اسرار وقوف در عرفات
اسرار وقوف در عرفات به معناى حقایق و حکمتهای پنهانِ توقف حجگزاران در سرزمین عرفات است که در منابع دینی، این عمل را فراتر از یک مناسک ظاهرى، به عنوان «حقیقت حج» و «حج اکبر» معرفى کردهاند. خداوند در عصر عرفه در مقابل فرشتگان به بندگان ساکن در عرفات افتخار مىکند.
 نمای هوایی از وقوفِ حجگزاران در عرفات | |
| دسته | مناسک حج |
|---|---|
| مکان | عرفات |
| زمان | ظهر تا مغرب روز نهم ذی الحجه |
| عمل قبلی | احرام در مکه |
| عمل بعدی | وقوف در مشعر |
| مکانهای وابسته | عرفات |
| دعاهای وابسته | دعاهای شب عرفه؛دعاهای روز عرفه |
| صفحه فتواهای مراجع | وقوف در عرفات (فتاوای مراجع) |
| جستارهای وابسته | اعمال حج تمتع |
ببینید: آموزش وقوف در عرفات | |
مهمترین راز این وقوف آن است که حضور عموم مردم، حتى گنهکاران، در کنار اولیای الهى سبب مىشود همگان مشمول رحمت شوند. عرفات همان جایی است که که توبه آدم(ع) پذیرفته شد و جایگاه ویژهای برای بخشش گناهان دارد. وقوف در عرفات را بهانهای برای اعتراف به عظمت خداوند پیش از ورود به حرم دانسته اند؛ به گونهاى که وقوف در بیرون دروازه حرم، انسان را براى ورود به حریم امن الهى آماده مىسازد. از دیگر اسرار این وقوف، ناامیدى شیطان در این سرزمین به دلیل ریزش رحمت بىکران و یادآورى صحنه قیامت به واسطه ازدحام حاجیان است. از آداب این وقوف «لزوم طهارت ظاهرى و باطنى» همراه با «انتظار براى اجازه ورود به حرم» است.
وقوف در عرفات
وقوف در عرفات دومین عملِ واجبِ حج است[۱] که طی آن حجگزار بر اساس فقه شیعه، در روز عرفه، از ظهر تا غروب شرعی در عرفات میماند.[۲] این وقوف به مقداری که ماندن در آنجا (اگر چه بهمدت کوتاه) صدق کند، از ارکان حج نیز شمرده شده است.[۳] پیشینه وقوف در عرفات، به قبل از اسلام برمیگردد. پیروان دینهایی که حج را واجب میدانستند، در همه دورهها به هنگام حج، در عرفات وقوف میکردند.[۴] روزه[۵]، توبه[۶]، خواندن دعاهایی خاص[۷] و دعای امام حسین(ع) در روز عرفه[۸]، از اعمال و آداب مستحبی وقوف در عرفات است.
فضائل
وقوف در عرفات در روایات، «حقیقت حج»[۹] و «حج اکبر»[۱۰] معرفی شده است.
| عمره تمتع |
| ۱ شوال تا ۹ ذوالحجه |
| احرام در میقات • طواف • نماز طواف • سعی • تقصیر |
| حج |
| نهم ذوالحجه |
| احرام در مکه • وقوف در عرفات |
| شب دهم |
| وقوف در مشعر |
| روز دهم |
| رمی جمره عقبه • قربانی • حلق یا تقصیر |
| شب یازدهم |
| بیتوته در منا |
| روز یازدهم |
| رمی جمرات سهگانه |
| شب دوازدهم |
| بیتوته در منا |
| روز دوازدهم |
| رمی جمرات • طواف زیارت • نماز طواف • سعی • طواف نساء • نماز طواف نساء |
پیامبر اکرم (ص) سه بار فرمود: «الحج عرفات»[۱۱] این مطلب جایگاه بلند عرفات را در اعمال حج روشن میسازد به شکلی که توقف در این سرزمین را معادل کل حج دانستند؛ از پیامبر(ص) حکایت شده است خداوند در عصر عرفه به خاطر اهل عرفه به فرشتگان خود مباهات میکند و میفرماید به بندگانم بنگرید که ژولیده و غبار آلود به سوی من آمدهاند.[۱۲]
امید به بخشش
یکی از اسرار اجتماع در این سرزمین آن است که حضور عموم مردم، حتی گنهکاران، در کنار اولیای الهی سبب میشود تا به برکت وجود آنان، همگان مشمول رحمت الهی گردند[۱۳] و دعای همگان قبول شود.[۱۴] بنا بر روایات، وقوف عرفات زمان و مکانی ویژه برای بخشش گناهان است[۱۵] و همان زمان و مکانی است که توبه حضرت آدم(ع) پذیرفته شد.[۱۶]
اعتراف به عظمت و سلطه خداوند
بنا بر روایتی از امام علی(ع)، وقوف در عرفات که خارج از حرم مکی است واجب شد، زیرا مهمان خدا باید بیرون دروازه، آنقدر دربرابر عظمت خداوند تضرّع کند تا لایق ورود به حرم شود.[۱۷] عرفه را محلی برای درک آیاتی[۱۸] دانستهاند که خداوند را فراتر از اعمال، بر آنچه که انسان فکر میکند نیز مسلط و آگاه میدانند. در نتیجه درک این سلطه و آگاهی خداوند، انسان به دنبال کاهش فکرهای نادرست خویش و اصلاح بیماری های قلبی خواهد رفت.[۱۹]
تلاش و ناامیدی شیطان
براساس برخی توصیهها در عرفات مواظبت بیشتری نسبت به وسوسههای شیطان لازم است؛ چراکه عرفات از بهترین مکانهای توجه به خدا و آمرزش است.[۲۰] به تصریح برخی روایات، شیطان در عرفه تلاش بیشتری جهت گمراهی انسان دارد؛ لذا در عرفه پناه بردند به خدا، توصیه شده است.[۲۱] علت ناامیدی شیطان در عرفه را ریزش رحمت سرشار الهی بر سر حاضران دانستهاند.[۲۲]
یادآوری قیامت
برخی سِر ازدحام همه حاجیان در عرفات را یادآوری صحنه قیامت دانسته و معتقدند زائر خانه خدا باید از سرهای برهنه و بدنهای کفنپوش، به یاد مواقف حشر و آخرت بیافتند.[۲۳] همچنین کوتاهی زمان عرفه را یادآور زمان کوتاه دنیا برای بهره مندی از فرصت جمع آوری توشه آخرت دانستهاند.[۲۴]
آداب
از جمله آداب منعکس شده در روایات برای حاجیان حاضر در عرفات، «انتظار اجازه یافتن جهت ورود به حرم الهی»[۲۵] و «لزوم طهارت و پاکی ظاهری[۲۶] و باطنی[۲۷]»[یادداشت ۱] است.
مقالههای مرتبط
پانویس
- ↑ فرهنگ اصطلاحات حج و عمره، ص۲۷۵.
- ↑ رک: مناسك حج، صص451-452.
- ↑ رک: مناسك حج، صص450-451.
- ↑ حج در اندیشه اسلامی، ص۲۳۴، به نقل از: اخبار مکه، ازرقی، ج۱، ص۱۱۷.
- ↑ درسنامه مناسک حج، ص۵۹.
- ↑ مصباحالشریعة، ص۹۲؛ المحجة البیضاء، ج۲، ص۲۰۷.
- ↑ حج و عمره در قرآن و حدیث، ص۳۹۲.
- ↑ درسنامه مناسک حج،ص۶۰ .
- ↑ مستدرک الوسائل، ج١٠، ص٣۴.
- ↑ الکافی، ج۴، ص٢۶۵.
- ↑ سنن ترمذی، ج 2، ص 65 ؛ محجة البيضاء، ج 2 ، ص 204 ؛ نیز الحج والعمرة في الكتاب والسنة، ص 189 و 190 .
- ↑ بحار الانوار، ج ۹۹، ص ۱۳ ، ح ۴۲ .
- ↑ پرتوی از مشعل هدایت اسرار و معارف حج، ص ۲۲ ؛ وافی، ج ۲، ص ۴۲ .
- ↑ المراقبات، ج2 ، ص225 .
- ↑ الفقيه، ج ۲، ص ۲۱۱ ؛ کافی ج ۴، ص ۵۴۱، ح ۷ ؛ دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۲۹۴ ؛ السنن الكبری، ج ۵، ص ۱۹۲ ؛ کافی، ج ۴، ص ۶۶ .
- ↑ وسائل الشیعة، ج١٣، ص۵۵٠ ؛ علل الشرائع، ج٢، ص۴٠٠.
- ↑ جرعهای از صهبای حج، ص۲۰۳، به نقل از: الکافی، ج۴، ص۲۲۴.
- ↑ سوره طه ، آیه 7 .
- ↑ صحبای حج ، ص416 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 199 .
- ↑ التهذيب، ج ۵، ص ۱۸۲؛ کافی، ج ۴، ص ۴۶۳، ج ۴ .
- ↑ کشف الاسرار، ج ۱، ص ۵۲۵.
- ↑ پرتوی از مشعل هدایت اسرار و معارف حج، ص ۲۲ .
- ↑ در بارگاه نور، ص97 .
- ↑ کافی، ج ۴، ص ۲۲۴، ج ۲ .
- ↑ دعائم الاسلام، ج ۱، ص ۳۲۰ .
- ↑ کافی، ج ۴، ص ۶۶ الفقیه، ج ۲، ص ۲۱۱ .
- ↑ امام صادق (ع) فرموده است. لا يصلح الوقوف بعرفة علي غير طهارة»
منابع
- اخبار مکه وما جاء فیها من الآثار، ازرقی، محمدبن عبدالله، 1403ق/1983م، تحقیق: رُشدی الصالح ملحس، مکه المکرمة، مطابع دار الثقافة، چاپ چهارم.
- مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید، خمينى، سيد روح اللّه موسوى، تهیه و تنظیم: منصور مظاهری، تهران، نشر مشعر، 1397ه.ش.
- وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.
- المراقبات (اعمال السنة)، میرزا جواد ملکی تبریزی، ترجمهٔ میرزا حکیم خسروانی، تهران: بیتا، انتشارات فقیه.
- حج در اندیشه اسلامی ، علی قاضیعسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
- درسنامه مناسک حج، محمدحسین فلاحزاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۶۴
- تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق): احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش.
- الحج و العمرة فی الکتاب و السنه: ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- الکافی: الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش.
- جرعهای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش.
- المحجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، مولی محسن فیض کاشانی، بیروت ، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۳ق .
- مصباح الشریعة ومفتاح الحقیقه، منسوب به امام ششم حضرت صادق علیه السلام ، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفهٔ ایران، ۱۳۶۰.
- مستدرک الوسائل، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق.
- سنن الترمذی ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق .
- بحار الانوار : المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- پرتوی از اسرار حج : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش .
- حج و عمره در قرآن و حدیث، محمد محمدی ریشهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش.
- الوافی : محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، اصفهان ، مکتبة الإمام أميرالمؤمنين علي (عليه السلام) العامة، 1365ش / 1406 ق .
- من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، محمد بن علی، 1413ق، تحقیق: علیاکبر غفاری، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم.
- دعائم الاسلام: النعمان المغربی (م. 363ق.)، به کوشش فیضی، قاهره، دار المعارف، 1383ق؛
- السنن الکبری: البیهقی (م.۴۵۸ق.)، بیروت، دار الفکر .
- علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
- تهذیب الأحکام، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق.
- کشف الاسرار: میبدی (م. 520ق.)، به کوشش حکمت، تهران، امیرکبیر، 1361ش.
- در بارگاه نور: حسین انصاریان، تهران، مشعر، 1382 ش .