اسرار اعمال حج: تفاوت میان نسخه‌ها
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''اسرار اعمال حج''' به بررسی معانی، حکمت‌ها و آثار معنوی و تربیتی اعمال و [[مناسک حج]] می‌پردازد. در منابع اسلامی، برای [[اعمال حج (ابهام‌زدایی)|اعمال حج]] افزون بر جنبه [[احکام حج|فقهی]] و ظاهری، معانی و اشاراتی مانند [[بندگی]]، [[توحید]]، [[تقوا]]، [[توبه]]، [[تزکیه نفس]]، دوری از تعلقات مادی و توجه به آخرت بیان شده است. این معانی در اعمال مختلف حج، از [[احرام]] و [[تلبیه]] تا [[طواف]]، [[سعی]]، [[وقوف در عرفات]] و [[مشعر]]، [[رمی جمرات]]، [[قربانی]] و [[حلق و تقصیر]]، به صورت‌های گوناگون بازتاب یافته‌اند. | |||
در این مقاله، اسرار اعمال حج و برخی از حکمت‌های مربوط به [[مناسک حج]]، همچنین فضائل و اسرار [[مکان‌های مربوط به سفر حج|مکان‌های مرتبط]] با آن بررسی می‌شود. این بررسی، علاوه بر اعمال اصلی حج، برخی مقدمات و احکام مرتبط با [[احرام]] و نیز فضایل معنوی [[مکه]] و [[مسجدالحرام]] را دربرمی‌گیرد و بر تبیین جنبه‌های تربیتی و معنوی مناسک در کنار ظاهر عبادی آنها تمرکز دارد. | |||
== اسرار احرام و فلسفه احکام آن == | == اسرار احرام و فلسفه احکام آن == | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۲: | ||
{{اصلی|اسرار سعی}} | {{اصلی|اسرار سعی}} | ||
[[سعی]] میان [[صفا]] و [[مروه]] از اعمال [[حج]] و [[عمره]] | [[سعی]] میان [[صفا]] و [[مروه]] از اعمال [[حج]] و [[عمره]] و یادآور تلاش [[حضرت هاجر(س)]] برای یافتن آب برای [[حضرت اسماعیل(ع)]] است و نمادی از کوشش، امید و توکل بر خداوند دانسته شده است.<ref>درسنامه مناسک حج، ص۴۱-۴۴؛ ویژه‌نامه عمره مفرده: وصال دوست، ص۷۸؛ مدخل سعی در جلد هشتم دانشنامه حج و حرمین شریفین.</ref> در برخی منابع، صفا و مروه نماد پاکی دل و مروت و سعی، زمینه‌ساز [[تزکیه نفس]] و تقویت روحیه خدمت و کاهش [[تکبر]] معرفی شده است.<ref>الکافی، ج۴، ص۴۳۴؛ مصباح الشریعة، ص۴۷؛ درسنامه اسرار حج، ص۱۴۹؛ درسنامه پیش‌درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۹۲؛ فروع کافی، ج۴، ص۴۳۴.</ref> [[هروله]] نیز نماد دوری از هواهای نفسانی و مبارزه با شیطان<ref>علل الشرایع، ج۲، ص۴۳۲؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۱۹۶؛ درسنامه اسرار حج، ص۱۵۷؛ بحارالانوار، ج۹۶، ص۱۲۴.</ref> و رفت‌وآمد میان صفا و مروه، نشانه حرکت میان خوف و [[رجا]] و تکرار هفت‌باره آن نماد پایداری در مسیر بندگی دانسته شده است.<ref>تفسیر نمونه، ج۱، ص۵۴۳؛ درسنامه پیش‌درآمدی بر فرهنگ‌نامه اسرار و معارف حج، ص۱۹۳؛ صهبای حج، ص۴۰۱؛ در بارگاه نور، ص۷۴-۷۵.</ref> آغاز سعی از صفا نیز به پیروی از سنت [[پیامبر(ص)]] و رعایت ادب در برابر فرمان الهی تفسیر شده است.<ref>[[سوره بقره]]، آیه ۱۵۸؛ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۹۶؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۵۲۲، روایت ۱۸۲۵۹؛ فروع کافی، ج۴، ص۴۳۱.</ref> | ||
== اسرار قربانی == | == اسرار قربانی == | ||
{{اصلی|اسرار قربانی}} | {{اصلی|اسرار قربانی}} | ||
[[قربانی]] از اعمال واجب [[حج]] و | [[قربانی]] از اعمال واجب [[حج]] و [[شعائر الهی]] است که در [[منا]] برای تقرب به خداوند انجام می‌شود. در منابع [[اسلام|اسلامی]]، قربانی نشانه [[تقوا]]، پیروی از سنت [[حضرت ابراهیم(ع)]] و تسلیم در برابر فرمان الهی و زمینه‌ساز آمرزش و تقرب دانسته شده است.<ref>المحاسن، ج۱، ص۶۷؛ بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۹۶-۲۹۸؛ سوره حج، آیه ۳۷؛ صافات، آیه ۱۰۷.</ref> در برخی منابع، ذبح حیوان نمادی از مبارزه با هواهای نفسانی و غلبه بر خصلت‌های ناپسند معرفی شده<ref>معراج السعاده، ص۷۱؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۲۲۹؛ مصباح الشریعه، ص۹۲.</ref> و اطعام نیازمندان و همسایگان از حکمت‌ها و آثار اجتماعی آن دانسته شده است.<ref>از میقات تا عرفات، ص۱۳۰-۱۳۱؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۲۳۴؛ علل الشرایع، ص۴۳۷؛ وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۳۷۴.</ref> | ||
== اسرار حلق و تقصیر == | == اسرار حلق و تقصیر == | ||
{{اصلی|اسرار حلق و تقصیر}}[[حلق و تقصیر]] از اعمال پایانی [[حج]] و [[عمره]] و نشانه خروج از [[احرام]] است که در منابع اسلامی | {{اصلی|اسرار حلق و تقصیر}}[[حلق و تقصیر]] از اعمال پایانی [[حج]] و [[عمره]] و نشانه خروج از [[احرام]] است که در منابع اسلامی معانی تربیتی و معنوی نیز برای آن بیان شده است. تراشیدن یا کوتاه کردن مو نمادی از پاک‌سازی باطن از گناهان، هواهای نفسانی و دلبستگی‌های مادی<ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۲۳۹-۲۴۰؛ مصباح الشریعة، ص۷۶؛ مستدرک الوسائل، ج۱۰، ص۱۶۷.</ref> و زدودن آرزوهای دور و دراز دانسته شده است.<ref>اسرار و معارف حج، ص۵۶؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۲۴۰.</ref> همچنین [[حلق]] نشانه [[فروتنی]] و عبودیت در برابر خداوند و مرتبط با امنیت زائران و شجاعت مؤمنان در [[مسجدالحرام]] معرفی شده است.<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۳۰؛ وسائل الشیعه، ج۸، ص۱۶۲؛ درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، ص۲۴۲-۲۴۴؛ تحلیلی بر مناسک حج، ص۲۷۲.</ref> | ||
== اسرار و فضایل مکان‌های حج == | |||
=== فضایل مکه === | |||
{{اصلی|فضایل شهر مکه}}[[مکه]] در منابع اسلامی به‌سبب وجود [[کعبه]] و [[مسجدالحرام]]، سرزمینی مقدس، امن و دارای حرمت ویژه معرفی شده است.<ref>«تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)»، ص۲۵۷.</ref> حضور در مکه و انجام [[مناسک حج]] در آن، زمینه تقرب به خداوند، پاکی از گناه و توجه معنوی دانسته شده و عبادت در این سرزمین فضیلت ویژه‌ای دارد.<ref>بحار الانوار، ج 16، ح8 و 34 و 47.</ref> همچنین اجتماع مسلمانان<ref>قرب الاسناد ، ص104.</ref> در مکه نمادی از وحدت و توحید<ref name=":1">درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 156.</ref>، و رعایت آداب<ref>بیهقی ، ج6 ، ص35 ؛ وسائل الشیعه، ج۹، ص۳۶۷.</ref><ref>نهج البلاغه ، نامه 67 .</ref> و طهارت در آن زمینه‌ای برای پاکی ظاهر و باطن و بهره‌مندی از برکت این سرزمین دانسته شده است.<ref>وسائل الشيعه، ج ۹ باب ۵ ابواب مقدمات طواف ، ح 1 .</ref><ref>بحار الانوار، ج ۹۹، ج ۲۶ ؛ وسائل الشيعه، ج ۹ ابواب مقدمات طواف باب ۱۶، ج۵ .</ref> | |||
=== فضایل مسجدالحرام === | |||
{{اصلی|فضایل مسجدالحرام}}[[مسجدالحرام]] به سبب قرار گرفتن [[کعبه]] در آن، جایگاهی ویژه و حرمت و امنیت خاصی در میان اماکن اسلامی دارد و حضور در آن با رعایت طهارت و آداب ویژه همراه دانسته شده است.<ref>تاريخ مكه، احمد السباعى، ص ١۵٩ ؛ الكعبة المعظمة و الحَرَمان الشريفان، ص ١٠۴ .</ref><ref>الکافی، ج۴، ص۳۶۶؛ الجامع للشرایع، ص۲۳۰؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۰، ص۱۷۳.</ref> این مسجد در منابع، محل رحمت الهی و پناهندگی و نمادی از [[توحید]] معرفی شده و ارتباط آن با [[کعبه]]، [[حج]] و [[عبادت]] بر اهمیت معنوی آن افزوده است.<ref>سوره بقره ، آیه 191 .</ref> <ref>کافی، ج ۴، ص ۴۰۱، ح ۱.</ref><ref>درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج ، ص 161 .</ref> همچنین مسجدالحرام در برخی منابع، مرکز مبارزه با [[شرک]] و نماد حاکمیت توحید دانسته شده و ورود به آن با یادآوری نفی شرک و پایبندی به توحید همراه شده است.<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۳۸؛ جامع احادیث الشیعه، ج۱۰، ص۴۲۲؛ احیاء علوم الدین، ج۳، ص۶۶؛ الحج و العمره، ص48، ح 109 .</ref><ref>سوره انفال ، آیه 34 ؛ سوره انفال ، آیه 34 .</ref> | |||
== مقاله‌های مرتبط == | == مقاله‌های مرتبط == | ||
* [[اسرار حج]] | * [[اسرار حج]] | ||
* [[ | * [[آداب حج]] | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۹۰: | خط ۱۰۰: | ||
*''' المقنعه''': المفید (درگذشت ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق. | *''' المقنعه''': المفید (درگذشت ۴۱۳ق)، قم، نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق. | ||
*'''من لا یحضره الفقیه''': الصدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق. | *'''من لا یحضره الفقیه''': الصدوق (ت ۳۸۱ق)، تحقیق غفاری، قم، نشر اسلامی، ۱۴۰۴ق. | ||
* '''نمادها و رمزواره‌های حج'''، مجتبی شریفی، تهران، رویش نو، ۱۳۸۸ش.{{پایان}}{{حج و عمره}} | * '''نمادها و رمزواره‌های حج'''، مجتبی شریفی، تهران، رویش نو، ۱۳۸۸ش. | ||
* '''اخبار مکه وما جاء فیها من الآثار'''، ازرقی، محمدبن عبدالله، 1403ق/1983م، تحقیق: رُشدی الصالح ملحس، مکه المکرمة، مطابع دار الثقافة، چاپ چهارم. | |||
* '''مناسک حج مطابق با فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید'''، خمينى، سيد روح اللّه موسوى، تهیه و تنظیم: منصور مظاهری، تهران، نشر مشعر، 1397ه.ش. | |||
* '''وسائل الشیعه الی تحصیل الشریعه'''،، محمدبن الحسن الحرّ العاملی، تحقیق مؤسسة آل البیت، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق. | |||
* '''المراقبات (اعمال السنة)'''، میرزا جواد ملکی تبریزی، ترجمهٔ میرزا حکیم خسروانی، تهران: بی‌تا، انتشارات فقیه. | |||
* '''حج در اندیشه اسلامی '''، علی قاضی‌عسکر، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش. | |||
* '''درسنامه مناسک حج'''، محمدحسین فلاح‌زاده، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش، ص۵۷-۶۴ | |||
* '''تاریخ مکه: از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه (1344ق)''': احمد سباعی، مترجم رسول جعفریان، تهران، مشعر، 1385ش. | |||
* '''الحج و العمرة فی الکتاب و السنه''': ری شهری، قم، دار الحدیث، ۱۳۷۶ش | |||
*'''درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج'''، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش. | |||
* '''الکافی''': الکلینی (م.۳۲۹ق.)، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۵ش. | |||
* '''جرعه‌ای از صهبای حج'''، عبدالله جوادی آملی، تهران، مشعر، ۳۸۶ش. | |||
* '''المحجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء'''، مولی محسن فیض کاشانی، بیروت ، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۳ق . | |||
* '''مصباح الشریعة ومفتاح الحقیقه'''، منسوب به امام ششم حضرت صادق علیه السلام ، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفهٔ ایران، ۱۳۶۰. | |||
* '''مستدرک الوسائل'''، محدث نوری، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۰۸ق. | |||
* '''سنن الترمذی''' ، ترمذی، محمد بن عیسی، تحقیق: احمد محمد شاکر، القاهره: دار الحدیث ، 1419 ق . | |||
* '''بحار الانوار''' : المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | |||
* '''پرتوی از اسرار حج''' : عباسعلی زارعی سبزواری، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم دفتر انتشارات اسلامی ، 1390 ش . | |||
* '''حج و عمره در قرآن و حدیث'''، محمد محمدی ری‌شهری، ترجمه جواد محدثی، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۸۶ش. | |||
* '''الوافی''' : محمد بن شاه مرتضی فیض کاشانی، اصفهان ، مکتبة الإمام أميرالمؤمنين علي (عليه السلام) العامة، 1365ش / 1406 ق . | |||
* '''من لا یحضره الفقیه'''، ابن بابویه، محمد بن علی، 1413ق، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، بیروت، دار الاضواء، چاپ دوم. | |||
* '''دعائم الاسلام''': النعمان المغربی (م. 363ق.)، به کوشش فیضی، قاهره، دار المعارف، 1383ق؛ | |||
*'''السنن الکبری''': البیهقی (م.۴۵۸ق.)، بیروت، دار الفکر . | |||
* '''علل الشرائع'''، ابن بابویه، محمد بن علی، النجف، المکتبه الحیدریه ، 1385ق/ 1966م . | |||
* '''تهذیب الأحکام'''، طوسی محمد بن حسن، تحقیق حسن موسوی خرسان، تهران، دارکتب الاسلامیة، 1407ق. | |||
* '''کشف الاسرار''': میبدی (م. 520ق.)، به کوشش حکمت، تهران، امیرکبیر، 1361ش. | |||
* '''در بارگاه نور''': حسین انصاریان، تهران، مشعر، 1382 ش . | |||
{{پایان}}{{حج و عمره}} | |||
[[رده:اسرار حج]] | [[رده:اسرار حج]] | ||