[احرام]]، تلبیه، [[وقوف در عرفات|وقوف عرفات]]، وقوف مشعر و اعمال منا هستند و بعد از ورود به مکه، طواف، نماز طواف، سعی، طواف نساء واجب شمرده شد | ||
==== مستحب ==== | ==== مستحب ==== | ||
نسخهٔ ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۳۸
مناسِک حج مجموعهای از اعمال حج و زمان و مکان انجام آنهاست.
 |
| اقسام حجة الاسلام |
| تمتع |
| افراد |
| قران |
| اقسام حج نیابتی |
| بلدی |
| میقاتی |
| استیجاری |
| تبرعی |
| اقسام بر اساس حجگزار |
| حج زنان |
| حج کودکان |
| حج محجوران |
| اقسام بر اساس زاد و راحله |
| بذلی |
| تسکع |
| پیاده |
| دیگر اقسام |
| قضا |
| ناتمام |
| مستحبی |
معنای مناسک
مناسِک از ریشه «نُسُک» به معنای عبادت[۱] و مجموعه عملها[۲] دانسته شده و جمع مَنسَک به معنای مکان و زمان عبادت است چنانکه خداوند متعال میفرماید: ﴿لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ ﴾«برای هر امتی عبادتی ویژه قرار دادهایم که آن را انجام می دهند».[۳]
مجموعه امور حج را مناسک حج نامیدهاند که این امور اعم از اعمال واجب و اعمال ترک کردنی، مکانها و زمانهای انجام عبادت در حج هستند.[۴] این معنا برای مناسک حج، به اعتبار آیه ﴿وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴾«راه و رسم عبادتمان را به ما نشان ده، و توبه ما را بپذیر، که تو بسیار توبه پذیر و مهربانی»[۵] در نظر گرفته شده است.[۴]
نُسُک به معنای طهارت نیز دانسته شده[۶] و بر این اساس برخی حدس زدند که شاید حکمت اینکه حج و احکام آن را مناسک خواندهاند آن است که حاجی در حج، از طهارت و غفران الهی بهرهمند میشود.[۷]
اهمیت مناسک حج
آیه قرآن انجام مناسک حج را واجب و ترک آن را کفر عملی دانستهاند.[۸] در روایات معصومین به مناسک حج توصیه شده و ثواب آن چنان سنگین دانسته شده که آرزوی مردگان وجود یک حج در کارنامه اعمالشان است.[۹] همچنین انجام حج را عامل بقاء اسلام و ترک آن را عامل خروج از دین خدا و نزول عذاب الهی دانستهاند.[۱۰]
اهداف مناسک حج
در قرآن، غرض از تکلیف به حج، وجود منافع برای انسانها ذکر شده است.[یادداشت ۱][۱۱] احادیث مختلف معصومین(ع)، «منافع» را، شامل برکات دنیوی و منافع اخروی دانستهاند.[۱۲] با استناد به روایات امامان پیامبر(ص) و امامان(ع) برخی از مهمترین اهداف حج را میتوان به شرح زیر استخراج کرد.
مناسک حج
مناسک حج مجموعهای از اعمال توصیه شده و نهی شده و آیینهایی است که در زمان و مکانهای معینی از شهر مکه برگزار میشود.
واجبات حج
اعمال واجب حج پیش از مکه مواردی از جمله احرام، تلبیه، وقوف عرفات، وقوف مشعر و اعمال منا هستند و بعد از ورود به مکه، طواف، نماز طواف، سعی، طواف نساء واجب شمرده شد
مستحب
اعمال نهی شده
مکروهات
مکانها
زمانها
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ المفردات ، ص 802 ؛ لسان العرب، ج10 ، ص499.
- ↑ مجمع مقاییس اللغه، ج 5 ، ص 420 ؛ مصباح المنیر ، ج2 ، ص604 ؛ تاج العروس ، ج13 ، ص657 .
- ↑ سوره حج ، آیه 67 .
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص34 و 35 .
- ↑ سوره بقره ، آیه 128 .
- ↑ مصباح المنیر، ج2 ، ص 604 .
- ↑ درسنامه اسرار و معارف حج و عمره، ص34 و 35 .
- ↑ سوره آل عمران ، آیه 97.
- ↑ من لا بحضره الفقیه ، ج2 ، ص226 .
- ↑ وسائل الشیعه، ج11 ، ص30 و 32 ؛ نهج البلاغه، نامه 47 .
- ↑ سوره حجّ(22)، آیه 27-28؛ ترجمه قرآن (انصاریان)؛ ص۳۳۵.
- ↑ الکافی، ج4، ص422؛ تهذیب الاحکام، ج5، ص122.
- ↑ الکافی، ج4، ص188؛ وسائل الشیعه، ج13، ص295.
- ↑ الکافی، ج4، ص264.
- ↑ علل الشرائع، ج2، ص404؛ بحار الانوار، ج6، ص96.
- ↑ الکافی، ج4، ص201؛ نهج البلاغه، خطبه 192.
- ↑ وسائل الشیعه، ج11، ص60؛ جامع احادیث الشیعه، ج10، ص69.
- ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ دانشنامه حج و حرمین شریفین، ج۶، ص۳۲۸.
- ↑ بحار الانوار، ج97، ص139؛ جامع احادیث الشیعه، ج12، ص229.
- ↑ الکافی، ج4، ص549؛ نور الثقلین، ج1، ص183.
- ↑ الروضة البیهه، ج2، ص281-282.
- ↑ التبیان، ج4، ص31؛ فقه القرآن، ج1، ص86.
- ↑ مجمع البیان، ج3، ص424؛ روح المعانی، ج7، ص35.
- ↑ علل الشرائع، ج1، ص273؛ وسائل الشیعه، ج11، ص13.
- ↑ نهج البلاغه، خطبه192؛ الکافی، ج4، ص199.
- ↑ الکافی، ج4، ص198؛ من لایحضره الفقیه، ج2، ص250.
- ↑ الکافی، ج4، ص422؛ تهذیب الاحکام، ج5، ص122.
- ↑ علل الشرائع، ج2، ص406؛ وسائل الشیعه، ج11، ص14.
- ↑ الکافی، ج4، ص422؛ تهذیب الاحکام، ج5، ص122.
- ↑ ﴿وَ أَذِّن فی النَّاسِ بِالحْجّ… لِّّیشْهَدُواْ مَنَافِعَ لَهُمْ﴾ و در میان مردم برای حج بانگ زن… تا منافع خود را [از برکت این سفر معنوی] مشاهده کنند.
منابع
- اسرار عرفانی حج، محمدتقی فعالی، تهران، مشعر، 1386ش.
- بحار الانوار، محمد باقر المجلسی، تصحیح محمد باقر بهبودی و دیگران، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، معاونت امور روحانیون، تهران، مشعر، 1387ش.
- جرعهای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، 1386ش.
- الحج و العمره فی الکتاب و السنه، محمد محمدی ری شهری، قم، دارالحدیث، ۱۳۷۶ش.
- درسنامه مناسک حج محمد حسین فلاح زاده، تهران، مشعر، 1389ش.
- عوالی اللئالی، محمد ابن ابی جمهوری، قم، سیدالشهداء، 1362ش.
- المحجة البیضاء، فیض کاشانی، قم، نشر اسلامی، 1417ق.
- مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری، قم، مؤسسه آل البیت، 1408ق.