اسرار مکه

مکه

نمایی از شهر مکه و مسجد الحرام
اطلاعات کلی
کشور	عربستان
استان	استان مکه
زبان	عربی
ادیان	اسلام
مذهب	اهل سنت
اطلاعات تاریخی
پیشینه اسلام	صدر اسلام
وقایع مهم	فتح مکه به‌دست مسلمانان، تخریب کعبه به‌دست سپاه یزید، تخریب کعبه به‌دست حجاج
مکان‌های تاریخی	شعب ابی‌طالب، مولد النبی
اماکن
قبرستان‌ها	قبرستان ابوطالب
مساجد	مسجدالحرام، مسجد الجن، مسجد الاجابه
در حال بارگیری نقشه... {"minzoom":false,"maxzoom":false,"mappingservice":"leaflet","width":"300px","height":"250px","centre":false,"title":"","label":"","icon":"","lines":[],"polygons":[],"circles":[],"rectangles":[],"copycoords":false,"static":false,"zoom":13,"defzoom":14,"layers":["OpenStreetMap"],"image layers":[],"overlays":[],"resizable":false,"fullscreen":false,"scrollwheelzoom":true,"cluster":false,"clustermaxzoom":20,"clusterzoomonclick":true,"clustermaxradius":80,"clusterspiderfy":true,"geojson":"","clicktarget":"https://www.google.com/maps/search/?api=1\u0026query=21.42506862048872,39.82493262701568","imageLayers":[],"locations":[{"text":"\u003Cdiv class=\"mw-content-rtl mw-parser-output\" lang=\"fa\" dir=\"rtl\"\u003E\u003Cp\u003E\u0645\u06a9\u0647\n\u003C/p\u003E\u003C/div\u003E","title":"\u0645\u06a9\u0647\n","link":"","lat":21.42506862048872,"lon":39.82493262701568,"icon":""}],"imageoverlays":null}

اسرار مکه مجموعه‌ای از ارزش‌ها و فضائل، شرایط خاص شهر مکه و اسرار موجود در نام‌های مکه است. مکه شهری است در غرب عربستان، در منطقه حجاز و فاصله ۸۰ کیلومتری شرق دریای سرخ. این شهر به دلیل داشتن کعبه و مسجدالحرام، مرکز مهم عبادی و پیشتر مرکز تجاری بود و به همین سبب «ام القری» (مادر شهرها) نامیده شد.

در قرآن از این شهر با نام «بکه» نیز یاد شده است. مکه بر اساس آیه ۱۲۶ سوره بقره، حرم امن الهی است و دعای حضرت ابراهیم(ع) در آن مستجاب گردید. در منابع روایی شیعه، مکه محبوبترین زمین نزد خداوند شمرده شده و ثوابهای بسیاری برای سکونت در آن نقل شده است. مناسک حج در این شهر و اطراف آن انجام می‌شود. ورود به مکه به دلیل قرار گرفتن در محدوده حرم، دارای آداب ویژه‌ای است. در نگاه دینی، مکه مقصد خداجویان، سرزمین عبادت و سازندگی روح، و شهری برای همه مسلمانان دانسته شده که گناه در آن عقوبتی مضاعف دارد.

موقعیت و جایگاه مکه

نوشتار اصلی: مکه

شهر مکه در غرب کشور عربستان واقع است. این شهر در منطقه حجاز، در فاصله هشتاد کیلومتری شرق دریای سرخ قرار دارد. مکه مرکزی تجاری محسوب می‌شد و به دلیل وجود کعبه و مسجدالحرام در این شهر، مرکز مهم عبادی نیز شمرده می‌شد، به همین دلیل به آن اُمُّ القُریٰ می‌گفتند. این شهر در قرآن بَکَّة نیز نامیده شده و بلد الامین و بلد الحرام، دیگر نام‌های این شهر است.

شهر مکه در قرآن در کنار کوه طور قرار گرفته و بر اساس آیه ۱۲۶ سوره بقره، دعای حضرت ابراهیم درباره این شهر مستجاب شد و حرم امن خدا قرار گرفت.

در منابع روایی شیعه، مکه محبوب‌ترین زمین نزد خدا دانسته شده و برای ماندن در این شهر، ثواب‌های پرشمار شمرده شده است. مناسک حج در این شهر و اطراف آن انجام می‌شود.

آداب ورود به مکه

نوشتار اصلی: آداب الحرمین

قرار گرفتن کعبه در این شهر و وجود محدوده حرم امن الهی، امتیازات ویژه ای را به این شهر بخشیده است؛ از این رو ورود به این شهر و حضور و اقامت در آن همراه با آداب و دستوراتی است که حکایت از اسرار نهفته در آن دارد.

اسرار مکه

ارزش‌ها و فضایل

مقصد خداجویان

مکه را به معنای مقصد؛ یعنی آن سرزمینی که جان‌های شیفته لقای الهی با ورود به آن سرزمین به آرامش و سکینه می‌رسد، دانسته‌اند.

سرزمین عبادت و عبودیت

مکه برای تضرع، ناله، توبه و عبادت آفریده شده؛ به گونه‌ای که حتی استراحت در آن نیز عبادت محسوب می‌شود. امام باقر(ع) فرمود: سجده‌کننده در مکه مانند کسی است که در راه خدا به خون غلتیده باشد.

دارای حرمت ویژه

با توجه به آیه شریفه «هرکس در آن قصد گناه و ستم کند، عذاب دردناکی به او می‌چشانیم»، برخی معتقدند شکستن حرمت الهی مکه در موقعیتی که همه را در حریم امن خود مهمان نموده، باعث می‌شود گناه در این سرزمین عقوبتی مضاعف داشته باشد.

علل نامگزاری

مبدأ گسترش خیر

به نقل از امام علی(ع)، مکه «ام‌القری» (مادر شهرها) است زیرا زمین از زیر آن گسترش یافته. به همین خاطر همه خیر و برکت‌ها از این نقطه به سراسر کره زمین منتشر شده است.

عرصه اجتماع یکتاپرستان

یکی از نامهای مکه «بکه» (محل ازدحام) است. در روایتی علت این نام را ازدحام جمعیت و کنار زدن یکدیگر با دست برای رسیدن به مقصد، بیان کرده‌اند. که نشانه اجتماع عظیم موحّدان حول محور توحید دانسته‌ شده.

تصویری از مسجد الحرام و شهر مکه، در سال ۱۸۸۹م.

مرکز تحقیر ستمگران

تاریخ مکه را دارای تاریخچه‌ای از تحقیر ستمگران دانسته‌اند؛ چراکه هر ستمگری قصد تخریب یا اهانت به کعبه داشته، گرفتار عذاب الهی شده است (مانند سپاه ابرهه). امام صادق(ع) یکی از نام‌های مکه را «البَساسة» دانسته که به معنای نابودی ستمگران است.

شرایط خاص

محل عبور، نه اقامت

به اعتقاد برخی مکه شهر زندگی دنیوی نیست، بلکه مکان رشد و گذر است. امام صادق(ع) اقامت طولانی در مکه را موجب قساوت قلب دانسته و سفارش کرده که حتی در صورت نیاز به ماندن، گاه شهر را ترک کرده و با احرام دوباره وارد شوند.

شهر سازندگی روح و جان

پیامبر(ص) ثواب شخصی که یک روز در مکه بیمار شود را معادل ثواب شصت سال عبادت دانسته و به بیان ایشان هرکس ساعتی گرمای مکه را تحمل کند، آتش به اندازه صد سال راه از او دور می‌شود. بر این اساس برخی گفته‌اند سختی‌های مکه (از جمله گرمای آن) ناخالصی‌های روح را می‌زداید.

شهر پاکان و اهل طهارت

خداوند به ابراهیم و اسماعیل(ع) دستور تطهیر خانه کعبه را داد. به بیان امام صادق(ع)، سزاوار است انسان جز با طهارت وارد مکه نشود. هم باید طهارت ظاهری را کسب کرد اعم از طهارت بدن و غسل و وضو و هم آنکه (بنابر روایتی دیگر) روح خود را از کبر و غرور طاهر ساخت و آن را به زیور تواضع و خشوع آراست.

شهری برای همه مسلمانان

برخی روایات، مکه را «مناخ» (محیط آزاد) معرفی کرده و فروش خانه‌ها و دریافت اجاره از ساکنان را جایز ندانسته‌اند. امام علی(ع) به کارگزار خود در مکه تأکید کرد از ساکنان اجاره نگیرد، زیرا مکه از اموال عمومی مسلمانان است و باید منافع آن به عموم برسد.

مقاله‌های مرتبط

• حرم مکی
• آداب الحرمین
• زیارت‌نامه‌های مکه
• دعاهای مکه
• اقامت در مکه
• جارالله

منابع

• الاحتجاج: ابومنصور الطبرسی (م.۵۲۰ق.)، به کوشش سید محمد باقر، دار النعمان، ۱۳۸۶ق
• آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۲ش.
• بحار الانوار: المجلسی (م.۱۱۱۰ق.)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
• بحرالعلوم: السمرقندی (م.۳۷۵ق.)، به کوشش محمود مطرجی، بیروت، دار الفکر.
• ‏تاریخ اماکن متبرکه و عتبات عالیات و مشاهد مشرفه (مکه معظمه)، حسین عمادزاده، در مجله جلوه، شماره ۱۷، دی ۱۳۲۵ش.
• تهذیب الاحکام: الطوسی (م.۴۶۰ق.)، به کوشش موسوی و آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش
• جامع احادیث الشیعه: اسماعیل معزی ملایری، قم، المطبعة العلمیه، ۱۳۹۹ق
• جواهر الکلام: النجفی (م.۱۲۶۶ق.)، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت، دار احیاء التراث العربی
• الخرائج والجرائح: الراوندی (م.۵۷۳ق.)، قم، مؤسسة الامام المهدی.
• درسنامه پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج، کمیته اسرار و معارف معاونت امور روحانیون حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر، 1389ش.
• قرب الاسناد: الحمیری (درگذشت قرن3ق.)، قم، آل البیت:، 1413ق.
• الکشاف: الزمخشری (م.۵۳۸ق.)، مصطفی البابی، ۱۳۸۵ق
• المبسوط: السرخسی (م.۴۸۳ق.)، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۶ق.
• من لا يحضره الفقيه، ابن بابويه الصدوق، تحقيق السيد حسن خرسان، بيروت، دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
• وسائل الشیعه: الحر العاملی (م.۱۱۰۴ق.)، به کوشش ربانی شیرازی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.