تمیم بن اوس
| مشخصات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | تمیم بن اوس |
| کنیه | ابورقیه |
| محل زندگی | دیر، مدینه، بیتالمقدس |
| نسب/قبیله | تیره دار بن هانی از قبیله لخم |
| درگذشت/شهادت | ۴۰ق. در بیتالمقدس |
| مدفن | بیت جبرین یا بلاطه |
| مشخصات دینی | |
| زمان اسلام آوردن | سال نهم ق. |
| نحوه اسلام آوردن | حضور نزد پیامبر در مدینه |
| هجرت به | بیتالمقدس |
| دلیل شهرت | قصهگویی |
| نقشهای برجسته | قصهگویی پیش از خطبه نماز جمعه |
| دیگر فعالیتها | پیشنهاد ساخت نخستین منبر، نخستین فرد در افرختن چراغ در مسجد مدینه |
تمیم داری، از صحابی پیامبر(ص) و نخستین قصهگوی مسلمان و اهل فلسطین بود.
تمیم بن اوس از تیره دار بن هانی از قبیله لخم، با کنیه ابورقیه و نسبتهای گوناگون خوانده شده است. اطلاعات درباره زندگی تمیم را میتوان در سه بخش گنجاند؛ زندگی پیش از اسلام وی، که مبهم است ولی نصرانی بودن او تایید شده است؛ زندگی از زمان اسلامآوردن تا رحلت پیامبر(ص)، که طبق قول مشهور به سال نهم ق. (عام الوفود) پس از نبرد تبوک، در مدینه نزد پیامبر(ص) به همراه برادرش اسلام آورده است؛ و بخش زندگی تمیم بعد از پیامبر(ص) تا زمان مرگ وی.
شخصیت وی به گونهای است که زندگی او آمیزهای از واقعیت و قصهپردازی شده بهطوری که گزارشهای جنجالی درباره او ثبت شده و جنجالیترین گزارشها درباره وی، داستان دجال و حدیث جساسه است و همچنین برخی از شان نزول آیات را درباره او گزارش کردهاند. مهمترین ویژگی تمیم پس از پیامبر(ص) که نام او را با تحولات فرهنگی حرمین و به ویژه مدینه گره زده است، قصّهگویی بهصورت رسمی است، او در این دوران با نفوذ در بین خلفا توانست جایگاه خود را باز کند و با تایید حکومت به قصّهگویی بپردازد و به خاطر توجهاش به مباحث اخلاقی و عبادی و نقل روایاتی از این قبیل از پیامبر(ص)، چهرهای زاهد برای او ترسیم شده است.
تمیم تا زمان قتل عثمان در مدینه بوده و بعد از آن در بیتالمقدس ساکن شده و سال ۴۰ق. درگذشته است.
پیش از مسلمانی[ویرایش | ویرایش مبدأ]
تمیم بن اوس بن خارجه از تیره دار بن هانی از قبیله لخم بود که نسبش به قبیله بزرگتر کهلان بن سبا قحطانی میرسید.[۱] نام جد او در بیشتر منابع، خارجه خوانده شده است[۲] و گمان میرود که نامهای دیگر همچون حارثه[۳] و جاریه[۴] تصحیف آن باشد.
به تناسب قبیله یا شهر وی، از او با نسبتهای گوناگون همچون داری (منسوب به تیره دار بن هانی[۵] یا دارین در بحرین،[۶] دیری (منسوب به دِیر که او پیش از اسلامآوردن در آن میزیسته است)،[۷] لخمی،[۸] شامی،[۹] و فلسطینی[۱۰] یاد شده است. به فراخور نام دخترش رقیه،