اسرار قربانی
اسرار قُربانی حقایق و حکمتهای پنهانِ ذبح چهارپایان توسط حجگزاران در سرزمین منا است. قربانی یکی از اعمال واجب حج و از شعائر الهی است که با هدف تقرب به خداوند انجام میشود. قربانی در منابع شیعه، افزون بر آنکه عبادتی برای تقرب، آمرزش و پیروی از سنت ابراهیمی است، نمادی از مبارزه با نفس و شکرگزاری نعمتهای الهی و نیز وسیلهای برای اطعام و حمایت از نیازمندان به شمار میرود.
قربانی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
«قربانی» از اعمال واجب حج و بهمعنای ذبح گوسفند، گاو یا نَحْر شتر برای تقرب به خداوند است.[۱][۲] فقیهان شیعه مکان آن را منا و زمانش را روز عید قربان میدانند،[۳][۴] اما فقیهان اهلسنت ایام دهم تا دوازدهم ذیحجه را مجاز میشمارند.[۵] سلامت و فربه بودن حیوان شرط است[۶][۷] و از نظر بیشتر فقها، مستحب است گوشت آن میان خود حاجی، نیازمندان و دیگران تقسیم شود.[۸][۹]
فلسفه قربانی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
بر اساس حدیثی از امام علی(ع)، اگر مردم به فواید قربانی آگاه بودند، حتی با قرض گرفتن قربانی میکردند.[۱۰] بر اساس قرآن، خداوند قربانی را از شعائر و نشانههای الهی[۱۱] معرفی کرده و وسیله قیام[۱۲] و برپا بودن مردم شمرده است.[۱۳]
منابع شیعه برای قربانی، حکمتهای باطنی متعددی بیان کردهاند؛ از جمله بخشش گناهان و تقرب به خداوند از جمله این حکمتها است. در روایات آمده است که با ذبح قربانی، حاجی از آتش جهنم نجات مییابد و نخستین قطره خون آن سبب آمرزش گناهان میشود. [۱۴] [۱۵] قرآن نیز قربانی را نشانه تقوا و مایه تعظیم شعائر و تقرب الهی دانسته است. [۱۶] [۱۷] [۱۸] همچنین قربانی در روز عید، پیروی از سنت حضرت ابراهیم(ع) و تسلیم در برابر فرمان خدا تلقی شده است [۱۹] [۲۰] [۲۱] [۲۲]
برخی نویسندگان بر اساس روایات حقیقت قربانی را کشتن مقام حیوانی و هوای نفس دانستهاند؛ [۲۳] [۲۴] چنانکه امام صادق(ع) حاجی را به بریدن گلوی طمع و هوا مستی هنگام قربانی فرا میخواند [۲۵] در فقه نیز اگر حاجی توان قربانی نداشته باشد، به جای آن سه روز در حج و هفت روز پس از بازگشت روزه میگیرد که این حکم، نشانه تضعیف جنبه حیوانی انسان دانسته شده است.[۲۶] [۲۷]
همچنین با استناد به آیات قرآن[۲۸][۲۹] قربانی کردن نوعی شکرگذاری برای نعمت رام شدن چهارپایان برای انسان دانسته شده است.[۳۰][۳۱]
در نهایت، یکی از حکمتهای قربانی بهرهمند شدن نیازمندان از گوشت آن و گشایش در تأکید کرده و در سیره امام س اطعام فقیران از گوشت قربانی تأکید کرده و در سیره امام سجاد(ع) و امام باقر(ع) نیز بخشی از قربانی به همسایگان و مستمندان داده میشد [۳۲] [۳۳] [۳۴]
مقالههای مرتبط[ویرایش | ویرایش مبدأ]
پانویس[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- ↑ شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۶۰ ؛ منتهی المطلب، ج۱۱، ص۱۸۳ ؛ جواهرالکلام،ج۱۹،ص۱۳۶؛ البدائع،ج۵، ص۶۹، المجموع،ج۸، ص۳۹۸، المغنی، ج۱۱، ص۹۶، ۱۱۸؛ صحیح مسلم، ج۲، ص۹۵۵ ؛ وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۱۰ از ابواب ذبح، ح۱ و ۲ و۵.
- ↑ مقاییس اللغه، ج۵، ص۸۰.
- ↑ تذکره الفقهاء ، ج۸، ص۲۵۲ ؛ ریاض المسائل، ج۶، ص۴۰۰ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۲۰ ؛ وسائل الشیعه، ج۱۰، باب ۲۸ از ابواب ذبح، ح۲ ؛ باب ۴ از ابواب ذبح، ح۱ و ۵و۶ و ۷.
- ↑ مدارک الاحکام، ج۸، ص۲۷ ؛ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۲۹۹؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۲۲۳.
- ↑ الموسوعه الفقهیه الکویتیه، ج۴۲، ص۲۴۹.
- ↑ شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۶۰ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۳۹؛ سنن الترمذی،ج۴، ص۸۷ .
- ↑ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۳۰۷ ؛ جواهرالکلام،ج۱۹، ص۱۳۶-۱۳۸ ؛ الحدائق الناضره ج۱۷، ص۸۸-۹۱.
- ↑ النهایه، ص۲۶۱ ؛ ریاض المسائل، ج۶، ص۴۲۸ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۵۷ ؛ علل الشرائع، ج۲، ص۴۳۸.
- ↑ حج، آیه ۳۶.
- ↑ علل الشرائع، ج 2، ص 440.
- ↑ مائده، آیه ۲ ؛ حج آیه ۳۶.
- ↑ مصباح المنیر، ریشه قوم.
- ↑ تفسیر کبیر، ج۱۲، ص۱۰۰ ؛ تفسیر المیزان، ج۶، ص۱۴۲ ؛ تفسیر نمونه، ج۵، ص۹۰.
- ↑ المحاسن، ج1، ص67.
- ↑ بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۹۶ـ۲۹۸.
- ↑ حج، آیه ۳۷.
- ↑ سوره مائده، آیه 27 .
- ↑ سوره حج ، آیه 36 .
- ↑ صافات، آیه ۱۰۷.
- ↑ سوره مائده، آیه 2.
- ↑ سوره حج ، آیه 34 .
- ↑ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 228.
- ↑ اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی، ص 40 و 41 .
- ↑ معراج السعاده، ص71 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 229.
- ↑ مصباح الشریعه، ص92 .
- ↑ .الحدائق الناضره، ج۱۷، ص۱۱۷ ؛ جواهرالکلام، ج۱۹، ص۱۲۶؛ الفقه علی المذاهب الخمسه، ج۱، ص۴۰۰؛ مستندالشیعه، ج۱۲، ص۳۴۳.
- ↑ اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیتالله سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، ص 40 و 41.
- ↑ سوره حج ، آیه 36 .
- ↑ لقمان ، آیه 28 .
- ↑ از میقات تا عرفات ، ص130 و 131 ؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 234.
- ↑ جرعه ای از صهبای حج ، ص228.
- ↑ علل الشرایع، ص ۴۳۷ .
- ↑ سوره حج ، آیه 36 .
- ↑ وسائل الشيعه، باب 4 ، ج ۱۶، ص 374، ح12.
منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]
- اسرار و معارف حج: با الهام از سخنان حکیم متاله آیت الله سید ابو الحسن رفیعی قزوینی، محمد امین پورامینی، قم، بشیر اندیشه، 1383ش.
- از میقات تا عرفات، محسن قمی، قم، نشر معارف، 1391ش.
- بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، محمد باقر المجلسی (۱۰۳۷-۱۱۱۰ق)، تصحیح محمد باقر بهبودی و سید ابراهیم میانجی و سید محمد مهدی موسوی خرسان، بیروت، داراحیاء التراث العربی و موسسه الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- بدائع الصنائع (الفقهالحنبلی)، الکاشانی، علاءالدین بن مسعود، المصادر الفقهیه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- تذکرة الفقهاء، العلامة الحلی (م.۷۲۶ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- تفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، محمد بن عمر فخر رازی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چهارم، ۱۴۱۳ق.
- تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی و دیگران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۹ش.
- جرعه ای از صهبای حج، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، 1386ش.
- جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن، ۴۳ جلد، بیروت - لبنان، دار إحیاء التراث العربی، هفتم، ۱۴۰۴ق.
- حدائق الناضره، یوسف بن احمد آل عصفور بحرانی (م.۱۱۸۶ق)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۵ق.
- ریاض المسائل، سید علی الطباطبائی (م.۱۲۳۱ق)، قم، النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
- درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
- صحیح مسلم: مسلم (م. 261ق.)، بیروت، دار الفکر، بیتا.
- سنن ترمذی، محمد بن عیسی ترمذی، به کوشش عبدالوهاب عبداللطیف، بیروت، دار الفکر، ١4٠٢ق.
- شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، تهران، منشورات الأعلمی، ۱۳۸۹ق.
- الفقه علی المذاهب الخمسه، المغنیه، محمدجواد، قم، مؤسسة دارالکتاب الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق.
- منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، حلّی، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، ۱۵ جلد، مشهد - ایران، مجمع البحوث الإسلامیة، ۱۴۱۲ق.
- المجموع شرح المهذب، أبو زکریا محیی الدین یحیی بن شرف النووی (م ۶۷۶ ق)، دار الفکر.
- المغنی، عبدالله بن قدامه (م.۶۲۰ق)، بیروت، دار الکتب العلمیه، بیتا.
- معجم مقاییس اللغه: احمد بن فارس (م.۳۹۵ق.)، بهکوشش عبدالسلام، قم، دفتر تبلیغات، ۱۴۰۴ق.
- مدارک الاحکام، سید محمد بن علی الموسوی العاملی (م.۱۰۰۹ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۰ق.
- مستند الشیعه، احمد النراقی (م.۱۲۴۵ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.
- موسوعه الفقهیه الکویتیه، وزارت اوقاف کویت، دوله الکویت وزارت الاوقاف و الشئون الاسلامیه، کویت، 1414ه ق.
- علل الشرائع، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م .
- مغنی المحتاج الی معرفه معانی الفاظ المنهاج، محمد بن احمد الشربینی(م.۹۷۷ق)، تحقیق شیخ علی عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۷۷ق.
- مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، زین الدین بن علی، شهید ثانی (۹۱۱-۹۶۶ق)، قم، انتشارات معارف اسلامی، ۱۴۱۶ق.
- المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، احمد بن محمد المقری الفیومی (م.۷۷۰ق)، دارالفکر.
- المیزان فی تفسیر القرآن، سید محمدحسین طباطبایی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بیتا.
- المحاسن، احمد بن محمد بن خالد البرقی (م.۲۷۴ق)، به کوشش سید جلال الدین محدث ارموی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۲۶ش.
- مستدرک الوسائل، حسین نوری طبرسی، بیروت، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1408-1429ق/ 1987-2008 میلادی.
- مصباح الشریعه، المنسوب امام جعفر الصادق(ع) ( -148ق.)، بیروت، الاعلمی1400ق.
- معراج السعاده، احمد بن محمدمهدی النراقی (۱۱۸۵۱۲۴۵ق)، قم، انتشارات هجرت، چاپ دهم، ۱۳۸۳ش.
- وسائل الشیعه (تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه): محمد بن الحسن الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، الحر العاملی (م. ۱۱۰۴ق)، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
- النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن، در یک جلد، بیروت - لبنان، دار الکتاب العربی، دوم، ۱۴۰۰ق.